Tác động tích cực của chính sách
Đặc thù địa bàn miền núi, đặc biệt miền núi cao, diện tích đất bằng ít, chủ yếu rừng núi với độ dốc cao. Bởi vậy, nơi đây, nhiều hộ dân có nhà ở nằm dưới triền đồi núi, dọc khe suối, nguy cơ sạt lở trong mùa mưa, bão lũ rất cao. Từ thực tế này, HĐND tỉnh Nghệ An đã ban hành chính sách hỗ trợ bố trí ổn định dân cư trên địa bàn tỉnh, giai đoạn 2024 – 2030 (Nghị quyết số 09/2024/NQ-HĐND ngày 07/6/2024 của HĐND tỉnh).
Theo đồng chí Cao Tiến Trung, Trưởng Ban Kinh tế - Ngân sách, HĐND tỉnh: Chính sách này vừa giải quyết vấn đề cấp bách, vừa đảm bảo ổn định dân cư bền vững đối với các hộ gia đình bị mất nhà ở, đất ở do sạt lở đất, sụt lún đất, lốc, lũ, lũ quét; hộ gia đình, cá nhân sinh sống ở vùng có nguy cơ bị sạt lở đất, sụt lún đất, lốc, lũ, lũ quét, ngập lụt, nước dâng; hộ gia đình, cá nhân sống ở vùng đặc biệt khó khăn, thiếu đất, nước để sản xuất, thiếu nước sinh hoạt, thiếu cơ sở hạ tầng thiết yếu.
Tại xã Tiền Phong, trên cơ sở khảo sát, đề xuất của địa phương, tỉnh đã thẩm định, phê duyệt 22 hộ dân được hỗ trợ di dời, làm nhà ở mới khỏi vùng có nguy cơ cao xảy ra sạt lở đất, lũ quét. Đây đều là những hộ đồng bào dân tộc thiểu số, cuộc sống còn nhiều khó khăn. Trong số đó có gia đình ông Lô Văn Toàn, ở bản Long Tiến, xã Tiền Phong bị sập nhà do ảnh hưởng từ cơn bão số 5, năm 2025. Trước ngôi nhà sàn khang trang còn thơm mùi gỗ, ông Lô Văn Toàn bộc bạch: “Được Nhà nước hỗ trợ 250 triệu đồng - nguồn hỗ trợ lớn nhất từ trước đến nay, gia đình cố gắng thêm để làm căn nhà tổng giá trị 350 triệu đồng. Không chỉ có căn nhà cả đời vợ chồng tôi chưa từng nghĩ có được, mà còn ở an toàn, gia đình yên tâm và có thêm niềm vui, động lực để vươn lên”.
Cùng được thụ hưởng chính sách hỗ trợ ổn định dân cư, gia đình ông Vi Văn Thống, ở bản Long Thắng cũng đã chuyển đến nơi ở mới an toàn sau nhiều năm sống trong khu vực có nguy cơ sạt lở cao. Ông Thống kể: “Trước đây cứ mưa lớn là cả nhà thấp thỏm, ngủ cũng không yên vì sợ đất đá sạt xuống. Nay được Nhà nước hỗ trợ di dời đến nơi an toàn, có nhà mới ổn định, gia đình tôi mừng lắm. Có chỗ ở vững chãi rồi, giờ chỉ cố gắng làm ăn để cuộc sống ngày càng tốt hơn”.
Ở xã Tiền Phong, trong 22 hộ được tỉnh phê duyệt hỗ trợ di dời, làm nhà ở mới trong 2 năm 2025, 2026 theo hình thức bố trí xen ghép; đến nay đã có 9 nhà hoàn thành, đưa vào sử dụng; 13 nhà còn lại có khối lượng hoàn thành 70 – 80% và sẽ đưa vào sử dụng cuối tháng 6/2026. Chủ tịch UBND xã Tiền Phong - Lô Thị Nguyệt cho biết: Đối với các hộ dân sống trong vùng có nguy cơ sạt lở cao, việc hỗ trợ tái định cư không chỉ là giải quyết chỗ ở trước mắt mà còn mang ý nghĩa rất lớn về an sinh, ổn định lâu dài cho bà con. Khi người dân có nơi ở an toàn, yên tâm trước mùa mưa bão thì mới có điều kiện tập trung phát triển kinh tế, chăm lo cho con cái học hành, từng bước nâng cao chất lượng cuộc sống. Bởi vậy, từ chính sách hỗ trợ của HĐND tỉnh, địa phương đã triển khai quyết liệt, khẩn trương, không để người dân tiếp tục sống trong vùng nguy hiểm. Cấp uỷ, chính quyền xã đã trực tiếp xuống từng bản, từng hộ để rà soát thực tế, lắng nghe tâm tư của bà con, đồng thời huy động cả hệ thống chính trị cùng vào cuộc để tháo gỡ khó khăn trong quá trình di dời, làm nhà, đảm bảo đúng tiến độ yêu cầu”.
Xác định việc đưa người dân đến nơi ở mới an toàn không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn là trách nhiệm đối với Nhân dân, xã Nhôn Mai đã triển khai rà soát, tổng hợp và xác định thứ tự ưu tiên. Trước mắt, địa phương ưu tiên hỗ trợ 73 hộ có nhà ở bị cuốn trôi do lũ ống, lũ quét xảy ra trên địa bàn trong năm 2025; đồng thời xem xét, giải quyết từng bước đối với 74 hộ dân có nhà ở nằm trong khu vực mất an toàn. Điều đặc biệt ở xã Nhôn Mai, ngoài thực hiện chính sách hỗ trợ ổn định dân cư theo hình thức xen ghép đảm bảo an toàn, phù hợp với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất của địa phương, xã đã phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tập trung rà soát, lựa chọn địa điểm, xây dựng phương án bố trí ổn định dân cư tập trung tại bản Phá Mựt với quy mô hơn 2 ha.
Đến nay, xã Nhôn Mai đã và đang triển khai hỗ trợ 111 hộ xây dựng nhà ở mới, trong đó có 95 nhà thực hiện theo hình thức xen ghép và 16 hộ xây dựng nhà ở tại khu tái định cư tập trung. Trong tổng 111 hộ được hỗ trợ, có 95 nhà đã hoàn thành, đưa vào sử dụng; 16 nhà còn lại hoàn thành khoảng 80 - 90% và sẽ hoàn thành trong tháng 6/2026.
Để tiếp tục bảo đảm ổn định dân cư, bảo vệ tính mạng và tài sản của người dân tại các khu vực có nguy cơ sạt lở cao, đồng thời giảm áp lực trong công tác theo dõi, ứng phó thiên tai của chính quyền cơ sở trong mùa mưa bão, đồng chí Lê Hồng Thái - Chủ tịch UBND xã Nhôn Mai kiến nghị tỉnh xem xét tiếp tục thẩm định, phê duyệt bổ sung 22 hộ dân ở bản Phá Mựt và 43 hộ ở bản Phìa Òi có nguy cơ sạt lở cao vào khu tái định cư và 17 hộ hưởng chính sách di dời, hỗ trợ làm nhà ở xen ghép.
Quan tâm tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc
Theo báo cáo từ Chi cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn Nghệ An, sau gần 2 năm triển khai thực hiện Nghị quyết số 09/2024/NQ-HĐND ngày 07/6/2024 của HĐND tỉnh về quy định chính sách hỗ trợ thực hiện Chương trình bố trí ổn định dân cư trên địa bàn tỉnh Nghệ An, giai đoạn 2024 – 2030, toàn tỉnh đã có 1.023 hộ, cá nhân tại 21 xã được phê duyệt hỗ trợ, với tổng kinh phí gần 180 tỷ đồng (gồm 536 hộ hỗ trợ bố trí theo hình thức xen ghép và 487 hộ bố trí theo hình thức tập trung). Trong tổng 1.023 hộ được hỗ trợ, đến nay đã có 662 hộ hoàn thành xây dựng nhà tại nơi ở mới và vào ở ổn định. Số nhà còn lại đang được các địa phương tiếp tục hướng dẫn, đôn đốc các hộ dân đẩy nhanh tiến độ san nền, lắp dựng nhà và phấn đấu hoàn thành 100% trước ngày 30/6/2026.
Thông qua hoạt động khảo sát vừa được tổ chức tại một số địa phương trong tỉnh, Ban Kinh tế - Ngân sách HĐND tỉnh đã ghi nhận sự phản ánh tích cực từ các địa phương về hiệu quả Nghị quyết số 09/2024/NQ-HĐND. Đồng chí Cao Tiến Trung, Trưởng Ban Kinh tế - Ngân sách, HĐND tỉnh cho rằng: Chính sách không chỉ tạo ra cơ hội cho người dân cải thiện nhà ở, quan trọng hơn là có nơi “an cư” ổn định để “lạc nghiệp”. Đặc biệt ghi nhận sự tập trung triển khai của các địa phương dù trong bối cảnh mới đi vào vận hành bộ máy mới gắn thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp với nhiều nhiệm vụ chính trị phải thực hiện, nhưng vẫn bảo đảm đúng tiến độ yêu cầu. Mặt khác, từ đặc điểm địa hình chủ yếu rừng núi, diện tích đất bằng ít và phong tục tập quán của đồng bào dân tộc thiểu số; các địa phương đã linh hoạt triển khai theo hai hình thức: xen ghép đảm bảo phù hợp quy hoạch sử dụng đất và xây dựng các khu tái định cư tập trung.
Cũng qua khảo sát, Ban Kinh tế - Ngân sách, HĐND tỉnh cũng đã ghi nhận một số khó khăn, vướng mắc cần tháo gỡ liên quan đến tính pháp lý về đất đai. Như trường hợp, có 2 - 3 hộ cùng sinh sống, xây dựng nhà ở riêng biệt trên cùng một thửa đất nhưng trước đây chưa thực hiện thủ tục tách thửa, phân chia quyền sử dụng đất theo quy định; do đó gặp khó khăn trong việc xác định đối tượng, diện tích và điều kiện để cấp đổi hoặc cấp mới Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tại nơi ở mới. Một số hộ hiện chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, hoặc đã có nhưng mục đích sử dụng đất là đất nông nghiệp, chưa phải đất ở, dẫn đến khó khăn trong việc xác lập hồ sơ pháp lý để đủ điều kiện thực hiện chính sách hỗ trợ tái định cư, di dời nhà ở. Một số Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất của người dân đang được thế chấp tại các tổ chức tín dụng, ngân hàng, nên việc hoàn thiện thủ tục pháp lý liên quan đến đất đai, cấp đổi hoặc điều chỉnh thông tin phục vụ công tác di dời, tái định cư còn gặp nhiều trở ngại. Một số hộ dân nhận chuyển nhượng, mua bán nhà ở và đất ở từ chủ sử dụng trước đây bằng hình thức thỏa thuận thực tế nhưng chưa hoàn tất thủ tục chuyển nhượng quyền sử dụng đất theo quy định pháp luật, dẫn đến hồ sơ pháp lý chưa đầy đủ, ảnh hưởng đến việc xem xét, giải quyết chế độ, chính sách hỗ trợ. Một số hộ có nguồn gốc sử dụng đất lâu năm, ổn định, không tranh chấp nhưng chưa có đầy đủ hồ sơ địa chính, giấy tờ chứng minh nguồn gốc sử dụng đất nên quá trình xác minh, hoàn thiện hồ sơ còn kéo dài.
Bên cạnh đó, quỹ đất bằng tại các địa phương miền núi còn rất hạn chế, nhất là các bản vùng cao, vùng đặc biệt khó khăn. Đây là trở ngại lớn trong việc bố trí tái định cư theo hình thức xen ghép hoặc xây dựng khu tái định cư tập trung. Công tác điều chỉnh quy hoạch đất ở tại một số địa phương cũng còn chậm và chưa đồng bộ, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai chính sách.
Mặc dù vẫn còn những khó khăn về quỹ đất, thủ tục pháp lý đất đai và công tác quy hoạch, song những kết quả bước đầu cho thấy Nghị quyết số 09/2024/NQ-HĐND của HĐND tỉnh đã đáp ứng đúng yêu cầu thực tiễn, góp phần giúp người dân vùng khó khăn ổn định nơi ở, yên tâm phát triển sản xuất. Trong bối cảnh mùa mưa bão đang đến gần, việc tiếp tục rà soát, hỗ trợ các hộ dân sinh sống tại khu vực có nguy cơ sạt lở cao sẽ là nhiệm vụ quan trọng nhằm bảo đảm an toàn tính mạng, tài sản của người dân, đồng thời nâng cao hiệu quả chính sách bố trí ổn định dân cư trên địa bàn tỉnh.
