Quyết định sô 51/2025/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026 - 2030, ngày 18/8/2026, UBND tỉnh đã ban hành Quyết định số 50/2026/QĐ-UBND Quy định áp dụng Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới và tiêu chí xã nông thôn mới hiện đại giai đoạn 2026 - 2030 trên địa bàn tỉnh Nghệ An. Vừa để đảm bảo yêu cầu không thấp hơn mức chuẩn, vừa để phù hợp với mục tiêu tăng trưởng chung, tiêu chí xã nông thôn mới giai đoạn tiếp theo này có sự nâng cao hơn rất nhiều so với giai đoạn trước, đặc biệt là về tiêu chí phát triển kinh tế nông thôn.
Bộ tiêu chí mới có 10 nội dung, gồm: (1) quy hoạch; (2) hạ tầng kinh tế - xã hội; (3) phát triển kinh tế nông thôn; (4) đào tạo nguồn nhân lực nông thôn; (5) văn hóa, giáo dục, y tế; (6) giảm nghèo và an sinh xã hội; (7) khoa học công nghệ và chuyển đổi số; (8) môi trường và cảnh quan nông thôn; (9) xây dựng hệ thống chính trị và hành chính công; (10) tiếp cận pháp luật và an ninh quốc phòng.
Yêu cầu đạt được các tiêu chí đặt ra khác nhau với 3 nhóm xã: xã nhóm 1 là xã liền kề đô thị và xã có tỷ trọng ngành nông nghiệp trong cơ cấu kinh tế dưới 10%, hoặc xã được định hướng là đô thị mới; xã nhóm 2 là xã không thuộc nhóm 1 và nhóm 3; xã nhóm 3 là xã khu vực II và khu vực III thuộc địa bàn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi được cấp có thẩm quyền phân định theo quy định.
Tiêu chí quy hoạch vẫn được đặt lên hàng đầu, đồng thời yêu cầu cao hơn đối với xã nhóm 1, xã nhóm 2 là có quy hoạch chi tiết xây dựng trung tâm xã hoặc có quy hoạch chi tiết điểm dân cư mới và quy chế quản lý kiến trúc. Tiêu chí thông tin và truyền thông của giai đoạn trước đã được nâng cấp thành tiêu chí khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Và mặc dù vần gồm 4 nội dung, song tiêu chí này đã có sự đổi mới, nâng cao về tính chất, mức độ như yêu cầu về chính quyền số, tỷ lệ số hóa dữ liệu nông nghiệp và môi trường, mô hình thôn thông minh.
Đáng lưu ý, chỉ tiêu phát triển kinh tế nông thôn có sự đổi mới, nâng cao căn bản, vượt trội. Điều này xuất phát từ vai trò, vị trí là tiêu chí trụ cột, mang tính quyết định đến diện mạo nông thôn mới và chất lượng cuộc sống của người dân nông thôn. Tiêu chí này cũng đồng thời chi tiết nhất với 10 nội dung. Trong đó, nội dung đầu tiên, có tính chất bao trùm là tốc độ tăng thu nhập bình quân đầu người từ 9,5 - 12%/năm, khác giai đoạn trước thu nhập bình quân đầu người được xác định mức cụ thể theo từng năm. Việc điều chỉnh được đánh giá phù hợp và tương thích với chỉ tiêu tốc độ tăng trưởng GDP bình quân trong kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội.
Ngoài ra, có nhiều nội dung mới quan trọng trong chỉ tiêu này cho thấy tư duy mới trong phát triển kinh tế nông thôn. Nổi bật là yêu cầu có mô hình nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao hoặc mô hình kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn hiệu quả phù hợp với định hướng, điều kiện thực tế của địa phương. Về phát triển sản phẩm OCOP, yêu cầu cần phải có kế hoạch và thực hiện hiệu quả kế hoạch gắn với đặc trưng, thế mạnh của địa phương, có lộ trình nâng hạng sao cho sản phẩm. Các mô hình, điểm du lịch nông thôn từ quy định trong chương trình riêng lẻ giai đoạn trước hiện nay đã được tích hợp, đưa vào tiêu chí chung với yêu cầu được đầu tư hạ tầng đồng bộ kết nối và hoạt động hiệu quả gắn với đặc trưng của địa phương. Về phát triển các mô hình, loại hình kinh tế nông thôn, không chỉ yêu cầu có hợp tác xã, tổ khuyến nông cộng đồng hoạt động hiệu quả mà xã nông thôn mới phải đảm bảo tiêu chí tỷ lệ nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi từ 40% trở lên, có hoạt động phát triển kinh tế tư nhân trên địa bàn gắn với tạo việc làm, thu nhập cho lao động địa phương; có khu công nghiệp hoặc cụm công nghiệp, làng nghề được công nhận hoặc khu vực sản xuất dịch vụ quy mô phù hợp được quy hoạch, đầu tư xây dựng đảm bảo quy định của pháp luật.
Bên cạnh tiêu chí xã nông thôn mới, căn cứ điều kiện thực tế, đặc thù của địa phương, Quyết định số 51/2026/QĐ-UBND đã quy định tiêu chí xã nông thôn mới hiện đại giai đoạn 2026 - 2030. Tiêu chí đặt ra yêu cầu: xã nông thôn mới hiện đại là xã đạt chuẩn nông thôn mới, thu nhập bình quân đầu người của xã cao hơn từ 10% trở lên so với mức thu nhập bình quân đầu người xã nhóm 1 và đạt đầy đủ 6 tiêu chí (về hạ tầng số, năng lượng; phát triển toàn diện các lĩnh vực trên cơ sở ứng dụng khoa học công nghệ đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; bảo đảm an sinh xã hội và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; môi trường sống an toàn, giàu bản sắc văn hóa truyền thống; cảnh quan môi trường sáng - xanh - sạch - đẹp - an toàn; đảm bảo an ninh trật tự).
Nghị quyết của HĐND tỉnh về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026 - 2030 tỉnh Nghệ An đề ra chỉ tiêu: tỷ lệ xã nông thôn mới đạt 65%, trong đó nông thôn mới hiện đại đạt 10%. Để hoàn thành chỉ tiêu trong điều kiện tiêu chí đạt chuẩn đã được nâng cao hơn, toàn diện hơn và đa chiều hơn đòi hỏi trong thời gian tới khâu thiết kế cơ chế, chính sách hỗ trợ cần đảm bảo phù hợp, khả thi và khâu tổ chức thực hiện cần hiệu quả. Đó là bởi yêu cầu cao song điều kiện thực thi cũng đã được tăng cường với sự tập trung hơn về nguồn lực thông qua tích hợp các chương trình và thẩm quyền được mở rộng hơn thông qua cơ chế phân cấp, ủy quyền. Và thiết nghĩ, yếu tố quan trọng, tiên quyết dẫn đến thành công của mọi chương trình, kế hoạch phát triển nói chung cũng như chương trình xây dựng nông thôn mới nói riêng chính là sự đồng thuận, đồng lòng, nỗ lực lớn, quyết tâm cao của mỗi người dân, mỗi địa phương, mỗi ngành chức năng và toàn hệ thống chính trị./.
