Chiều 11/8, tiếp tục Chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội thảo luận tại hội trường.
Đại biểu Phan Thị Nguyệt Thu (Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An) góp ý vào dự thảo Nghị quyết về công tác phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật; công tác của Viện Kiểm sát nhân dân, Tòa án nhân dân và công tác thi hành án. Đây là dự thảo Nghị quyết thay thế Nghị quyết số 96/2019/QH14 của Quốc hội.
Theo đại biểu Phan Thị Nguyệt Thu, hoạt động tố tụng, từ khởi tố, điều tra, truy tố đến xét xử, là hoạt động đặc thù, được quy định chặt chẽ trong các luật liên quan với trình tự, thủ tục và thời hạn cụ thể đối với từng vụ việc.
Trong quá trình giải quyết vụ án, cơ quan tố tụng phải thực hiện nhiều thủ tục như xác minh, thu thập tài liệu, lấy lời khai, đối chất, định giá, hòa giải, đối thoại. Đối với những vụ án có đương sự ở nước ngoài, việc tống đạt còn phải thực hiện thông qua cơ quan lãnh sự.
Đại biểu dẫn chứng, trong trường hợp đương sự không cung cấp hồ sơ, tài liệu, Tòa án phải thực hiện niêm yết, thông báo trên các phương tiện thông tin đại chúng. Đối với trường hợp tuyên bố một người mất tích, thời gian từ ngày niêm yết đến khi mở phiên tòa phải bảo đảm theo quy định của pháp luật. Nếu tại phiên tòa đương sự vắng mặt có lý do chính đáng, Tòa án phải hoãn phiên tòa theo quy định.
“Tòa án chỉ được phép xét xử khi đã thực hiện đúng, đủ các bước tố tụng mà luật quy định và không được phép bỏ sót bất cứ thủ tục tố tụng nào”, đại biểu nhấn mạnh.
Đại biểu cho rằng, tiến độ, tỷ lệ giải quyết vụ việc phụ thuộc nhiều vào sự phối hợp và việc tuân thủ của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan. Trên thực tế, còn nhiều trường hợp cá nhân, tổ chức chậm cung cấp chứng cứ, không tham gia phiên họp, phiên hòa giải, trốn tránh, không cung cấp địa chỉ hoặc không ủy quyền tham gia tố tụng khi Tòa án yêu cầu. Nhiều vụ việc phải tạm đình chỉ để chờ kết quả giải quyết của các cơ quan khác.
Vì vậy, đại biểu đề nghị đặc biệt cân nhắc tỷ lệ giải quyết vụ việc được đặt ra trong dự thảo Nghị quyết. Trong đó, dự thảo thay thế Nghị quyết 96 đã nâng tỷ lệ giải quyết án hành chính từ 60% lên trên 65%, cần được xem xét, đánh giá kỹ lưỡng.
Đại biểu Phan Thị Nguyệt Thu cũng lưu ý, trong tố tụng hình sự phải bảo đảm nguyên tắc suy đoán vô tội; trong giải quyết các tranh chấp dân sự, hành chính phải bảo đảm nguyên tắc hòa giải, đối thoại và quyền tự định đoạt của các bên.
Dự thảo Nghị quyết quy định Tòa án phải kiên trì hòa giải, đối thoại. Theo đại biểu, đối với những vụ việc có mâu thuẫn kéo dài nhiều năm, thậm chí 10, 20 hoặc 30 năm, nếu chỉ hòa giải một vài lần thì khó có thể đạt kết quả. Việc kiên trì hòa giải, đối thoại có thể giúp nhiều vụ việc, vụ án được giải quyết mà không phải đưa ra xét xử.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy trong một số trường hợp, Tòa án không thể tổ chức hòa giải nhiều lần mà phải mở phiên tòa để bảo đảm tiến độ và các chỉ tiêu được giao. Điều này có thể ảnh hưởng đến việc giải quyết tranh chấp hành chính, dân sự theo nguyên tắc tự định đoạt của các bên đã được quy định trong Bộ luật Tố tụng hiện hành.
Theo đại biểu, số lượng và tính chất các vụ việc được Tòa án giải quyết ngày càng gia tăng, trong đó, xuất hiện nhiều loại tội phạm mới, tội phạm trên không gian mạng, tội phạm xuyên quốc gia và các vụ án có sự cấu kết với đối tượng ở nước ngoài. Có những vụ án phải triệu tập hàng nghìn người để xét xử.
Cùng với đó, xu hướng người dân lựa chọn Tòa án để giải quyết các tranh chấp dân sự ngày càng tăng, khiến số lượng vụ việc tăng gấp 2 lần so với thời điểm ban hành Nghị quyết 96. Trong khi đó, nguồn lực con người không tăng tương ứng.
Bên cạnh nhiệm vụ xét xử, Tòa án còn được Quốc hội giao thực hiện nhiều nhiệm vụ thuộc thẩm quyền tư pháp như xem xét đưa người nghiện ma túy từ 12 đến 18 tuổi vào cơ sở bắt buộc; xem xét, quyết định áp dụng các biện pháp xử lý hành chính đưa vào trường giáo dưỡng, cơ sở cai nghiện bắt buộc; xem xét công nhận hoặc không công nhận kết quả hòa giải thành, đối thoại thành theo quy định pháp luật; xem xét giảm hình phạt tù, giảm thời hạn thử thách của án treo.
Các vụ việc này đều phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định về thời hạn, trình tự, thủ tục và có thể phát sinh khiếu nại, kiến nghị, kháng nghị; đồng thời, được giải quyết theo các trình tự phúc thẩm, giám đốc thẩm hoặc tái thẩm.
Từ thực tế trên, đại biểu Phan Thị Nguyệt Thu đề nghị Quốc hội cân nhắc khi ban hành Nghị quyết thay thế Nghị quyết số 96, nhất là đối với các chỉ tiêu định lượng. Cần tăng cường giám sát chất lượng kết quả giải quyết vụ việc, qua đó, bảo đảm việc thực hiện nhiệm vụ của các cơ quan điều tra, Viện Kiểm sát và Tòa án theo hướng xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại, công bằng, nghiêm minh, liêm chính; bảo vệ công lý, không làm oan người vô tội, không bỏ lọt tội phạm; bảo vệ con người, quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức và cá nhân.
Với tinh thần đổi mới trong xây dựng pháp luật, đại biểu Phan Thị Nguyệt Thu đề nghị Quốc hội phân cấp, phân quyền, giao người đứng đầu ngành quyết định các chỉ tiêu về định lượng, phù hợp với đặc thù và yêu cầu thực tiễn.
Phạm Bằng - Tuấn Tài
