Kinh nghiệm theo dõi, hướng dẫn hoạt động của HĐND cấp xã trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp

Tình hình tổ chức HĐND cấp xã

Thực hiện chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy và mô hình chính quyền địa phương hai cấp, từ ngày 01/7/2025, tỉnh Nghệ An có 130 đơn vị hành chính cấp xã gồm 119 xã và 11 phường. Sau cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031, toàn tỉnh có 2.910 đại biểu HĐND cấp xã, trong đó cơ quan đảng có 902 đại biểu chiếm 32%; chính quyền có 844 chiếm 29%; MTTQ và các đoàn thể 604 chiếm 20,75%; trẻ 541 chiếm 18,6%; ngoài Đảng 318, chiếm 10,9%; tái cử 912 chiếm 31,3%; tôn giáo 77 chiếm 2,64%; nữ 898 chiếm 30,85%.

Sau sắp xếp và ngay từ đầu nhiệm kỳ 2026 - 2031, HĐND các xã, phường được tổ chức thống nhất theo quy định của Luật Tổ chức chính quyền địa phương, gồm Thường trực HĐND, 2 Ban: Ban Kinh tế - Ngân sách và Văn hóa - Xã hội. Chủ tịch HĐND cấp xã do Bí thư Đảng ủy kiêm nhiệm; các Phó Trưởng Ban hoạt động chuyên trách. Phó Chủ tịch HĐND hoạt động chuyên trách; Trưởng các Ban HĐND xã hoạt động kiêm nhiệm. Các xã đã bố trí công chức thuộc Văn phòng HĐND - UBND xã tham mưu, giúp việc cho hoạt động của HĐND xã.

Hoạt động của HĐND cấp xã đạt được nhiều kết quả tích cực

Nhờ sự theo dõi, hướng dẫn, hỗ trợ sát sao của Thường trực HĐND tỉnh; sự chủ động, nỗ lực tích cực của lãnh đạo HĐND cấp xã hoạt động của HĐND cấp xã trên địa bàn tỉnh tiếp tục được đổi mới và nâng cao chất lượng hoạt động: Công tác chuẩn bị và tổ chức kỳ có nhiều đổi mới, giảm thời gian đọc báo cáo, tăng thời gian cho hoạt động chất vấn, thảo luận… Đặc biệt, nhiều HĐND cấp xã đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vào kỳ họp như duy trì hình thức“kỳ họp không giấy”; bổ sung hình thức cung cấp mã QR-Code, tổ chức phát thanh các phiên họp,... Từ sau khi tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp đến nay, trung bình mỗi xã đã tổ chức 6 kỳ họp để thực hiện các nội dung thuộc thẩm quyền.

Các Nghị quyết ban hành bảo đảm sự thống nhất, khả thi, thiết thực, đúng pháp luật, đúng đường lối, chủ trương của đảng và phát huy hiệu quả khi thi hành, đáp ứng yêu cầu và nguyện vọng chính đáng của cử tri và nhân dân địa phương.

Hoạt động giám sát được thực hiện có chất lượng, tập trung vào các lĩnh vực có nhiều khó khăn, vướng mắc hoặc dễ phát sinh bất cập trong quá trình tổ chức thực hiện. Từ sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đến nay HĐND cấp xã đã tổ chức nhiều cuộc giám sát chuyên đề trên tất cả các lĩnh vực (tổ chức 94 cuộc).

Hoạt động chất vấn tiếp tục được đổi mới, nhiều HĐND cấp xã đã tiến hành chất vấn nhiều vấn đề được đông đảo cử tri quan tâm (từ sau 01/7/2025 đến nay HĐND cấp xã đã tổ chức 60 phiên chất vấn). Hoạt động tiếp công dân đã phát huy hiệu quả; việc phối hợp điều hòa, hướng dẫn hoạt động với các cơ quan có liên quan được duy trì kịp thời, chặt chẽ, rõ trách nhiệm. Hoạt động tiếp xúc cử tri, tiếp công dân, tiếp nhận, xử lý đơn thư, khiếu nại, tố cáo và giải quyết kiến nghị cử tri được quan tâm.

Kinh nghiệm theo dõi, hướng dẫn hoạt động của HĐND cấp xã trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp

Thứ nhất, đồng hành, chú trọng hướng dẫn HĐND cấp xã ngay từ đầu triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp

Việc triển khai mô hình mới diễn ra trong thời gian ngắn, khối lượng công việc lớn, nhiều nội dung chưa có tiền lệ. Thường trực HĐND tỉnh đã chủ động thực hiện các công việc giúp các địa phương kịp thời tháo gỡ khó khăn, hạn chế lúng túng trong quá trình tổ chức thực hiện: ban hành các nghị quyết chỉ định nhân sự, thành lập bộ phận thường trực tiếp nhận, hướng dẫn, giải đáp về tổ chức bộ máy và hoạt động HĐND cấp xã; thành lập nhóm trao đổi trực tuyến với Thường trực HĐND 130 xã, phường để kịp thời nắm bắt khó khăn, vướng mắc; thiết lập hệ thống tài liệu, mẫu biểu phục vụ kỳ họp và hoạt động của HĐND xã, phường.

Trong quá trình triển khai mô hình mới, nhiều vấn đề phát sinh liên quan đến thẩm quyền, cơ cấu tổ chức, hoạt động của đại biểu HĐND, việc chỉ định nhân sự và xác định cơ cấu UBND cấp xã đã được Thường trực HĐND tỉnh chủ động tổng hợp, báo cáo, đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội hướng dẫn kịp thời và Thường trực HĐND tỉnh trực tiếp trao đổi đến Thường trực HĐND cấp xã.

Thứ hai, thường xuyên giám sát, nắm bắt tình hình hoạt động của HĐND cấp xã; phân công, phân nhiệm cụ thể trong việc theo dõi, hướng dẫn hoạt động của HĐND cấp xã

Thường trực HĐND tỉnh thường xuyên giám sát, nắm bắt tình hình hoạt động của HĐND cấp xã để kịp thời hướng dẫn, hỗ trợ tạo điều kiện thuận lợi cho HĐND cấp xã hoạt động hiệu quả. Nhiều vấn đề phát sinh đã được Thường trực HĐND tỉnh chủ động tổng hợp, báo cáo, đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội hướng dẫn kịp thời.

Thường trực HĐND tỉnh đã ban hành Nghị quyết phân công các đồng chí Phó Chủ tịch, Ủy viên Thường trực HĐND tỉnh, Lãnh đạo các Ban HĐND tỉnh, Lãnh đạo Văn phòng, Ủy viên chuyên trách các Ban HĐND tỉnh theo dõi hoạt động của HĐND 130 xã phường. Trên cơ sở đó, Văn phòng Đoàn ĐBQH và HĐND tỉnh cũng đã phân công công chức thường xuyên giữ mối liên hệ, hỗ trợ theo dõi hoạt động của HĐND các xã, phường. Ngoài ra, chỉ đạo các Ban HĐND tỉnh theo dõi, hướng dẫn theo lĩnh vực phụ trách hoạt động của các Ban HĐND cấp xã. Hiện đang lập bản đồ số theo dõi hoạt động làm việc, giúp đỡ của HĐND tỉnh đối với HĐND 130 xã…

Thứ ba, cụ thể hóa việc theo dõi, hướng dẫn hoạt động HĐND cấp xã trong Nghị quyết, Đề án, chương trình, kế hoạch hoạt động của HĐND tỉnh, Thường trực HĐND tỉnh

HĐND tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 03/2026/NQ-HĐND ngày 08 tháng 6 năm 2026 về Quy chế làm việc của HĐND tỉnh Nghệ An khóa XIX, nhiệm kỳ 2026 - 2031 trong đó quy định: Thường trực HĐND tỉnh phân công lãnh đạo Thường trực, các Ban, Văn phòng theo dõi hoạt động, hỗ trợ, hướng dẫn hoạt động của HĐND cấp xã; giữ mối quan hệ công tác thường xuyên, trao đổi thông tin, kinh nghiệm trong các hoạt động HĐND với HĐND cấp xã.

Đề án Nâng cao hiệu quả hoạt động của HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 cũng đề các giải pháp để nâng cao chất lượng, hiệu quả, hoạt động của HĐND cấp xã trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, trong đó có các giải pháp tăng cường mối quan hệ phối hợp, hỗ trợ, hướng dẫn đối với HĐND cấp xã.

Thường trực HĐND tỉnh ban hành Kế hoạch làm việc với các xã, phường để nắm bắt tình hình tổ chức và hoạt động của HĐND các xã kể từ sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, việc triển khai thực hiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND xã và các Ban của HĐND xã theo quy định của pháp luật, nhất là công tác tổ chức kỳ họp, giám sát, tiếp xúc cử tri, ban hành nghị quyết và quyết định các vấn đề quan trọng ở địa phương; đánh giá những kết quả đạt được, khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn cần có sự hướng dẫn, tháo gỡ; kịp thời tháo gỡ những khó khăn, bất cập trong quá trình thực hiện; những vấn đề nổi lên về kiến nghị cử tri trên địa bàn các xã để tiếp tục đôn đốc các cơ quan có thẩm quyền giải quyết nhằm đáp ứng nguyện vọng chính đáng của cử tri, từ đó, góp phần nâng cao vai trò, vị thế của HĐND các cấp; tình hình, kết quả triển khai thực hiện một số nghị quyết của HĐND tỉnh trên địa bàn các xã, phường, từ đó đánh giá và đề ra lộ trình xử lý đối với những nghị quyết hiệu quả thấp hoặc không phát huy hiệu quả.

Thứ tư, tăng cường phối hợp, hỗ trợ trong công tác đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng hoạt động cho các cơ quan, đại biểu HĐND cấp xã để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn mới.

Thường trực HĐND tỉnh đã phối hợp với Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội tổ chức Hội nghị tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng hoạt động đối với đại biểu HĐND hai cấp. Hội nghị được tổ chức theo hình thức trực tiếp và trực tuyến đến điểm cầu của xã, phường với tổng số hơn 3.300 đại biểu tham dự. Để hướng dẫn, tập huấn thêm kỹ năng, kinh nghiệm hoạt động cho xã, phường, Thường trực HĐND tỉnh đã tăng cường mời Lãnh đạo Thường trực HĐND xã, phường tham gia dự thính các hoạt động của HĐND tỉnh như tham dự kỳ họp thường lệ của HĐND tỉnh, tổ chức kết nối trực tuyến phiên giải trình tại phiên họp của Thường trực HĐND tỉnh đến Thường trực HĐND các xã, phường. Ngoài ra, lãnh đạo các Ban HĐND tỉnh về tận địa bàn cơ sở để trực tiếp tập huấn cho HĐND cấp xã.

Thứ năm, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng cơ sở dữ liệu đồng bộ, thống nhất, liên thông từ HĐND tỉnh đến HĐND cấp xã

Đây là giải pháp quan trọng mà Đề án Nâng cao hiệu quả hoạt động của HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031 đã đề ra và sẽ được Thường trực HĐND tỉnh tập trung triển khai trong thời gian tới:

- Lập bản đồ số theo dõi việc tham gia hoạt động của Đại biểu Quốc hội, đại biểu HĐND tỉnh tới HĐND cấp xã trên toàn tỉnh, trên cơ sở đó để có sự điều phối hợp lý kế hoạch hoạt động của ĐBQH và đại biểu HĐND tỉnh;

- Tiếp tục xây dựng, chuyển giao, liên thông các hệ thống phần mềm đã được HĐND tỉnh đưa vào sử dụng từ nhiệm kỳ 2021 - 2026 gồm: Phần mềm kỳ họp không giấy, kỳ họp thông minh, họp trực tuyến; phần mềm theo dõi thực hiện kiến nghị cử tri, theo dõi kiến nghị giám sát, theo dõi nghị quyết;… đến HĐND cấp xã theo lộ trình phù hợp, góp phần từng bước đổi mới phương thức tổ chức kỳ họp, nâng cao hiệu quả điều hành;

- Xây dựng hệ sinh thái số phục vụ hoạt động HĐND các cấp gồm: cơ sở dữ liệu theo dõi kết quả thực hiện các nghị quyết, dữ liệu giám sát, chất vấn, giải trình; cơ sở dữ liệu kiến nghị cử tri; cơ sở dữ liệu đơn thư; theo dõi tiến độ xử lý, trả lời trực tuyến, đánh giá mức độ hài lòng của cử tri; liên thông dữ liệu kiến nghị cử tri giữa HĐND và UBND cùng cấp;

- Phát triển Trang TTĐT dbndnghean.vn thành Trang thông tin và dữ liệu số về hoạt động của Đoàn ĐBQH và HĐND các cấp, liên kết hiệu quả với các trang TTĐT của cấp ủy, chính quyền cấp xã.