Đồng hành để thiết chế dân cử cơ sở vận hành vững chắc
Theo Hiến pháp và Luật Tổ chức chính quyền địa phương, mỗi cấp HĐND là một thiết chế quyền lực Nhà nước độc lập theo cấp hành chính; HĐND tỉnh và HĐND cấp xã không phải quan hệ cấp trên – cấp dưới theo nghĩa hành chính. Tuy nhiên, trong thực tiễn quản trị hiện đại, hiệu quả hoạt động giữa các cấp có sự liên thông, gắn bó hữu cơ cả về dân sinh lẫn hiệu lực kiểm soát quyền lực Nhà nước. Chính vì vậy, trong quá trình thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, HĐND tỉnh Nghệ An đã thể hiện rõ vai trò đồng hành, dẫn dắt và “đỡ đầu thể chế” cho HĐND cấp xã - một cấp dân cử còn mới về tổ chức, nhiều cán bộ lần đầu tham gia hoạt động dân cử, trong khi thẩm quyền và trách nhiệm lại được mở rộng đáng kể.
Dấu ấn rõ nét trước hết là sự chủ động, quyết liệt trong kiện toàn tổ chức bộ máy dân cử cấp xã ngay từ thời điểm chính quyền 2 cấp vận hành (01/7/2025), bảo đảm không để khoảng trống thể chế ở cơ sở. Thường trực HĐND tỉnh đã ban hành 260 nghị quyết chỉ định các chức danh chủ chốt HĐND, UBND của 130 xã, phường; đồng thời ban hành 130 nghị quyết chỉ định đại biểu HĐND cấp xã. Song song với đó là hướng dẫn, tháo gỡ vướng mắc trong quy trình bầu bổ sung các chức danh theo thẩm quyền. Nhờ cách làm chủ động và đồng bộ, đến đầu tháng 02/2026, đội ngũ cán bộ dân cử chuyên trách cấp xã cơ bản được kiện toàn; 129/130 xã, phường có đủ Phó Chủ tịch HĐND và 126/130 đơn vị có đủ các Phó Trưởng Ban HĐND. Đây không chỉ là sự hoàn thiện về nhân sự, mà là bước bảo đảm tính liên tục của quyền lực Nhà nước ở cơ sở trong giai đoạn chuyển tiếp mô hình tổ chức.
Không dừng ở kiện toàn nhân sự, HĐND tỉnh còn thiết lập cơ chế hỗ trợ vận hành mang tính hệ thống. Đồng chí Bùi Duy Sơn - Uỷ viên Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, Chánh Văn phòng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh và HĐND tỉnh cho biết: HĐND tỉnh đã thành lập bộ phận thường trực hướng dẫn hoạt động cho HĐND cấp xã; xây dựng các nhóm chuyên trách trao đổi trực tuyến với 130 xã nhằm hướng dẫn, tháo gỡ các vướng mắc, khó khăn; đồng thời thiết lập “kho tài liệu” dùng chung về quy trình kỳ họp, mẫu nghị quyết, ban hành các văn bản thuộc thẩm quyền của HĐND…, như một “cẩm nang” nghiệp vụ thống nhất. Cách làm này không chỉ giúp chuẩn hóa hoạt động nghị trường ở cơ sở mà còn rút ngắn đáng kể quá trình thích ứng thể chế của cán bộ HĐND mới.
Một điểm mới đáng chú ý là Nghệ An đã tạo lập “đường truyền hai chiều” giữa hai cấp dân cử. Ngay sau khi chính quyền 2 cấp đi vào vận hành, tại kỳ họp thường lệ giữa năm 2025 của HĐND tỉnh, toàn bộ Bí thư, Chủ tịch HĐND 130 xã, phường được mời tham dự. Đây không chỉ là diễn đàn chia sẻ kinh nghiệm điều hành kỳ họp, mà còn là kênh tiếp nhận trực tiếp tiếng nói từ cơ sở. Những vướng mắc về thẩm quyền, quy trình, tổ chức bộ máy… được tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền chỉ đạo tháo gỡ kịp thời. Đồng thời, lãnh đạo HĐND tỉnh, các ban và Văn phòng Đoàn ĐBQH và HĐND tỉnh trực tiếp dự, hướng dẫn tại Kỳ họp thứ nhất và kỳ họp thường lệ của một số xã, phường, qua đó “cầm tay chỉ việc” trong điều hành nghị trường, hoàn thiện tài liệu, chương trình kỳ họp đúng quy định.
Thực tiễn ở cơ sở cho thấy hiệu quả rõ nét của cách đồng hành này. Tại xã Quỳ Hợp, theo đồng chí Nguyễn Thanh Quỳnh - Phó Chủ tịch HĐND xã cho biết: HĐND xã đã nhanh chóng làm chủ quy trình, triển khai đầy đủ các nội dung hoạt động theo luật định, không để khoảng trống nhiệm vụ. Sau gần 8 tháng vận hành, HĐND xã tổ chức 5 kỳ họp (trong đó có 2 kỳ họp chuyên đề), kịp thời quyết nghị các vấn đề phát triển kinh tế - xã hội, đầu tư công và dân sinh. HĐND xã cũng tích cực triển khai hoạt động giám sát, khảo sát, từ thu - chi trong trường học, chất lượng chăm sóc sức khỏe ban đầu cho nhân dân, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đến vệ sinh môi trường, công trình dân sinh… Qua giám sát, nhiều tồn tại được chỉ rõ, tạo chuyển biến rõ nét, đặc biệt trong tháo gỡ vướng mắc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho người dân.
Tương tự, tại xã Giai Xuân, hoạt động HĐND diễn ra bài bản với 4 kỳ họp (2 kỳ họp chuyên đề), quyết nghị nhiều vấn đề quan trọng như kiện toàn bộ máy chính quyền; quyết nghị các chỉ tiêu, nhiệm vụ và giải pháp phát triển kinh tế – xã hội, dự toán ngân sách, điều chỉnh kế hoạch đầu tư công…. Các hoạt động giám sát đi vào trọng tâm, như giám sát quản lý, sử dụng nguồn đóng góp của Nhân dân xây dựng hạ tầng; thực hiện chính sách đối với người khuyết tật; khảo sát vùng quy hoạch trồng nguyên liệu dứa để đánh giá tính khả thi của kế hoạch đưa cây dứa vào trồng tại địa phương. Những nội dung này cho thấy, HĐND cấp xã đã dần khẳng định vai trò quyết nghị và giám sát ngay từ những tháng đầu vận hành mô hình mới.
Điều đáng ghi nhận là các HĐND cấp xã vận hành trong bối cảnh nhiều áp lực: thiên tai miền núi, chuẩn bị đại hội Đảng bộ nhiệm kỳ mới, bộ máy vừa hình thành. Tuy vậy, nhịp hoạt động nghị trường vẫn được duy trì ổn định, phản ánh sức sống của thiết chế dân cử ở cơ sở. Từ góc nhìn hệ thống, những kết quả này không chỉ là thành công của cấp xã mà còn là minh chứng cho hiệu quả đồng hành giữa các cấp HĐND. Đây chính là nền tảng để HĐND tỉnh có thêm dữ liệu thực tiễn, nâng cao chất lượng giám sát, điều chỉnh chính sách sát cơ sở, đồng thời củng cố niềm tin của cử tri vào hệ thống dân cử trong tiến trình hoàn thiện chính quyền địa phương 2 cấp.
Chuẩn bị từ sớm cho một nhiệm kỳ dân cử hiệu quả
Không dừng lại ở việc ổn định bộ máy sau sắp xếp, vai trò đồng hành của HĐND tỉnh còn thể hiện rõ ở tầm nhìn chuẩn bị cho nhiệm kỳ mới. Trên cơ sở tổng kết thực tiễn hoạt động nhiệm kỳ 2021- 2026 và yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, Thường trực HĐND tỉnh đã chủ động hướng dẫn HĐND cấp xã xây dựng dự kiến cơ cấu, thành phần, phân bổ đại biểu HĐND cấp xã, nhiệm kỳ 2026-2031, tạo thống nhất về tư duy trong xây dựng đội ngũ đại biểu dân cử ở cơ sở.
Theo đồng chí Nguyễn Văn Đức - Phó Chủ tịch HĐND phường Tân Mai, việc Thường trực HĐND tỉnh định hướng dự kiến cơ cấu, thành phần người ứng cử đã giúp các địa phương có chung “mẫu số” trong dự kiến nhân sự, tránh tình trạng mỗi nơi làm một cách. Quan trọng hơn, cơ cấu được tính toán theo hướng cân đối giữa các lĩnh vực, ưu tiên những lĩnh vực trọng tâm, có tính đột phá gắn với việc triển khai các nghị quyết trụ cột của Bộ Chính trị; đồng thời bảo đảm hài hòa giữa các khu dân cư, tăng tính đại diện và tiếng nói đa chiều của Nhân dân trong cơ quan dân cử.
Từ góc nhìn quản trị hiện đại, sức mạnh của hệ thống không nằm ở một cấp đơn lẻ mà ở khả năng liên kết giữa các cấp. Với thiết chế dân cử cũng vậy: một HĐND tỉnh mạnh phải được nâng đỡ bởi những HĐND xã thực chất, gần dân và vận hành hiệu quả. HĐND cấp xã là nơi gần dân nhất, phản ánh trực tiếp nhịp sống đời thường, tâm tư cử tri, những vấn đề phát sinh hàng ngày, kể cả những quyết sách, chính sách do HĐND tỉnh ban hành trong thực tiễn cuộc sống. Đây là “cánh tay nối dài”, là “nguồn dữ liệu sống” để HĐND tỉnh thực hiện chức năng giám sát, quyết nghị chính sách và điều hành hoạt động dân cử ở tầm vĩ mô.
Từ nhận thức đó, đồng chí Bùi Duy Sơn - Uỷ viên Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, Chánh Văn phòng Đoàn đại biểu Quốc hội và HĐND tỉnh cho biết: Bước sang nhiệm kỳ 2026 - 2031, trên cơ sở Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh khoá XX, nhiệm kỳ 2025 – 2030, Văn phòng Đoàn đại biểu Quốc hội và HĐND tỉnh đã chủ động nghiên cứu, tham mưu HĐND tỉnh ban hành mới đề án nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của HĐND tỉnh. Trọng tâm nội dung của đề án, ngoài các giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của HĐND tỉnh, là quan tâm đến các giải pháp có tính định hướng đối với hoạt động của HĐND cấp xã. Đồng thời với đó, Thường trực HĐND tỉnh cũng có chủ trương tiếp tục lan toả những hiệu quả tích cực từ các phần mềm chuyển đổi số được HĐND tỉnh áp dụng đến HĐND cấp xã, tạo sự liên thông trong sử dụng các phần mềm: kỳ họp không giấy, họp trực tuyến và hệ thống theo dõi giải quyết công việc của HĐND, từ tổng hợp, giải quyết kiến nghị cử tri, đơn thư của công dân, đến thực hiện các kiến nghị, kết luận giám sát, chất vấn, giải trình của HĐND… Những bước đi này không chỉ nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm giải trình mà còn tạo sự kết nối trực tiếp giữa cơ quan dân cử với cử tri, giữa các cấp HĐND với nhau, bảo đảm mọi kiến nghị đều được theo dõi đến cùng.
Thực tiễn triển khai tại Nghệ An cho thấy, khi các cấp HĐND gắn kết trong một chỉnh thể đồng hành, thiết chế dân cử sẽ phát huy đầy đủ vai trò quyết nghị và giám sát quyền lực Nhà nước, góp phần xây dựng chính quyền địa phương gần dân, sát dân và phục vụ Nhân dân ngày càng thực chất./.
.jpg)
