Mặc dù việc thực hiện các cơ chế, chính sách đã đạt được kết quả tích cực góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, song thực tiễn triển khai cũng đặt ra yêu cầu điều chỉnh kịp thời.
Hiệu quả từ những quyết sách đúng đắn
Các Nghị quyết về cơ chế, chính sách được triển khai kịp thời, đúng mục tiêu và đối tượng thụ hưởng đã góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, cải thiện điều kiện cơ sở vật chất trường học, phát triển giáo dục mũi nhọn và hỗ trợ các cơ sở giáo dục vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi.
Tạo động lực thúc đẩy xây dựng trường chuẩn quốc gia: Sau gần 08 năm triển khai thực hiện, Nghị quyết số 06/2018/NQ-HĐND đã góp phần chia sẻ khó khăn về nguồn lực đối với các cơ sở giáo dục, đặc biệt là các trường ở vùng nông thôn, miền núi, vùng đặc biệt khó khăn; đồng thời tạo sự lan tỏa trong việc huy động các nguồn lực hợp pháp để xây dựng, duy trì và nâng cao chất lượng trường đạt chuẩn quốc gia. Tổng kinh phí đã và đang hỗ trợ giai đoạn từ năm 2018 đến năm 2026 là 202,841 tỷ đồng cho 330 trường, giúp các trường có thêm kinh phí hoàn thiện các tiêu chí của trường chuẩn quốc gia, góp phần tăng tỷ lệ trường chuẩn quốc gia trên địa bàn tỉnh, tính đến ngày 30/6/2026, toàn tỉnh Nghệ An có 1.055 trường đạt chuẩn quốc gia, đạt tỷ lệ 74,35% tổng số cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh.
Nâng cao chất lượng giáo dục mũi nhọn: Với tổng kinh phí thực hiện Nghị quyết số 16/2023/NQ-HĐND là 131,649 tỷ đồng giai đoạn 2024 - 2026, Nghị quyết đã tạo điều kiện phát triển giáo dục mũi nhọn, nâng cao chất lượng đào tạo học sinh giỏi và bồi dưỡng nhân tài cho tỉnh, kết quả các kỳ thi học sinh giỏi quốc gia, khu vực, quốc tế của nhà trường luôn nằm trong tốp đầu cả nước về số lượng và chất lượng giải, tăng đều qua từng năm: Năm học 2023 - 2024 đạt 90 giải, trong đó có 08 giải Nhất; năm học 2024-2025 đạt 96 giải, trong đó có 09 giải Nhất; năm học 2025-2026 đạt 113 giải, trong đó có 10 giải Nhất; đạt nhiều huy chương Vàng, Bạc và Đồng các kỳ thi Olympic khu vực và quốc tế.
Nâng cao chất lượng giáo dục vùng khó khăn: Chính sách hỗ trợ các trường phổ thông dân tộc bán trú, trường THPT thực hiện thí điểm mô hình trường Phổ thông dân tộc bán trú vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi trên địa bàn tỉnh tại Nghị quyết số 17/2024/NQ-HĐND đã góp phần cải thiện điều kiện học tập, sinh hoạt của học sinh vùng đặc biệt khó khăn, nâng cao tỷ lệ duy trì sĩ số và chất lượng giáo dục vùng đồng bào dân tộc thiểu số; hỗ trợ kinh phí dạy học tăng cường đã tạo điều kiện để các nhà trường tổ chức hiệu quả các hoạt động dạy học các môn Ngoại ngữ, Tin học, giáo dục STEM, giáo dục kỹ năng sống và giáo dục giá trị sống, góp phần thực hiện Chương trình giáo dục phổ thông năm 2018.
Nhận diện rào cản thực tế
Bên cạnh những kết quả đạt được, việc triển khai các cơ chế, chính sách thuộc lĩnh vực giáo dục cũng bộc lộ một số rào cản bởi một số bất cập nảy sinh từ biến động kinh tế - xã hội và năng lực thực thi chính sách:
Mức hỗ trợ đã lạc hậu so với tốc độ trượt giá: Định mức hỗ trợ xây dựng trường đạt chuẩn quốc gia theo quy định tại Nghị quyết số 06/2018/NQ-HĐND được ban hành từ năm 2018, đến nay không còn phù hợp với thực tiễn do biến động của giá cả thị trường, chi phí đầu tư xây dựng, mua sắm trang thiết bị và yêu cầu về cơ sở vật chất theo các quy định mới của Trung ương.
Tương tự, định mức hỗ trợ mua sắm sách giáo khoa dùng chung (50.000 đồng/học sinh/năm học) cũng chưa đáp ứng để mua 01 bộ sách giáo khoa thực hiện mục tiêu cho mỗi học sinh mượn 01 bộ sách.
Bố trí nguồn kinh phí thực hiện có thời điểm chưa kịp thời: Do khả năng cân đối ngân sách của tỉnh còn hạn chế, trong một số thời điểm việc bố trí kinh phí hỗ trợ chưa kịp thời; một số cơ sở giáo dục đã được công nhận hoặc công nhận lại đạt chuẩn quốc gia nhưng chưa được cấp đủ kinh phí kịp thời theo quy định, ảnh hưởng đến tiến độ đầu tư, hoàn thiện cơ sở vật chất và thực hiện các tiêu chí trường đạt chuẩn quốc gia. Một số đơn vị còn lúng túng trong việc lập dự toán, tổng hợp nhu cầu, hoàn thiện hồ sơ thanh quyết toán và thực hiện chế độ báo cáo.
Vướng mắc do biến động hành chính: Việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 01/7/2025, đã làm thay đổi địa giới hành chính, phạm vi quản lý và đặc điểm vùng của nhiều địa phương sau sáp nhập dẫn đến việc xác định khu vực áp dụng, đối tượng và mức hỗ trợ theo quy định của Nghị quyết 06/2018/NQ-HĐND gặp nhiều khó khăn, không còn phù hợp với thực tiễn quản lý. Đây là một vướng mắc lớn trong quá trình triển khai chính sách, cần sớm được nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung để bảo đảm tính thống nhất, khả thi và phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương hiện nay.
Thêm vào đó, chính sách hỗ trợ sách giáo khoa (Nghị quyết số 17/2024/NQ-HĐND) sẽ đối mặt với nguy cơ chồng chéo khi Trung ương áp dụng chính sách miễn phí sách giáo khoa đại trà từ năm học 2029 - 2030.
Định hướng hoàn thiện cơ chế, chính sách
Để tiếp tục hoàn thiện các cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển giáo dục trên địa bàn tỉnh, Đoàn giám sát của Thường trực HĐND tỉnh đã đề nghị Sở Giáo dục và Đào tạo chủ động tham mưu hoàn thiện thể chế, chính sách trong đó nghiên cứu tham mưu ban hành nghị quyết mới thay thế Nghị quyết số 06/2018/NQ-HĐND, đảm bảo phù hợp với tình hình thực tiễn, khả năng đảm bảo của ngân sách tỉnh, đảm bảo phù hợp với việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp sau sắp xếp.
Xây dựng lộ trình tham mưu ban hành Nghị quyết mới thay thế Nghị quyết số 17/2024/NQ-HĐND trong đó bãi bỏ chính sách hỗ trợ sách giáo khoa để tránh trùng lặp với chính sách của trung ương khi chính sách miễn phí sách giáo khoa được thực hiện đại trà từ năm học 2029 - 2030.
Bên cạnh đó, cần xây dựng kế hoạch, lộ trình xây dựng trường chuẩn quốc gia phù hợp với việc sắp xếp các trường học, phấn đấu đạt mục tiêu 85% trường đạt chuẩn quốc gia mà Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XX đã đề ra. Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, chỉ đạo các cơ sở giáo dục khắc phục tình trạng chậm trễ lập dự toán và hoàn thiện hồ sơ thanh quyết toán nguồn kinh phí được cấp.
Ngoài ra, thực hiện giải pháp cụ thể trong việc xây dựng, bồi dưỡng và bố trí đội ngũ giáo viên Ngoại ngữ, Tin học, giáo dục STEM cho các trường vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi nhằm thực hiện hiệu quả Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Tiếp tục hướng dẫn các địa phương và nhà trường đẩy mạnh huy động các nguồn lực xã hội hóa hợp pháp, lồng ghép các chương trình mục tiêu quốc gia để củng cố điều kiện cơ sở vật chất, duy trì bền vững trường đạt chuẩn.
