Đổi mới từ tổ chức, quy trình và năng lực hoạt động
HĐND là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân. Vì vậy, chất lượng hoạt động của HĐND có tác động trực tiếp đến hiệu lực, hiệu quả quản lý, điều hành ở từng cấp chính quyền.
Đối với tỉnh Nghệ An – địa phương có diện tích lớn, địa bàn rộng, nhiều xã miền núi, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số – yêu cầu nâng cao chất lượng hoạt động của HĐND càng có ý nghĩa quan trọng. Điều đó đòi hỏi hoạt động của HĐND phải tiếp tục được đổi mới theo hướng thực chất, chuyên nghiệp, linh hoạt và sát cơ sở hơn.
Một trong những nội dung cần được tập trung là tiếp tục kiện toàn tổ chức bộ máy HĐND theo hướng rõ chức năng, rõ đầu mối, rõ trách nhiệm; kịp thời phân công lĩnh vực phụ trách, địa bàn theo dõi, nhiệm vụ tham mưu và trách nhiệm cá nhân gắn với từng chức danh. Đối với HĐND cấp xã, nhất là ở các địa bàn sau sắp xếp đơn vị hành chính, việc ổn định tổ chức, phân công nhiệm vụ rõ ràng, phù hợp với thực tiễn là yêu cầu rất cần thiết.
Cùng với đó, việc rà soát, sửa đổi, bổ sung và ban hành đồng bộ các quy chế, quy trình phục vụ hoạt động HĐND cần tiếp tục được đẩy mạnh. Từ quy chế làm việc, quy chế phối hợp, quy trình thẩm tra, giám sát, tiếp xúc cử tri, tiếp công dân đến xử lý đơn thư… tất cả cần được chuẩn hóa, thống nhất và vận hành đồng bộ. Đặc biệt, việc xây dựng bộ biểu mẫu dùng chung trong toàn tỉnh sẽ góp phần nâng cao tính chuyên nghiệp, hỗ trợ hiệu quả cho HĐND cấp cơ sở trong quá trình tổ chức thực hiện.
Đổi mới hoạt động HĐND cũng phải bắt đầu từ việc nâng cao năng lực của đại biểu và đội ngũ tham mưu, phục vụ. Thay vì tập huấn dàn trải, nặng lý thuyết, cần tập trung bồi dưỡng kỹ năng thực tiễn như thẩm tra dự thảo nghị quyết, đọc báo cáo ngân sách, đầu tư công, giám sát chuyên đề, tiếp xúc cử tri, tiếp công dân, xử lý đơn thư… Việc xây dựng “thư viện điện tử kỹ năng đại biểu” dùng chung toàn tỉnh là hướng đi thiết thực, góp phần tạo môi trường học tập, cập nhật nghiệp vụ thường xuyên, linh hoạt và hiệu quả hơn.
Nâng cao chất lượng kỳ họp, nghị quyết và giám sát
Kỳ họp là hình thức hoạt động quan trọng nhất của HĐND. Vì vậy, nâng cao chất lượng kỳ họp chính là nâng cao chất lượng quyết định các vấn đề quan trọng của địa phương.
Theo đó, công tác chuẩn bị kỳ họp cần tiếp tục được đổi mới theo hướng chủ động từ sớm, từ xa, từ đầu năm; tăng cường phối hợp chặt chẽ giữa Thường trực HĐND, UBND và Ủy ban MTTQ trong xây dựng kế hoạch, chuẩn bị nội dung, hồ sơ, tài liệu trình kỳ họp. Chất lượng tài liệu trình phải được kiểm soát chặt chẽ, bảo đảm đầy đủ căn cứ pháp lý, đánh giá thực trạng, phân tích tác động, nguồn lực thực hiện và tính khả thi.
Cùng với chuẩn bị kỹ, phương thức điều hành kỳ họp cũng cần tiếp tục được đổi mới theo hướng giảm thời lượng trình bày báo cáo, tăng thời gian thảo luận, tranh luận, phản biện và chất vấn. Các phiên thảo luận tổ phải thực chất hơn, có trọng tâm, có gợi mở vấn đề và tập trung vào những nội dung lớn, vấn đề mới, vấn đề khó.
Trong xu thế chuyển đổi số hiện nay, việc từng bước nâng cấp mô hình “kỳ họp không giấy” thành “kỳ họp thông minh” là hướng đi phù hợp. Đây không chỉ là đổi mới về kỹ thuật, mà còn là bước chuyển quan trọng trong hỗ trợ đại biểu tra cứu tài liệu, theo dõi nội dung và nâng cao chất lượng ra quyết định ngay tại kỳ họp.
Song song với đó, việc nâng cao chất lượng ban hành nghị quyết phải được xác định là nhiệm vụ trọng tâm xuyên suốt. Nghị quyết của HĐND phải bảo đảm đúng quy định pháp luật, trúng vấn đề thực tiễn, khả thi trong tổ chức thực hiện và có thể theo dõi, đánh giá được hiệu quả. Điều này đòi hỏi phải chuyển từ tư duy “ban hành nhiều” sang “ban hành tinh, có trọng tâm”, đồng thời tăng cường theo dõi, hậu kiểm chính sách ngay từ sau khi nghị quyết được thông qua.
Hoạt động giám sát cũng cần tiếp tục được đổi mới theo hướng đi sâu vào thực tiễn, theo đến cùng kết quả. Chuyên đề giám sát phải được lựa chọn từ những vấn đề cử tri quan tâm, những lĩnh vực còn nhiều tồn tại, hạn chế hoặc những chính sách lớn cần theo dõi trong quá trình triển khai. Phương pháp giám sát cần giảm nghe báo cáo một chiều, tăng khảo sát thực địa, tăng đối thoại trực tiếp, tăng sử dụng số liệu, hình ảnh, minh chứng thực tiễn. Sau giám sát, phải có cơ chế theo dõi, đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện kết luận giám sát, tránh tình trạng “giám sát xong là xong”.
Hướng mạnh về cơ sở, gần dân hơn trong hoạt động dân nguyện
Một trong những thước đo quan trọng nhất của hoạt động HĐND chính là mức độ gắn bó với cử tri và khả năng theo đuổi đến cùng những vấn đề Nhân dân quan tâm.
Vì vậy, hoạt động tiếp xúc cử tri cần tiếp tục được đổi mới theo hướng linh hoạt, thiết thực, phù hợp với từng nhóm đối tượng, từng địa bàn và từng vấn đề cụ thể. Bên cạnh tiếp xúc cử tri trước và sau kỳ họp, cần tăng cường các hình thức tiếp xúc theo chuyên đề, theo nhóm đối tượng, theo khu vực phát sinh vấn đề bức xúc hoặc kết hợp giữa trực tiếp và trực tuyến đối với địa bàn rộng, đi lại khó khăn.
Một hướng đi mới, phù hợp với thực tiễn hiện nay là nghiên cứu tổ chức “Phiên dân nguyện theo chuyên đề” đối với các nhóm vấn đề nổi cộm như đất đai, giải phóng mặt bằng, môi trường, chính sách an sinh xã hội, chất lượng dịch vụ công ở cơ sở… Đây sẽ là diễn đàn để lắng nghe phản ánh có hệ thống, xác định rõ trách nhiệm xử lý và tăng cường theo dõi sau đó.
Cùng với đó, công tác tiếp công dân, xử lý đơn thư, theo dõi kiến nghị cử tri cũng cần tiếp tục được nâng cao chất lượng. Không chỉ dừng ở việc chuyển văn bản, HĐND cần tăng cường theo dõi, đôn đốc, giám sát việc giải quyết đến cùng, nhất là đối với các vụ việc kéo dài, vượt cấp, đông người hoặc có nguy cơ phát sinh điểm nóng.
Đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng HĐND hiện đại, chuyên nghiệp
Trong điều kiện hiện nay, chuyển đổi số không còn là nội dung hỗ trợ đơn thuần mà cần được xác định là một trong những trụ cột đổi mới hoạt động HĐND trong cả nhiệm kỳ.
Trọng tâm là xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu số dùng chung phục vụ hoạt động của HĐND, bao gồm dữ liệu về nghị quyết, giám sát, chất vấn, kiến nghị cử tri, tiếp công dân, đơn thư và hoạt động của đại biểu. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, cập nhật và liên thông, chất lượng điều hành, theo dõi, đánh giá và phối hợp sẽ được nâng lên rõ rệt.
Bên cạnh đó, việc hình thành bảng điều hành số phục vụ Thường trực HĐND là giải pháp có tính đột phá, giúp theo dõi tiến độ chuẩn bị kỳ họp, tình trạng xử lý kết luận giám sát, kiến nghị cử tri, đơn thư và mức độ tham gia hoạt động của đại biểu một cách trực quan, kịp thời và hiệu quả.
Cùng với xây dựng “HĐND số”, cần tăng cường tương tác số với cử tri thông qua nâng cấp Trang Thông tin điện tử Đại biểu nhân dân tỉnh Nghệ An, phát triển các chuyên mục hỏi – đáp, tiếp nhận ý kiến, theo dõi thực hiện nghị quyết, kiến nghị cử tri; đồng thời đẩy mạnh truyền thông chính sách bằng các hình thức hiện đại, dễ tiếp cận, gần gũi với người dân.
Tạo chuyển biến thực chất, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới
Nâng cao chất lượng hoạt động của HĐND tỉnh Nghệ An không phải là yêu cầu mang tính hình thức, mà là đòi hỏi khách quan từ thực tiễn đổi mới quản trị địa phương, hoàn thiện tổ chức bộ máy và phục vụ Nhân dân ngày càng tốt hơn.
Điều quan trọng là mọi đổi mới phải đi vào thực chất, lấy chất lượng quyết định, hiệu quả giám sát, chất lượng dân nguyện, mức độ hài lòng của cử tri và kết quả giải quyết các vấn đề thực tiễn làm thước đo.
Với quyết tâm đổi mới mạnh mẽ, đồng bộ, bài bản và phù hợp với điều kiện thực tiễn của tỉnh, việc nâng cao chất lượng hoạt động của HĐND các cấp sẽ góp phần quan trọng xây dựng chính quyền địa phương ngày càng hiệu lực, hiệu quả, gần dân, sát dân, vì dân; đồng thời tạo nền tảng chính trị – xã hội vững chắc cho sự phát triển nhanh và bền vững của Nghệ An trong giai đoạn mới.
