Tại Nghệ An, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội nhanh, nhiều vấn đề mới phát sinh từ thực tiễn.
Thực trạng công tác giám sát ở cơ sở
Những năm qua, hoạt động giám sát của HĐND các cấp, trong đó có cấp xã, phường tại Nghệ An đã có nhiều chuyển biến tích cực. Nội dung giám sát ngày càng bám sát thực tiễn, tập trung vào các lĩnh vực được cử tri quan tâm như quản lý đất đai, xây dựng cơ bản, thực hiện chính sách an sinh xã hội, cải cách hành chính. Nhiều vấn đề nổi cộm đã được phát hiện và kiến nghị xử lý kịp thời.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác giám sát thực thi pháp luật ở cấp xã, phường vẫn còn những hạn chế. Một số nơi hoạt động giám sát còn mang tính hình thức, chưa đi sâu vào bản chất vấn đề. Năng lực, kỹ năng của một bộ phận đại biểu HĐND cấp xã còn hạn chế, nhất là trong việc phân tích, đánh giá và kiến nghị giải pháp. Công tác theo dõi, đôn đốc việc thực hiện sau giám sát chưa thực sự quyết liệt, dẫn đến tình trạng “giám sát xong để đó”.
Đặc biệt, ở cấp cơ sở, mối quan hệ “vừa quản lý, vừa giám sát” đôi khi khiến việc phát hiện sai phạm chưa được mạnh mẽ, thẳng thắn. Điều này đòi hỏi phải có những giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả giám sát.
Vai trò của giám sát trong thực thi pháp luật
Giám sát thực thi pháp luật là một trong những chức năng quan trọng của HĐND, góp phần bảo đảm pháp luật được thực hiện nghiêm minh, thống nhất. Ở cấp xã, phường, hoạt động này có ý nghĩa đặc biệt bởi đây là nơi trực tiếp giải quyết các vấn đề liên quan đến quyền và lợi ích của người dân.
Thông qua giám sát, các cơ quan dân cử có thể phát hiện những bất cập trong quá trình tổ chức thực hiện pháp luật, từ đó kiến nghị sửa đổi, bổ sung chính sách hoặc điều chỉnh cách thức thực hiện. Đồng thời, giám sát cũng là công cụ để phòng ngừa vi phạm, hạn chế tiêu cực, tham nhũng ngay từ cơ sở.
Quan trọng hơn, giám sát hiệu quả sẽ góp phần nâng cao trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã, phường, tạo áp lực tích cực buộc họ phải thực thi công vụ đúng quy định, minh bạch và vì lợi ích chung.
Những yêu cầu đặt ra trong giai đoạn hiện nay
Trong bối cảnh đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số và xây dựng chính quyền phục vụ, công tác giám sát thực thi pháp luật ở cấp xã, phường cần được đổi mới mạnh mẽ cả về nội dung và phương thức.
Trước hết, hoạt động giám sát phải thực sự bám sát những vấn đề “nóng”, những lĩnh vực dễ phát sinh tiêu cực như quản lý đất đai, tài nguyên, đầu tư công, giải quyết thủ tục hành chính. Đây là những lĩnh vực có tác động trực tiếp đến đời sống người dân và doanh nghiệp.
Thứ hai, cần nâng cao tính chuyên nghiệp trong hoạt động giám sát. Đại biểu HĐND cấp xã không chỉ cần tinh thần trách nhiệm mà còn phải được trang bị kiến thức pháp luật, kỹ năng giám sát, kỹ năng phân tích và phản biện. Việc tổ chức các lớp bồi dưỡng, tập huấn chuyên sâu là hết sức cần thiết.
Thứ ba, phải tăng cường sự tham gia của người dân và các tổ chức xã hội trong hoạt động giám sát. Người dân chính là “tai mắt” quan trọng, phản ánh trung thực nhất hiệu quả thực thi pháp luật ở cơ sở. Việc tiếp nhận, xử lý kịp thời ý kiến, kiến nghị của cử tri sẽ giúp hoạt động giám sát sát thực hơn.
Giải pháp nâng cao hiệu quả giám sát
Để tăng cường giám sát thực thi pháp luật ở cấp xã, phường, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp:
Một là, hoàn thiện cơ chế, quy trình giám sát. Cần quy định rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong hoạt động giám sát, từ xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện đến theo dõi, đôn đốc sau giám sát. Đặc biệt, phải coi trọng khâu “hậu giám sát”, bảo đảm các kiến nghị được thực hiện nghiêm túc.
Hai là, nâng cao chất lượng đại biểu HĐND cấp xã. Việc lựa chọn, bồi dưỡng đại biểu cần chú trọng đến năng lực, bản lĩnh và tinh thần trách nhiệm. Đại biểu phải thực sự là người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của Nhân dân, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm.
Ba là, ứng dụng công nghệ thông tin trong giám sát. Chuyển đổi số mở ra nhiều cơ hội để nâng cao hiệu quả giám sát. Việc xây dựng các hệ thống theo dõi, đánh giá trực tuyến, tiếp nhận phản ánh của người dân qua nền tảng số sẽ giúp tăng tính minh bạch và kịp thời.
Bốn là, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan. Hoạt động giám sát không thể tách rời sự phối hợp giữa HĐND, UBND, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức đoàn thể. Sự phối hợp chặt chẽ sẽ giúp phát huy sức mạnh tổng hợp, nâng cao hiệu quả giám sát.
Năm là, phát huy vai trò của cử tri và Nhân dân. Cần tạo điều kiện để người dân tham gia giám sát thông qua các kênh như tiếp xúc cử tri, đường dây nóng... Mỗi phản ánh, kiến nghị của người dân cần được xem xét nghiêm túc, xử lý kịp thời.
Gắn giám sát với trách nhiệm giải trình
Một trong những yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả giám sát là gắn chặt với trách nhiệm giải trình của các cơ quan, cá nhân liên quan. Khi có yêu cầu giám sát, các đơn vị phải cung cấp đầy đủ thông tin, giải trình rõ ràng về những vấn đề được nêu. Đồng thời, kết quả giải trình phải được công khai để người dân biết và theo dõi.
Việc thực hiện tốt cơ chế giải trình không chỉ giúp nâng cao tính minh bạch mà còn tạo áp lực tích cực, buộc các cơ quan, cán bộ phải thực hiện đúng chức trách, nhiệm vụ.
Tăng cường giám sát thực thi pháp luật ở cấp xã, phường là nhiệm vụ quan trọng, góp phần xây dựng chính quyền cơ sở trong sạch, vững mạnh, hoạt động hiệu lực, hiệu quả. Đối với Nghệ An, đây không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là giải pháp lâu dài để thúc đẩy phát triển bền vững, nâng cao đời sống Nhân dân.
Để đạt được mục tiêu này, cần sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, sự nỗ lực của đội ngũ đại biểu dân cử và đặc biệt là sự đồng hành, giám sát của Nhân dân. Khi pháp luật được thực thi nghiêm túc ngay từ cơ sở, niềm tin của người dân sẽ được củng cố, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển của địa phương trong giai đoạn mới.
