Non nước, con người xứ Nghệ
Non nước, con người xứ Nghệ
-
Gió ở Kẻ Gám thổi rát như xát trấu vào mặt. Cái rát của đất cằn cỗi cày lên toàn sỏi với sạn, nơi người ta cả đời thắt lưng buộc bụng mà nồi cơm độn khoai vẫn cứ vơi chẳng đầy. Ai đi qua xứ này cũng nghĩ người xứ Nghệ chỉ biết gồng mình lên mà chống chọi với trời đất, với cái nghèo đeo bám riết róng.
-
Minh triết của lòng biết ơn
Nhìn lễ hội Xăng Khan qua cái nhìn văn hóa sâu rộng, chúng ta thấy một pho bách khoa toàn thư sống động của một tộc người biết sống hòa hợp với thiên nhiên và trân trọng đồng loại. Giữa dòng đời biến động không ngừng, người Thái giữ được mình chính là nhờ những ngày hội như thế, nơi họ cắm sâu chiếc rễ tâm linh vào lòng biết ơn, để dẫu gió bão cuộc đời có thổi qua, tán cây của bản mường vẫn xanh tươi và nhân hậu.
-
Giấc mơ Phượng Hoàng
Cổ nhân xưa nay vẫn thường mượn mộng để giãi bày lẽ biến dịch của nhân gian. Lư Sinh tựa gối ở trạm Hàm Đan, thấy trọn một đời công hầu khanh tướng, tỉnh ra thì nồi kê vàng bên bếp lửa vẫn chưa kịp chín. Thuần Vu Phần say ngủ dưới gốc cây, ngỡ mình làm phò mã nước Hòe An, hưởng vinh hoa phú quý mấy mươi năm, giật mình thức giấc chỉ thấy tổ kiến bên thềm.
-
Làng nồi đất Trù Sơn - Đi lùi để giữ lại hồn xưa
Đất ở Trù Sơn lạ lùng, không chịu nằm yên làm phận đất bùn ven bãi mà cứ nằng nặc đòi hóa kiếp thành cái nồi, cái niêu đựng vừa vặn một bữa cơm nghèo. Người làng giữ nghề làm nồi đất như giữ một mối duyên nợ đã trót thề bồi tự tiền kiếp, dứt không đành mà buông cũng chẳng xong. Có lẽ bởi thế mà người Trù Sơn vẫn gọi nghề của mình bằng một cái tên nghe vừa lam lũ vừa kiêu hãnh: nghề “làng nồi”.
-
Những “văn bản” rực rỡ sắc màu của đồng bào Thái Nghệ An
Nếu chữ viết lưu giữ ký ức bằng con chữ, thì tấm thổ cẩm lưu giữ ký ức bằng màu sắc, đường nét và những mô típ văn hóa được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Thổ cẩm không đơn thuần là trang phục hay vật dụng thường ngày, mà là một “văn bản” sống động ghi lại lịch sử, tư duy thẩm mỹ và thế giới quan của các tộc người.
-
Bóng ngựa trắng bên dòng sông Lam
Sông Lam cứ lững lờ trôi, ngàn năm rồi nước chưa từng ngoái lại. Người đứng bên bờ nhìn nước, thường dễ chạnh lòng nghĩ đến sự mong manh của kiếp phù du. Trong cõi nhân sinh hữu hạn này, con người ta lạ lắm, hễ lập được chút công danh lại muốn khắc tên mình vào bia đá, khát khao một ước vọng lưu danh thiên cổ.
-
Vị quê nơi tầng sâu ký ức
Có bao giờ bạn, một người con Xứ Nghệ, ngồi giữa một bữa tiệc nơi đô thành xa lạ, hay ngay giữa thành Vinh, bỗng thấy cái miệng nhàn nhạt vì thiếu một vị mặn? Cái mặn ấy không nằm trên đầu đôi đũa, mà hun hút dưới tầng sâu ký ức. Cái mặn của nhút Thanh Chương, của tương Nam Đàn.
-
Tiếng sóng tỉnh thức Cửa Hiền
Nếu có dịp đi ngang qua vùng đất Diễn Châu Nghệ An, men theo Quốc lộ 1A, bạn sẽ thấy núi Mộ Dạ hiện ra tĩnh lặng như một con công khổng lồ đang xòe cánh hướng về phía biển. Núp mình dưới những tán thông già xô bóng xuống dòng sông Bùng, ngôi đền Cuông cổ kính đứng đó qua bao thăng trầm của lịch sử.
-
Đất nước của Nhân dân – Từ miền di sản Xô viết Nghệ - Tĩnh
Lịch sử đa phần được ghi lại bằng tên tuổi của những đế vương lập quốc, những triều đại hào hùng chống ngoại xâm, những danh nhân đã hóa thần hiển thánh trong lòng dân tộc. Nhưng khi bước chân chạm vào những địa danh Di tích quốc gia đặc biệt của cao trào Xô Viết Nghệ - Tĩnh, tôi lại nhận ra thêm chiều kích sâu sắc của triết lý: Đất nước này là Đất nước của Nhân dân.
-
KHÔI PHỤC VÀ TỔ CHỨC LỄ HỘI CẦU MƯA “XỎ NẶM PHẠ” CỦA ĐỒNG BÀO DÂN TỘC THÁI Ở NGHỆ AN
Lễ hội truyền thống không chỉ là sự kết tinh của lịch sử, văn hóa mà còn là sợi dây kết nối giữa quá khứ và hiện tại. Lễ hội Cầu mưa (hay phong tục Cầu mưa) của đồng bào Thái ở 1 số địa phương vùng Tây Bắc Nghệ An - là một nét đẹp văn hóa tâm linh vô cùng độc đáo. Trong tiếng Thái, tục lệ này được gọi là Xỏ Nặm Phạ (nghĩa là "xin nước trời"), thường diễn ra vào những năm thời tiết hạn hán kéo dài.
-
Hạt sương tinh khôi trên đỉnh Truông Bồn
Hãy nghĩ về buổi sáng ngày ba mươi mốt tháng mười năm ấy. Chỉ còn vài giờ nữa thôi, bầu trời miền Bắc sẽ ngừng tiếng bom rơi. Bình minh của hòa bình đã cận kề, tựa như người viễn khách đã đi đến chặng cuối của con đường, chuẩn bị gõ cửa ngôi nhà thân yêu.
-
Nghe lá thở trên ngàn - Tản mạn về bài thuốc người Dao Kỳ Sơn
Nếu có dịp ngược ngàn lên Kỳ Sơn vào những ngày sương muối cắt da, bạn sẽ hiểu vì sao người Dao nơi đây lại gắn đời mình vào vạt áo chàm mộc mạc và những gùi lá thuốc thơm ngái. Ở vùng biên thùy xa xôi tách biệt này, thuốc Nam không đơn thuần là một phương thuật dân gian tìm thấy trong lúc ngơi tay rẫy. Nó là một hệ tri thức sinh tồn, một thứ “văn hóa giữ mạng” được chắt lọc qua hàng trăm năm đối thoại sinh tử với đại ngàn.
-
Về Thanh Chương, chiêm ngưỡng ngôi phủ 500 năm
Người xưa dựng Phủ Đàng Cao giữa một cánh đồng làng. Để rồi qua bao mùa lúa lên xanh rồi lại đến mùa gặt trơ cuống rạ, ngôi phủ vẫn đứng đó, trầm mặc mà gần gũi, như một nhà hiền triết ngồi ngắm đàn con cháu đi qua những mùa màng đổi thay.
-
Chiếc gương soi tâm hồn xứ Nghệ
Học giả người Pháp Hippolyte Le Breton trong tác phẩm “An Tĩnh cổ lục” khi đến tham quan, tìm hiểu về đình đã thốt lên: “Tôi chưa hề thấy một ngôi đình nào đẹp như đình này, đặc sắc nhất trong các đền đài mang tính chất tôn giáo của người An Nam”.
-
XỨ NGHỆ - MIỀN DI SẢN
Có những miền đất mà mỗi khi nhắc đến, trong lòng người lại dào lên những rung cảm thật đặc biệt. Xứ Nghệ là một miền đất như thế.
-
Thổ cẩm của Người Thái - Những bài thơ viết chậm
Có những âm thanh không làm xao động không gian, mà trái lại, làm sâu thẳm thêm cái tĩnh lặng của núi rừng. Ấy là tiếng lách cách của khung cửi vang lên từ những nếp nhà sàn người Thái ở miền Tây xứ Nghệ. Đi qua những bản làng ở Quỳ Châu, Con Cuông hay Kỳ Sơn, tiếng lách cách ấy đều đặn, thong dong như nhịp đập của một trái tim không biết vội vàng, một thứ nhịp điệu cổ tích đã có từ ngàn năm trước và sẽ còn vang đến ngàn năm sau.
