Tăng cường giám sát và trách nhiệm giải trình
Có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2026 với 5 chương và 64 điều, Nghị quyết số 114/2025/UBTVQH15 đã quy định một cách “đầy đặn”, chi tiết các hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân. Một trong những điểm mới, hoạt động giám sát đáng lưu ý, gắn chặt với trách nhiệm giải trình là hoạt động xem xét Báo cáo công tác của các cơ quan, đơn vị.
.jpg?md5=wzm140wx3lw-rTuXNYhrVQ&%3B%3Bexpires=1781662221&%3Bexpires=1782147938&expires=1782156090)
Nghị quyết quy định cụ thể 05 nhóm Báo cáo được Hội đồng nhân dân xem xét tại kỳ họp, bao gồm: (1) Báo cáo của Ủy ban nhân dân cùng cấp về kinh tế - xã hội, ngân sách nhà nước, quyết toán ngân sách nhà nước của địa phương; (2) Báo cáo công tác 6 tháng, hằng năm, báo cáo công tác nhiệm kỳ của Ủy ban nhân dân cùng cấp; (3) Báo cáo công tác 6 tháng, hằng năm, báo cáo công tác nhiệm kỳ của Thường trực Hội đồng nhân dân, Ban của Hội đồng nhân dân; (4) Báo cáo của Ủy ban nhân dân cùng cấp về công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực; tiết kiệm, chống lãng phí; công tác phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật; việc giải quyết khiếu nại, tố cáo và kiến nghị của cơ quan, tổ chức, cá nhân; (5) Báo cáo công tác 6 tháng, hằng năm, báo cáo công tác nhiệm kỳ của Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, cơ quan Thi hành án dân sự cấp tỉnh. Ngoài ra, còn có nhóm Báo cáo khác theo quy định của pháp luật, nghị quyết của Hội đồng nhân dân hoặc đề nghị của Thường trực Hội đồng nhân dân.
Trình tự, thủ tục Hội đồng nhân dân xem xét Báo cáo được quy định chi tiết. Trước đó, theo lĩnh vưc phụ trách và phân công của Thường trực Hội đồng nhân dân, các Báo cáo được Ban của Hội đồng nhân dân thẩm tra. Để công tác thẩm tra được kỹ lưỡng, chính xác, Nghị quyết quy định cho phép Ban được yêu cầu giám định, mời chuyên gia tư vấn, tổ chức xem xét, xác minh về những vấn đề mà Ban quan tâm hoặc tổ chức Đoàn công tác khảo sát, thu thập thông tin... Điểm mới nổi bật nhằm tăng thêm “sức nặng”, đảm bảo hiệu lực của hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân được thể hiện ở quy định Hội đồng nhân dân xem xét, quyết định việc ban hành Nghị quyết về công tác của cơ quan có Báo cáo.
Đây là thể loại Nghị quyết mới của Hội đồng nhân dân và thuộc một trong những hình thức nghị quyết về giám sát. Nghị quyết này gồm những nội dung chính: đánh giá kết quả đạt được, hạn chế, bất cập và nguyên nhân của hạn chế, bất cập; trách nhiệm của cơ quan có Báo cáo và người đứng đầu, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan; giải pháp, thời hạn khắc phục hạn chế, bất cập; trách nhiệm thi hành của cơ quan, tổ chức, cá nhân; trách nhiệm báo cáo kết quả thực hiện Nghị quyết về công tác của cơ quan có Báo cáo.
Hội đồng nhân dân sẽ tiếp tục giám sát việc thực hiện Nghị quyết nêu trên thông qua các hình thức: xem xét, thảo luận về Báo cáo của các chủ thể có trách nhiệm thực hiện hoặc tổ chức chất vấn về việc thực hiện Nghị quyết. Hội đồng nhân dân xem xét, quyết định việc ban hành Nghị quyết về việc thực hiện nghị quyết của Hội đồng nhân dân về giám sát, trong đó nêu rõ những việc đã hoàn thành, những việc chưa hoàn thành hoặc chuyển biến chậm đối với từng lĩnh vực; những việc cần tiếp tục thực hiện; trách nhiệm nếu không hoàn thành những việc nêu trên.
Qua nghiên cứu, phân tích quy định của Nghị quyết số 114/2025/UBTVQH15 cho thấy hoạt động giám sát về công tác của các cơ quan hành chính, tư pháp trong hệ thống chính trị đã có những bước tiến mới. Yêu cầu giám sát được đặt ra cao hơn, bài bản và có tính hệ thống. Giám sát gắn chặt với trách nhiệm giải trình, trách nhiệm thực thi công vụ của cơ quan, người có thẩm quyền. Từ đó, hoạt động giám sát này sẽ đi vào thực chất, là tiền đề, cơ sở quan trọng tạo sự chuyển biến trên các lĩnh vực quản lý nhà nước cũng như công tác cải cách tư pháp.
Để các quy định mới đi vào thực tiễn, phát huy hiệu quả, bên cạnh việc quán triệt, nắm vững nội dung quy định, các cơ quan và đại biểu Hội đồng nhân dân cần nâng cao năng lực, không ngừng cập nhật kiến thức trên các lĩnh vực. Thường trực Hội đồng nhân dân cần phân công, định hướng rõ hình thức triển khai các nội dung công việc. Ngoài ra, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cần hướng dẫn thêm việc triển khai quy định tại khoản 3 Điều 64 Nghị quyết về trách nhiệm tổ chức thi hành: “Thường trực Hội đồng nhân dân cấp tỉnh trình Hội đồng nhân dân cùng cấp ban hành văn bản quy định về công tác bảo đảm cho hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân, Thường trực Hội đồng nhân dân, Ban của Hội đồng nhân dân, Tổ đại biểu Hội đồng nhân dân và đại biểu Hội đồng nhân dân địa phương”. Thiết nghĩ, bảo đảm cho hoạt động giám sát nói chung, trong đó có hoạt động giám sát Báo cáo công tác nói riêng thì không chỉ là vấn đề kinh phí, các điều kiện liên quan hay nâng cao năng lực của chủ thể giám sát mà còn là trách nhiệm, chế tài, thậm chí là hậu quả pháp lý trong thực hiện kiến nghị sau giám sát. Có như vậy, hoạt động giám sát sẽ phát huy được vai trò, thực sự là công cụ sắc bén của Hội đồng nhân dân - cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân./.
