Thu gọn đầu mối, hoàn thành đúng tiến độ

Triển khai các nghị quyết của Trung ương, Chương trình hành động của Chính phủ và chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về sắp xếp tổ chức bộ máy và đổi mới giáo dục, tỉnh Nghệ An đã hoàn thành việc sắp xếp các cơ sở giáo dục trước thời hạn 30/8/2026.

Sau sắp xếp, tổng số cơ sở giáo dục, đào tạo công lập giảm 644 đơn vị. Trong đó, bậc mầm non giảm 233 trường (48,85%), tiểu học giảm 213 trường (44,65%), THCS giảm 181 trường (50%), THPT giảm 2 trường; trung tâm GDTX, GDNN-GDTX giảm 11 đầu mối và trường trung cấp giảm 4. Tại các địa phương được giám sát, phường Cửa Lò giảm từ 20 xuống 10 trường, phường Thành Vinh từ 27 xuống 14 trường, xã Yên Thành từ 16 xuống 9 trường và xã Quan Thành từ 10 xuống 6 trường.

Phần lớn trường sau sắp xếp vẫn duy trì các địa điểm dạy học cũ; học sinh tiếp tục học tại trường chính, phân hiệu, điểm trường như trước, không bị xáo trộn về nơi học và việc đi lại. Các trường xây dựng kế hoạch giáo dục chung, thống nhất thời khóa biểu giữa trường chính và phân hiệu, đồng thời điều phối giáo viên Tiếng Anh, Tin học, Âm nhạc, Mỹ thuật về những phân hiệu trước đây còn thiếu. Việc bố trí giáo viên cũng chấm dứt được tình trạng dạy chéo môn ở cấp THCS.

Về nhân sự, 1.105 người thuộc diện sắp xếp lại (tỷ lệ giảm 30,72%), trong đó 1.033 người (93,48%) được bố trí chuyển sang làm giáo viên; các chế độ nghỉ hưu, thôi việc được giải quyết theo quy định.

Không có học sinh bỏ học vì sắp xếp

Một trong những kết quả nổi bật là công tác tuyển sinh đầu cấp năm học 2026 - 2027 đạt tỷ lệ cao: trên 99,9% ở lớp 1 và lớp 6; lớp 10 nhập học đạt 93,64% chỉ tiêu; tỷ lệ huy động trẻ nhà trẻ đạt 27% và mẫu giáo đạt 88%. Toàn tỉnh có 27.639 lớp với sĩ số bình quân 33,7 học sinh/lớp; 100% cơ sở giáo dục phổ thông tổ chức dạy học 2 buổi/ngày.

Trường hợp phát sinh vướng mắc tại điểm lẻ Tiến Sơn (Trường Tiểu học Quỳnh Tam, xã Quỳnh Tam), nơi 166 học sinh phải chuyển về điểm chính và phân hiệu cách khoảng 7 km, đã được ngành Giáo dục phối hợp với chính quyền xã xử lý kịp thời. UBND xã Quỳnh Tam bố trí 3 xe ô tô đưa đón và tổ chức bán trú từ ngày 14/9/2026; đến ngày 09/10/2026, học sinh đã đến lớp đầy đủ.

Cùng với đó, tỉnh đã tận dụng 6 trụ sở UBND xã cũ cho các cơ sở giáo dục sử dụng và đầu tư 10 trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và THCS tại các xã biên giới với tổng vốn Trung ương 3.502 tỷ đồng, góp phần cải thiện điều kiện học tập, sinh hoạt của học sinh vùng khó khăn, duy trì sĩ số và hạn chế tình trạng bỏ học.

Bán trú, nội trú mở rộng, an toàn thực phẩm được kiểm soát

Năm học 2026 - 2027, toàn tỉnh có 431 cơ sở giáo dục công lập tổ chức bán trú với 323.692 học sinh, chiếm 34,7% tổng số học sinh; 100% cơ sở giáo dục mầm non tổ chức bán trú. Số cơ sở tổ chức nội trú là 18 với 7.966 học sinh, tăng gần gấp đôi so với 4.021 học sinh của năm học trước.

Các trường mầm non sử dụng phần mềm xây dựng thực đơn, tính khẩu phần theo độ tuổi; thực hiện kiểm thực ba bước, lưu mẫu thức ăn theo Quyết định số 1246/QĐ-BYT của Bộ Y tế; công khai thực đơn, tiền ăn và có sự giám sát của Ban đại diện cha mẹ học sinh. 100% trường phổ thông nội trú xây dựng kế hoạch bảo đảm an toàn thực phẩm, phòng chống tai nạn thương tích, đuối nước. Từ đầu năm học đến thời điểm giám sát, toàn tỉnh chưa ghi nhận vụ ngộ độc thực phẩm nào trong trường học.

Sở Giáo dục và Đào tạo cũng đã triển khai phần mềm dùng chung để theo dõi cân đối dinh dưỡng, nguồn gốc nhà cung cấp, định mức và tiền ăn; phối hợp với Sở Y tế hướng dẫn quy trình kiểm thực và xây dựng quy chế phối hợp bảo đảm an toàn thực phẩm trong trường học. Các chính sách hỗ trợ trẻ mầm non, học sinh bán trú, học sinh dân tộc nội trú và học sinh tại các xã biên giới được thực hiện kịp thời, công khai, không bỏ sót, không trùng lặp đối tượng.

Thiếu giáo viên, trường chuẩn quốc gia giảm mạnh

Bên cạnh những kết quả tích cực, sau sắp xếp, hoạt động của các trường cũng gặp nhiều khó khăn, vướng mắc. Nổi cộm nhất là tình trạng thiếu giáo viên: toàn tỉnh thiếu 7.085 giáo viên so với nhu cầu, tương đương 14,6%. Trong đó, mầm non thiếu 1.737 người, tiểu học thiếu 1.654, THCS thiếu 2.145 và THPT thiếu 1.071.

Số trường đạt chuẩn quốc gia ở bốn cấp học giảm từ 1.006 xuống 376 trường, tức giảm 62,6%, chủ yếu do việc sáp nhập làm thay đổi tư cách pháp nhân của các trường, trong khi chưa có hướng dẫn công nhận lại. Tỷ lệ trường mầm non đạt chuẩn giảm từ 74,8% xuống 44,3%; tiểu học từ 76,1% xuống 59,1%; THCS từ 66,9% xuống 41,4%.

Các trường có nhiều phân hiệu, điểm trường và trường liên cấp còn lúng túng trong quản lý chuyên môn, sinh hoạt tổ, phân công Tổng phụ trách Đội. Một số vị trí việc làm thiết yếu tại điểm trường như Tổng phụ trách Đội, nhân viên y tế, văn thư chưa được bố trí; định mức giờ dạy khi điều tiết giáo viên THCS lên dạy THPT ở trường liên cấp chưa có hướng dẫn cụ thể. Bên cạnh đó, 204 lao động hợp đồng (147 nhân viên, 57 giáo viên) do các huyện cũ ký kết hiện chưa có cơ chế, nguồn kinh phí chi trả.

Cơ sở vật chất và kinh phí còn nhiều khó khăn

Về cơ sở vật chất trường lớp còn thiếu, chưa đáp ứng yêu cầu dạy và học: Toàn tỉnh còn thiếu 527 phòng học THPT, trong đó mầm non 179 phòng, Tiểu học 129 phòng, THCS 107 phòng, THPT 112 phòng. Một số địa phương cơ sở vật chất chưa đảm bảo điều kiện dạy và học phải đi thuê, mượn ảnh hưởng đến việc đảm bảo chất lượng dạy và học trong khi đó nhiều dự án xây dựng trường lớp chậm tiến độ khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, chuyển chủ đầu tư về cho xã, phường. Việc bố trí sắp xếp các lớp học ở một số địa phương chưa thực sự phù hợp, chưa tận dụng được cơ sở vật chất dùng chung sau sáp nhập.

Việc bố trí lớp học ở một số nơi chưa hợp lý. Điển hình, tại Trường Mầm non Thành Vinh 3, phân hiệu Cửa Nam với 207 trẻ vẫn phải học trên cơ sở vật chất thuê, mượn không bảo đảm, trong khi điểm chính Quang Trung còn 7 phòng học chưa sử dụng.

Về tài chính, việc phân bổ kinh phí chi thường xuyên cho các trường sau sắp xếp còn chậm. Việc cấp bù học phí chậm gây khó khăn lớn: có trường chưa được cấp bù học kỳ I năm học 2025 - 2026, có trường mới được cấp 70%. Ngân sách giáo dục năm 2026 của phường Cửa Lò giao đầu năm thấp hơn quyết toán năm 2025 khoảng 12,34 tỷ đồng (giảm 8,3%), trong khi quy mô sau sắp xếp tăng lên. Ngoài ra, nhiều phần mềm quản lý tại trường học chưa liên thông dữ liệu; phần mềm sổ liên lạc điện tử thu 50.000 đồng/học sinh được đánh giá là cao so với mục đích sử dụng thực tế.

Bán trú: những khó khăn về điều kiện và cơ chế

Các điều kiện tổ chức bán trú, nội trú tại một số trường học chưa đảm bảo theo yêu cầu. Trong 459 trường cần có bếp ăn, 448 trường đã có bếp nhưng 98 trường chưa đạt yêu cầu; mới có 92 trường có nhà ăn; 72 trường chưa đạt về nhà vệ sinh; 129 trường chưa đạt về hệ thống camera giám sát.

Nhân lực phục vụ bán trú cũng còn thiếu: chỉ 100 trường có nhân viên y tế học đường (134 người), 126 trường chưa có; các điểm lẻ, phân hiệu hầu như không có người trực. Giáo viên trực trưa, trực nội trú chưa được hỗ trợ tương xứng.

Về an toàn thực phẩm: một số trường công tác đảm bảo an toàn thực phẩm còn hạn chế, có nguy cơ dẫn đến mất an toàn thực phẩm: một số trường còn có hợp đồng cung ứng thực phẩm chưa kèm giấy tờ chứng minh điều kiện kinh doanh, chưa ghi thời hạn; hộp lưu mẫu chưa kín, nhãn mẫu chưa đúng quy định; nơi sơ chế thiếu vòi, xà phòng rửa tay; khay thức ăn chưa có nắp đậy. Việc lựa chọn nhà cung ứng gặp khó: thực phẩm địa phương tươi, giá hợp lý nhưng thiếu hóa đơn, chứng từ; trong khi đơn vị đủ hồ sơ thì giá cao và không nhận cung ứng số lượng nhỏ, phân tán. Công tác kiểm tra của cấp xã chưa thường xuyên.

Đáng lưu ý, Quyết định số 44/2026/QĐ-UBND quy định mức thu tối đa các dịch vụ hỗ trợ hoạt động giáo dục được đánh giá chưa phù hợp với bậc mầm non và THCS. Do tiền công nhân viên nấu ăn nằm trong mức thu tối đa 30.000 đồng/bữa và phải hoàn trả khi trẻ nghỉ học, thu nhập của nhân viên nuôi dưỡng phụ thuộc vào chuyên cần của trẻ, chỉ khoảng 4,7 - 5,5 triệu đồng/tháng; có nơi chưa trả được lương tháng 9, đã có người xin nghỉ việc. Ở bậc THCS, nhà trường không được thu tiền chăm sóc buổi trưa nên khó tổ chức bán trú.

Riêng Trường Phổ thông Dân tộc nội trú Nghệ An, mức khoán chi thường xuyên 20 triệu đồng/học sinh/năm theo Nghị quyết số 21/2021/NQ-HĐND đã hết thời kỳ ổn định nhưng chưa được điều chỉnh khi lương cơ sở tăng; 14 nhân viên cấp dưỡng chưa được hưởng phụ cấp ưu đãi nghề 20%; khuôn viên 11.280 m² chật hẹp, nhà hiệu bộ xuống cấp nghiêm trọng.

Giải pháp đồng bộ từ Trung ương đến cơ sở

Đối với Trung ương, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Nội vụ cần sửa đổi, hướng dẫn thống nhất định mức giáo viên và vị trí việc làm tại phân hiệu; ban hành hướng dẫn công nhận lại chuẩn quốc gia cho trường sau sáp nhập. Chính phủ, Bộ Tài chính được đề nghị bảo đảm cấp bù học phí năm học 2025 - 2026, 2026 - 2027 kịp thời; sớm giao vốn Chương trình mục tiêu quốc gia về giáo dục và hướng dẫn nguồn kinh phí chi trả cho hợp đồng lao động theo Nghị định số 235/2026/NĐ-CP.

Đối với UBND tỉnh, cần chỉ đạo các sở, ngành liên quan tham mưu phân bổ dự toán kịp thời, không để trường phải tạm ứng lương; có cơ chế chi trả lương, bảo hiểm xã hội cho 204 lao động hợp đồng; xây dựng lộ trình bổ sung biên chế giáo viên, nhân viên y tế, Tổng phụ trách Đội, văn thư từ năm 2027. Sớm sửa đổi Quyết định số 44/2026/QĐ-UBND, bổ sung nội dung thu để bố trí giáo viên THCS trông coi học sinh bán trú buổi trưa và chi phí cố định thuê nhân công nấu ăn; bố trí vốn xây dựng 527 phòng học còn thiếu; xem xét định mức chi thường xuyên đặc thù cho trường nhiều điểm trường và cơ chế riêng cho Trường Phổ thông Dân tộc nội trú Nghệ An cùng các trường nội trú biên giới.

Đối với Sở Giáo dục và Đào tạo, tập trung hướng dẫn, chỉ đạo để hoạt động chuyên môn thông suốt, không gián đoạn. Rà soát, điều tiết giáo viên, nhân viên bảo đảm đủ số lượng, đồng bộ cơ cấu; thống nhất với UBND cấp xã cơ chế điều động, luân chuyển; ban hành hướng dẫn quản lý trường nhiều phân hiệu, trường liên cấp; sớm hướng dẫn công nhận lại chuẩn quốc gia. Phối hợp các đơn vị giao dự toán kinh phí cho các trường, trước hết hoàn thành giao dự toán các đơn vị trực thuộc Sở để bảo đảm hoạt động; căn cứ biên chế được giao thực hiện tuyển dụng giáo viên kịp thời. Làm việc với VNPT để rà soát lại phần mềm sổ tay điện tử, thống nhất những nội dung thực hiện và tính toán lại mức thu hiện nay cho phù hợp. Nâng cao chất lượng hoạt động bán trú, nội trú, hướng dẫn rõ các điều kiện bảo đảm; tăng cường kiểm tra, giám sát và phát huy vai trò giám sát của cha mẹ học sinh về an toàn thực phẩm; hướng dẫn cách thức tổ chức bữa ăn phù hợp từ đó giáo dục ý thức tự giác của học sinh trong bữa ăn.

Đối với UBND các xã, phường và cơ sở giáo dục cần kiện toàn bộ phận tham mưu về giáo dục, kiểm tra thường xuyên bếp ăn bán trú, đơn vị cung ứng suất ăn, kể cả cơ sở mầm non ngoài công lập; công khai thu - chi và phát huy vai trò giám sát của Ban đại diện cha mẹ học sinh. Riêng phường Thành Vinh đề nghị đôn đốc hoàn thành các công trình trường học, xem xét đưa phân hiệu Cửa Nam về điểm chính Quang Trung của Trường Mầm non Thành Vinh 3 và mở rộng khuôn viên Trường Tiểu học Thành Vinh 1.

Có thể thấy, việc sắp xếp mạng lưới trường học ở Nghệ An đã đạt mục tiêu về tinh gọn đầu mối và giữ được sự ổn định của năm học mới. Song, để việc sắp xếp thực sự góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, những khó khăn về đội ngũ, kinh phí, cơ sở vật chất và cơ chế tổ chức bán trú, nội trú cần được các cấp tháo gỡ đồng bộ, kịp thời./.