Chất lượng được kiểm chứng qua thực tiễn
Tháng 6/2026, Thường trực HĐND tỉnh Nghệ An tổ chức phiên giải trình việc thực hiện ba nghị quyết quan trọng do HĐND tỉnh ban hành về hỗ trợ người dân khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh và bố trí ổn định dân cư vùng bị sạt lở. Đây không chỉ là hoạt động giám sát việc triển khai chính sách mà còn phản ánh rõ quan điểm của HĐND: chất lượng của nghị quyết không dừng lại ở sự đồng thuận cao trong biểu quyết, mà phải được kiểm chứng bằng hiệu quả trong thực tiễn.
Qua giải trình cho thấy, trên cơ sở nghị quyết của HĐND, UBND tỉnh đã bố trí nguồn lực từ ngân sách địa phương để hỗ trợ người dân khôi phục sản xuất, ổn định đời sống sau thiên tai, dịch bệnh và bố trí dân cư theo hình thức xen ghép cùng tái định cư tập trung. Đến cuối tháng 5/2026, toàn tỉnh đã hỗ trợ 662 hộ dân vùng có nguy cơ sạt lở xây dựng nhà ở, di dời đến nơi an toàn và từng bước ổn định cuộc sống. Nhiều khu tái định cư được đầu tư đồng bộ, góp phần hoàn thiện hạ tầng nông thôn, tạo điều kiện phát triển sản xuất và nâng cao đời sống người dân.
Bên cạnh những kết quả đạt được, phiên giải trình cũng thẳng thắn chỉ rõ những hạn chế trong tổ chức thực hiện như tiến độ thống kê, thẩm định hồ sơ còn chậm; sai sót trong rà soát đối tượng hỗ trợ dẫn đến phải hoàn trả gần 130 tỷ đồng ngân sách; một số khu tái định cư triển khai chậm, chưa đáp ứng yêu cầu cấp bách tại các địa bàn có nguy cơ sạt lở cao.
Từ những vấn đề được làm rõ tại phiên giải trình, Thường trực HĐND tỉnh đề nghị UBND tỉnh chỉ đạo các sở, ngành, địa phương khẩn trương tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh tiến độ các dự án tái định cư, nhất là các dự án thực hiện theo lệnh khẩn cấp; đồng thời chủ động đề xuất HĐND tỉnh xem xét, giải quyết những nội dung thuộc thẩm quyền để các nghị quyết phát huy hiệu quả cao hơn trong thực tiễn.
Điều đáng chú ý là phiên giải trình không chỉ đánh giá kết quả thực hiện ba nghị quyết cụ thể mà còn thể hiện tư duy hoạt động của HĐND tỉnh hiện nay, không coi việc thông qua nghị quyết là kết thúc trách nhiệm mà là khởi đầu của hành trình theo dõi, giám sát, đánh giá và tiếp tục hoàn thiện chính sách trong thực tiễn.
Từ quan điểm đó, đồng chí Dương Đình Chỉnh - Phó Chủ tịch Thường trực HĐND tỉnh cho biết: Thường trực HĐND tỉnh đang chỉ đạo các Ban HĐND rà soát toàn diện các nghị quyết do HĐND tỉnh ban hành còn hiệu lực nhằm đánh giá mức độ tác động của từng chính sách; chính sách nào phát huy hiệu quả, chính sách nào không còn phù hợp với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới, trên cơ sở đó kiến nghị sửa đổi, bổ sung hoặc ban hành chính sách mới. Đây cũng sẽ là một chuyên đề giám sát trọng tâm của Thường trực HĐND tỉnh trong thời gian tới.
Thông qua giám sát, khảo sát và các phiên giải trình, HĐND sẽ kịp thời phát hiện những "điểm nghẽn" trong cơ chế, chính sách hoặc quá trình tổ chức thực hiện; đề nghị các cơ quan có trách nhiệm làm rõ nguyên nhân, đề xuất giải pháp tháo gỡ và kiến nghị điều chỉnh những nghị quyết không còn phù hợp với thực tiễn. Cách làm này thể hiện rõ tư duy quản trị hiện đại trong hoạt động của HĐND: không chỉ quyết định chính sách mà còn theo dõi toàn bộ "vòng đời" của chính sách để bảo đảm mỗi nghị quyết sau khi ban hành đều được kiểm nghiệm, cập nhật và hoàn thiện từ thực tiễn.
Trong bối cảnh vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, yêu cầu nâng cao chất lượng quyết định của HĐND càng trở nên cấp thiết. Chất lượng quyết định không chỉ được đo bằng việc ban hành nghị quyết đúng thẩm quyền, đúng quy định của pháp luật mà còn phải kịp thời, sát thực tiễn và tạo động lực cho phát triển. Ngay trong hơn 3 tháng đầu nhiệm kỳ 2026 - 2031, HĐND tỉnh đã kịp thời tổ chức 3 kỳ họp, ban hành nhiều nghị quyết quan trọng, tạo cơ sở pháp lý cho công tác chỉ đạo, điều hành và phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Bên cạnh công tác nhân sự thuộc thẩm quyền, HĐND tỉnh đã ban hành nhiều nghị quyết tạo cơ sở pháp lý cho triển khai các dự án trọng điểm, giải ngân vốn đầu tư công, thu hút đầu tư, tạo quỹ đất phát triển và hoàn thiện kết cấu hạ tầng… Đồng chí Cao Tiến Trung - Trưởng ban Kinh tế - Ngân sách HĐND tỉnh cho rằng: Mỗi nghị quyết của HĐND đều là một “mắt xích” quan trọng trong chuỗi phát triển của địa phương. Nếu nghị quyết không được ban hành kịp thời, nhiều dự án sẽ không thể triển khai, nguồn lực không thể giải ngân, việc tạo quỹ đất, thu hút đầu tư và thực hiện các công trình trọng điểm cũng sẽ bị đình trệ do thiếu cơ sở pháp lý. Đó chính là thước đo rõ nét nhất đối với chất lượng quyết định của HĐND tỉnh trong việc tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực và giải quyết hiệu quả những vấn đề đặt ra từ cuộc sống.
Đồng hành sớm, nâng tính phản biện
Nếu giám sát sau ban hành nghị quyết giúp kiểm chứng chất lượng nghị quyết thì việc tham gia ngay từ giai đoạn xây dựng chính sách chính là điều kiện để nâng cao chất lượng quyết định ngay từ đầu.
Theo quy định của pháp luật, cùng với chức năng giám sát, quyết định những vấn đề quan trọng của địa phương là chức năng cốt lõi của HĐND. Muốn nghị quyết đi vào cuộc sống, bên cạnh bảo đảm đúng quy định pháp luật, đúng trình tự, thủ tục và thẩm quyền, điều quan trọng hơn là phải xuất phát từ thực tiễn, đáp ứng yêu cầu phát triển và nguyện vọng của Nhân dân. Một quyết định đúng về pháp lý nhưng thiếu hơi thở cuộc sống sẽ khó phát huy hiệu quả khi tổ chức thực hiện.
Từ nhận thức đó, HĐND tỉnh Nghệ An tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy trong thực hiện chức năng quyết định, đồng hành ngay từ đầu trong quá trình xây dựng chính sách. Ngay từ giai đoạn đề xuất xây dựng nghị quyết, khi cơ quan soạn thảo mới hình thành ý tưởng, xác định đối tượng tác động, nguồn lực và định hướng chính sách, Thường trực và các Ban HĐND tỉnh đã chủ động tham gia ý kiến; đồng thời từ bám sát thực tiễn, HĐND tỉnh cũng chủ động kiến nghị UBND tỉnh và các sở, ngành nghiên cứu, xây dựng những cơ chế, chính sách mới để giải quyết những vấn đề phát sinh từ thực tiễn phát triển.
Trong quá trình hoàn thiện dự thảo nghị quyết, đại diện các Ban HĐND tỉnh tham gia ý kiến qua 2 vòng trong cuộc họp của Phó Chủ tịch UBND tỉnh để nghe nội dung dự thảo nghị quyết do sở, ngành soạn thảo và cuộc họp UBND tỉnh nghe, thống nhất trình Thường trực và các ban HĐND thẩm tra. Đối với các nghị quyết về cơ chế, chính sách của tỉnh, Thường trực và các Ban HĐND tổ chức khảo sát trực tiếp tại cơ sở trước khi thẩm tra. Nhờ vậy, hoạt động thẩm tra không chỉ dựa trên hồ sơ mà được kiểm chứng bằng thực tiễn, nâng cao chất lượng phản biện, rút ngắn thời gian hoàn thiện dự thảo và quan trọng hơn là bảo đảm tính khả thi của nghị quyết ngay từ khi ban hành.
Hiệu quả của cách làm này đã được chứng minh qua thực tiễn. Nhiều nội dung sau khi được các Ban HĐND khảo sát, phân tích và phản biện đã được cơ quan soạn thảo tiếp thu, điều chỉnh trước khi trình HĐND; thậm chí có những đề xuất được rút khỏi chương trình xây dựng nghị quyết vì chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Một ví dụ điển hình, theo chia sẻ của đồng chí Chu Đức Thái - Trưởng ban Văn hóa - Xã hội HĐND tỉnh, đó là đề xuất ban hành nghị quyết quy định mức thu phí tham quan tại các bảo tàng và một số di tích trên địa bàn tỉnh. Qua khảo sát thực tế, Ban Văn hóa - Xã hội nhận thấy trong điều kiện hiện nay, việc thu phí chưa thực sự phù hợp. Điều cần ưu tiên là tiếp tục đầu tư cơ sở vật chất, hoàn thiện không gian trưng bày, nâng cao chất lượng phục vụ nhằm phát huy tốt hơn chức năng giáo dục truyền thống lịch sử, cách mạng, bồi đắp lòng yêu nước và niềm tự hào về quê hương cho các tầng lớp nhân dân, nhất là thế hệ trẻ. Trên cơ sở kiến nghị của Ban, UBND tỉnh đã tiếp thu và chưa đưa nội dung này vào dự thảo trình HĐND xem xét. Đó là minh chứng sinh động cho thấy phản biện của HĐND không nhằm phủ nhận đề xuất của cơ quan soạn thảo mà hướng tới lựa chọn phương án tối ưu, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu quản lý nhà nước, lợi ích của người dân và mục tiêu phát triển bền vững của địa phương.
Không chỉ trong lĩnh vực văn hóa, đối với các chính sách về nông nghiệp, OCOP, phát triển du lịch và nhiều chính sách khác, các Ban HĐND đều tổ chức khảo sát sâu tại cơ sở, lắng nghe ý kiến của cơ quan thực thi, đối tượng chịu tác động và người thụ hưởng. Chính quá trình đồng hành, khảo sát và phản biện từ sớm đã giúp nhiều dự thảo nghị quyết được hoàn thiện theo hướng tập trung, khả thi hơn; những chính sách dàn trải, hiệu quả thấp được loại bỏ, trong khi các cơ chế thực sự cần thiết được bổ sung trước khi trình HĐND xem xét, quyết định. Đây là nền tảng quan trọng để mỗi nghị quyết sau khi ban hành không chỉ đúng pháp luật mà còn nhanh chóng đi vào cuộc sống, tạo đồng thuận xã hội và phát huy hiệu quả trong thực tiễn.
Từ đổi mới phương thức tham gia xây dựng chính sách, tăng cường khảo sát, phản biện từ sớm đến theo dõi, giám sát sau khi nghị quyết được ban hành, HĐND tỉnh Nghệ An đang từng bước hình thành quy trình quyết định khép kín, lấy thực tiễn làm điểm xuất phát và hiệu quả thực tiễn làm thước đo. Đây không chỉ là sự đổi mới trong phương thức hoạt động của cơ quan dân cử mà còn là yêu cầu tất yếu để nâng cao chất lượng quản trị địa phương, bảo đảm mỗi nghị quyết thực sự trở thành công cụ kiến tạo phát triển, khơi thông nguồn lực và phục vụ tốt hơn lợi ích của Nhân dân.
