Tận dụng cơ hội, chủ động vào cuộc
Đông Lộc là 1 trong 10 xã đăng ký đạt chuẩn nông thôn mới và nông thôn mới hiện đại của tỉnh trong năm 2026. Được hình thành trên cơ sở sáp nhập xã Khánh Hợp, Thịnh Trường và Nghi Thạch của huyện Nghi Lộc (cũ), địa phương này có nhiều lợi thế về hạ tầng giao thông, phát triển thương mại - dịch vụ và thu nhập của người dân.
Ông Nguyễn Đức Thọ - Chủ tịch UBND xã Đông Lộc cho biết: Ngay sau khi tiếp nhận bộ tiêu chí, địa phương đã rà soát và nhận thấy nhiều tiêu chí đã đạt hoặc tiệm cận tiêu chí nông thôn mới nâng cao từ giai đoạn trước. Cùng với lợi thế phát triển kinh tế thương mại, dịch vụ và định hướng trở thành đô thị thương mại - dịch vụ trong nhiệm kỳ tới, việc đăng ký xây dựng nông thôn mới hiện đại được xem là phù hợp với định hướng phát triển của địa phương.
Qua tìm hiểu thực tế, xã Đông Lộc hiện có hệ thống giao thông khá đồng bộ khi có Quốc lộ 46, Quốc lộ 48E đi qua, cùng nhiều tuyến đường kết nối trung tâm xã được đầu tư khá cơ bản. Thu nhập bình quân đầu người đạt từ 60 - 65 triệu đồng/năm. Địa phương cũng nỗ lực và chất lượng ứng dụng dịch vụ công trực tuyến và cải thiện chất lượng môi trường sống tốt.
Qua đánh giá thực trạng, xã nhận thấy tình trạng xả rác không đúng nơi quy định vẫn xảy ra tại một số khu vực giáp ranh và tuyến đường vắng. Vì vậy, xã đã đầu tư hơn 70 triệu đồng lắp đặt 15 camera giám sát để kịp thời phát hiện, nhắc nhở người dân bỏ rác đúng nơi, đúng thời gian quy định.
Trong lĩnh vực cải cách hành chính, ngoài điểm hỗ trợ tại Trung tâm Phục vụ hành chính công, xã còn bố trí thêm một điểm hỗ trợ kê khai dịch vụ công trực tuyến ngoài trụ sở nhằm tạo thuận lợi cho người dân trong quá trình thực hiện thủ tục hành chính.
Tương tự, tại xã Văn Kiều, dù là địa bàn miền núi nhưng do được hình thành từ 2 xã, trong đó Nghi Văn (cũ) đã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao nên nhiều tiêu chí cơ bản được kế thừa. Ngay sau khi tiếp nhận bộ tiêu chí mới, địa phương đã rà soát và đăng ký xây dựng nông thôn mới để tạo động lực cho cả hệ thống chính trị cùng vào cuộc.
Ông Nguyễn Phấn Khởi - Phó Chủ tịch UBND xã Văn Kiều cho biết, lợi thế của địa phương là hệ thống chính trị ổn định, hạ tầng đầu tư cơ bản, xã có trên 100 mô hình gia trại và trang trại khá phát triển. Vì vậy, xã tập trung hoàn thiện những tiêu chí còn thiếu, nhất là hỗ trợ ứng dụng khoa học, công nghệ vào sản xuất, phát triển các mô hình kinh tế mới, kinh tế tuần hoàn là ổn.
Cùng với xã Đông Lộc và xã Văn Kiều, xã Kim Liên cũng là một trong những địa phương sớm triển khai xây dựng nông thôn mới giai đoạn mới. Với hạt nhân là xã Kim Liên trước đây đã đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu, địa phương tiếp tục giữ vai trò đầu tàu trong phong trào xây dựng nông thôn mới của khu vực Nam Đàn (cũ). Ngay sau khi có bộ tiêu chí mới, xã đã thành lập ban chỉ đạo, ban hành nghị quyết chuyên đề và xây dựng kế hoạch triển khai. Xã cũng nhận thấy sau sát nhập hành chính, số lượng xóm tăng từ 6 lên 43 xóm, kéo theo nhu cầu đầu tư hạ tầng giao thông, thủy lợi và các thiết chế phục vụ dân sinh tăng mạnh.
Để hỗ trợ cơ sở, xã mạnh dạn xây dựng cơ chế hỗ trợ 50% bê tông tươi cho các xóm nâng cấp đường giao thông và hỗ trợ 100% bê tông tươi để kiên cố hóa kênh mương. Theo ông Trần Thanh Hải - Phó Chủ tịch UBND xã Kim Liên, yêu cầu của tiêu chí nông thôn mới giai đoạn mới không chỉ dừng ở việc đáp ứng nhu cầu đi lại mà còn hướng tới yếu tố cảnh quan, môi trường và tính thẩm mỹ. Trong thời gian tới, nhiều tuyến đường trên địa bàn sẽ được thảm bê tông nhựa theo công nghệ mới nhằm nâng cao chất lượng hạ tầng.
Theo Chi cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn tỉnh, hiện có 10 xã đăng ký đạt chuẩn nông thôn mới và nông thôn mới hiện đại trong năm 2026. Theo quy định mới, thời gian thẩm định kéo dài đến tháng 10/2027 nên các địa phương vẫn còn điều kiện để tiếp tục rà soát, hoàn thiện các tiêu chí và có thể bổ sung thêm các xã đăng ký trong quá trình triển khai.
Nhiều thách thức
Bên cạnh những thuận lợi trên, quá trình xây dựng nông thôn mới giai đoạn mới đang đặt ra không ít thách thức đối với các địa phương.
Tại xã Kim Liên, dù từng đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu nhưng khi địa giới hành chính được mở rộng, quy mô quản lý thay đổi đáng kể. Nếu trước đây xã chỉ có 6 xóm thì nay tăng lên 43 xóm; số lượng trường học, cơ sở y tế và các công trình công cộng cũng tăng lên hơn 10 đơn vị. Điều này khiến áp lực duy trì và nâng cao các tiêu chí nông thôn mới lớn hơn rất nhiều so với trước.
Tương tự, tại xã Hải Châu, nhiều công trình hạ tầng quan trọng vượt quá khả năng cân đối nguồn lực của địa phương. Trong đó có tuyến đường kết nối từ Quốc lộ 1 xuống tuyến đường ven biển dài khoảng 5 km, mặt cắt rộng 24m với tổng mức đầu tư lên tới hàng trăm tỷ đồng.
Chính vì những khó khăn về nguồn lực, một số địa phương như Yên Thành, Minh Châu, Quỳnh Anh, Quỳnh Phú, Quỳnh Văn hay Quỳnh Lưu dù có điều kiện để xây dựng nông thôn mới nhưng chưa đăng ký hoàn thành trong năm 2026 mà lựa chọn lùi thời gian thực hiện để bảo đảm tính khả thi.
Theo đại diện Phòng Nông thôn mới, Chi cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn tỉnh, khó khăn lớn nhất hiện nay là nguồn lực đầu tư. Nếu như giai đoạn 2020-2025, Nghệ An được bố trí gần 10.000 tỷ đồng cho Chương trình xây dựng nông thôn mới thì giai đoạn 2026-2030 chỉ còn khoảng 4.700 tỷ đồng, giảm hơn một nửa.
Không chỉ nguồn lực giảm, đến thời điểm này nguồn vốn của các chương trình mục tiêu quốc gia năm 2026 vẫn chưa được phân khai vốn. Vì vậy, nhiều địa phương khá lúng túng trong việc xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện các tiêu chí.
Hiện nay, phần lớn các địa phương vẫn đang triển khai nguồn vốn chuyển tiếp từ năm 2025 sang. Trong tổng nguồn vốn khoảng 1.500 tỷ đồng của các chương trình mục tiêu quốc gia, nguồn dành riêng cho xây dựng nông thôn mới chỉ khoảng 66 tỷ đồng. Với điều kiện hiện tại, ngay cả xã đăng ký đạt chuẩn nông thôn mới năm 2026 cũng chỉ được hỗ trợ từ ngân sách khoảng 1,5 -2 tỷ đồng mỗi xã.
Một khó khăn khác được các địa phương phản ánh là hệ thống cơ chế, hướng dẫn thực hiện chưa hoàn thiện. Dù Bộ Tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026-2030 đã được ban hành khoảng 6 tháng, song một số bộ, ngành vẫn chưa ban hành đầy đủ thông tư hướng dẫn. Vì vậy, tỉnh Nghệ An cũng chưa thể hoàn thiện các quy định về phân bổ vốn đầu tư, mức hỗ trợ đối với từng nhóm xã. Nếu việc phân khai vốn tiếp tục chậm, dồn vào những tháng cuối năm sẽ ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện và giải ngân các chương trình mục tiêu quốc gia.
Bên cạnh đó, tiêu chí quy hoạch cũng đang đặt ra nhiều vướng mắc. Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, phạm vi không gian của nhiều xã được mở rộng, các quy hoạch cũ không còn phù hợp. Những địa phương được định hướng phát triển đô thị như Hải Châu, Vạn An, Đông Hiếu hoặc các xã thuộc Khu kinh tế Đông Nam như Hưng Nguyên, Đông Lộc không thể chủ động lập quy hoạch mà phải phối hợp với các sở, ngành cấp tỉnh, dẫn đến tiến độ thực hiện còn phụ thuộc nhiều vào cấp trên.
Ông Trần Thông - Phó Chủ tịch UBND xã Hải Châu cho biết, trong khi một số xã không thuộc diện quy hoạch đô thị đã chủ động thuê đơn vị tư vấn lập quy hoạch chung thì xã Hải Châu và một số địa phương khác phải chờ quy hoạch cấp trên. Hiện địa phương mới dừng ở việc cung cấp dữ liệu phục vụ công tác quy hoạch và chưa xác định được thời điểm hoàn thành để triển khai đồng bộ các tiêu chí tiếp theo.
Tiến độ xây dựng nông thôn mới năm 2026 đang chậm hơn so với kế hoạch do nhiều quy định cũ hết hiệu lực sau sắp xếp đơn vị hành chính, trong khi các cơ chế mới vẫn đang được hoàn thiện. Tuy nhiên, khi các văn bản hướng dẫn, cơ chế hỗ trợ và quy định liên quan được ban hành đầy đủ, quá trình triển khai tại cơ sở sẽ thuận lợi hơn, tạo điều kiện để các địa phương hoàn thành các mục tiêu xây dựng nông thôn mới trong giai đoạn mới.
Ông Nguyễn Văn Hằng - Phó Chi cục trưởng Chi cục Kinh tế Hợp tác và Phát triển nông thôn tỉnh
