Chủ động bước vào "đường đua" mới
Phong trào xây dựng nông thôn mới trên địa bàn tỉnh đang được duy trì với khí thế mới. Đáng chú ý, có 10 xã mạnh dạn đăng ký đạt chuẩn nông thôn mới và nông thôn mới hiện đại trong năm 2026, trở thành những địa phương tiên phong thực hiện Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026-2030. Đây không chỉ là mục tiêu về đích danh hiệu mà còn là bước khởi đầu cho quá trình xây dựng nông thôn phát triển toàn diện, hiện đại và bền vững.
Tuy nhiên, thực tế tại nhiều địa phương cho thấy quá trình xây dựng nông thôn mới vẫn còn không ít hạn chế. Môi trường nông thôn ở một số nơi chưa được cải thiện rõ nét; thu nhập của người dân thiếu ổn định; sản xuất nông nghiệp còn nhỏ lẻ, liên kết theo chuỗi giá trị chưa bền vững; chuyển đổi số và ứng dụng khoa học, công nghệ còn chậm. Vì vậy, người dân mong muốn giai đoạn tới, Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới không chỉ tiếp tục đầu tư hạ tầng mà cần tập trung tạo việc làm, nâng cao thu nhập, phát triển sản xuất bền vững, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng các dịch vụ thiết yếu, hướng tới xây dựng nông thôn thực sự đáng sống.
Xã Đông Hiếu là một trong những địa phương đăng ký về đích nông thôn mới năm 2026. Sau khi được thành lập trên cơ sở sáp nhập ba xã Đông Hiếu, Nghĩa Mỹ và Nghĩa Thuận, địa phương có nhiều lợi thế về quy mô dân số, quỹ đất và hạ tầng, song cũng đối mặt với không ít khó khăn khi phải thống nhất quy hoạch, đồng bộ hệ thống hạ tầng và đáp ứng các tiêu chí mới.
Theo ông Nguyễn Thanh Tú - Phó Chủ tịch UBND xã Đông Hiếu, mục tiêu xây dựng nông thôn mới không chỉ hướng đến việc đạt chuẩn theo bộ tiêu chí mà còn tạo nền tảng để địa phương phát triển theo định hướng đô thị trong tương lai. Vì vậy, xã ưu tiên hoàn thiện quy hoạch tổng thể trên cơ sở tích hợp quy hoạch của ba xã cũ, đồng thời tập trung nâng cao thu nhập, ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, cải thiện môi trường và chỉnh trang cảnh quan nông thôn.
Là cửa ngõ phía Đông của thị xã Thái Hòa trước đây, xã Đông Hiếu sở hữu nhiều lợi thế về vị trí địa lý và hạ tầng giao thông khi có đường Hồ Chí Minh, Quốc lộ 48 cùng nhiều tuyến đường trọng điểm được đầu tư, nâng cấp đồng bộ. Điều này đã tạo động lực thúc đẩy mạnh mẽ các hoạt động thương mại, dịch vụ phát triển, từng bước hình thành các khu vực kinh doanh sôi động. Địa phương cũng thu hút nhiều doanh nghiệp đầu tư, tạo việc làm ổn định cho hàng nghìn lao động, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp, thương mại và dịch vụ. Đây là nền tảng quan trọng để Đông Hiếu hướng tới mục tiêu xây dựng và phát triển lên phường trong thời gian tới".
ông Nguyễn Thanh Tú - Phó Chủ tịch UBND xã Đông Hiếu
Trong nhóm các địa phương đăng ký về đích năm nay, xã Hợp Minh được đánh giá là xã có nhiều điều kiện thuận lợi. Bà Nguyễn Phương Thảo - Chủ tịch UBND xã Hợp Minh cho rằng, điểm mạnh của địa phương hiện có là hệ thống điện, viễn thông, thương mại được đầu tư đồng bộ; chợ đạt chuẩn và các siêu thị mini đáp ứng nhu cầu mua sắm của người dân.
Thu nhập bình quân đầu người của xã cũng liên tục tăng. Năm 2025 đạt gần 76 triệu đồng/người; 6 tháng đầu năm 2026 tiếp tục tăng trưởng tích cực. Địa phương đã hình thành nhiều mô hình nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao như sản xuất trong nhà lưới, cơ giới hóa đồng bộ, sử dụng máy bay không người lái trong phun thuốc bảo vệ thực vật.
Tuy nhiên, quá trình rà soát theo bộ tiêu chí mới của xã Hợp Minh cho thấy, những tiêu chí tưởng như "mềm" lại là những nội dung khó hoàn thành nhất. Điển hình là tiêu chí phát triển vùng nguyên liệu tập trung. Mặc dù xã đã xây dựng 4 vùng sản xuất lúa được cấp mã số vùng trồng, nhưng quy mô còn nhỏ, việc liên kết với doanh nghiệp chế biến chưa chặt chẽ, chuỗi giá trị chưa hoàn chỉnh.
Một khó khăn khác là chương trình "Mỗi xã một sản phẩm" (OCOP). Dù đã có 7 sản phẩm OCOP đạt 3 sao, nhưng nhiều sản phẩm đã hết thời hạn công nhận, trong khi xã chưa có sản phẩm đạt 4 sao theo yêu cầu đối với xã nông thôn mới nâng cao. Điều này đòi hỏi địa phương không chỉ nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn phải xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường cũng như đánh giá lại nhu cầu thị trường.
Trước thực trạng này, tới đây xã sẽ tập trung vận động, hướng dẫn các chủ thể có sản phẩm OCOP đã được công nhận nhưng đã hết hạn và sắp hết hạn hoàn thiện hồ sơ đề nghị đánh giá, công nhận lại theo quy định. Cùng đó, tiếp tục củng cố, nâng cao chất lượng các sản phẩm OCOP hiện có, phấn đấu giữ vững và nâng hạng sao đối với các sản phẩm đủ điều kiện.
Bà Nguyễn Phương Thảo - Chủ tịch UBND xã Hợp Minh
Tiêu chí phát triển du lịch nông thôn cũng đặt ra không ít thách thức. Xã Hợp Minh sở hữu nhiều điểm đến giàu giá trị lịch sử, văn hóa và cảnh quan như Khu di tích lịch sử Bác Hồ về thăm Vĩnh Thành, Nhà thờ đá Bảo Nham, đền Hào Kiệt hay Di tích quốc gia Hoàng Tá Thốn. Tuy nhiên, việc thiếu hạ tầng du lịch, dịch vụ lưu trú, sản phẩm trải nghiệm và liên kết khai thác khiến tiềm năng vẫn chưa được phát huy hiệu quả.
Những khó khăn này cũng là thực trạng chung của nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh trong quá trình thực hiện Bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026-2030. Đặc biệt, với 10 xã đăng ký về đích trong năm 2026, việc tháo gỡ các "điểm nghẽn" về phát triển kinh tế nông thôn, liên kết sản xuất và chuyển đổi số sẽ là yếu tố quyết định để hoàn thành mục tiêu theo đúng lộ trình.
Tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển mới
Theo ông Nguyễn Văn Hằng - Chi cục Phó Chi cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn tỉnh, sau khi danh sách 10 xã đăng ký về đích nông thôn mới năm 2026 được trình UBND tỉnh phê duyệt, các địa phương đang tập trung hoàn thiện quy hoạch - tiêu chí được xem là nền tảng của toàn bộ chương trình.
Đề nghị công nhận 10 xã đạt chuẩn nông thôn mới năm 2026:
Sở Nông nghiệp và Môi trường đã trình UBND tỉnh phê duyệt danh sách 10 xã đạt chuẩn nông thôn mới và nông thôn mới hiện đại năm 2026, gồm: Hải Châu, Hưng Nguyên, Hợp Minh, Phúc Lộc, Kim Liên, Quan Thành, Vạn An, Văn Kiều, Đông Lộc và Đông Hiếu.
Đông Lộc là địa phương duy nhất đăng ký xét công nhận đồng thời xã đạt chuẩn nông thôn mới và xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại.
Theo ông Nguyễn Văn Hằng, quy hoạch không còn đơn thuần là sắp xếp không gian dân cư mà phải gắn với phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường, khai thác hiệu quả tài nguyên, thu hút đầu tư và thích ứng với quá trình đô thị hóa trong tương lai.
Song song với đó, các địa phương phải đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý nhà nước, số hóa dữ liệu vùng nguyên liệu, ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất, xây dựng các mô hình nông nghiệp thông minh, phát triển thương mại điện tử, nâng cao chất lượng môi trường và hình thành các thôn thông minh.
Đây đều là những tiêu chí mới, đòi hỏi sự thay đổi về tư duy quản lý cũng như sự tham gia chủ động của người dân và doanh nghiệp. Nếu trước đây nguồn lực ngân sách đóng vai trò quyết định thì nay yếu tố xã hội hóa, liên kết sản xuất và phát huy nội lực địa phương trở thành chìa khóa để hoàn thành mục tiêu. "Để hỗ trợ các xã đăng ký về đích, tỉnh sẽ ưu tiên bố trí nguồn lực từ Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới nhằm đầu tư các công trình hạ tầng thiết yếu, hỗ trợ hoàn thiện những tiêu chí còn thiếu và tạo động lực để các địa phương hoàn thành đúng kế hoạch", ông Nguyễn Văn Hằng cho hay.
Chương trình xây dựng nông thôn mới đã bước sang một giai đoạn phát triển mới với những yêu cầu cao hơn nhưng cũng mở ra nhiều cơ hội để nông thôn Nghệ An chuyển mình toàn diện. Bên cạnh đó là bài toán sẽ làm gì để xây dựng nông thôn mới trong giai đoạn hiện nay ở mỗi địa phương./.
