Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, sáng 2/11, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư.
Dự phiên thảo luận, Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An có Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Nguyễn Khắc Thận; cùng các ĐBQH trong đoàn.
Phát biểu thảo luận, đại biểu Hoàng Minh Hiếu - Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An cho biết, đây là kỳ họp thứ 3 liên tiếp Quốc hội thảo luận về việc sửa đổi Luật Đầu tư.
Tính từ đầu Kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa XV đến nay, đây là lần thứ 16 Luật Đầu tư được sửa đổi, bổ sung. Như vậy, tính trung bình, mỗi năm có gần 3 lần Luật Đầu tư được sửa đổi.
Đại biểu Hoàng Minh Hiếu cho rằng, tần suất thay đổi pháp luật cao như vậy sẽ dẫn đến hệ quả pháp luật thiếu ổn định. Chi phí tìm hiểu pháp luật và thích ứng của người dân, doanh nghiệp tăng lên, qua đó ảnh hưởng đến môi trường đầu tư, kinh doanh.
“Bên cạnh việc sửa đổi cụ thể các quy định của Luật Đầu tư, vào thời điểm hiện nay, Chính phủ cần xem xét, cân nhắc kỹ chúng ta có nên tiếp tục duy trì Luật Đầu tư như một đạo luật vừa điều chỉnh về quyền đầu tư kinh doanh, vừa thực hiện chức năng của một đạo luật ‘cấp phép dự án đầu tư’ hay không?”, đại biểu Hoàng Minh Hiếu nêu vấn đề.
Cân nhắc thu hẹp chức năng của Luật Đầu tư
Theo đại biểu Hoàng Minh Hiếu, hiện nay theo Luật Đầu tư, thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư vẫn chủ yếu vừa xem xét điều kiện của nhà đầu tư, vừa xem xét địa điểm, đất đai, quy hoạch, quy mô, tiến độ, môi trường và nhiều yếu tố khác.
Sau khi được chấp thuận chủ trương đầu tư, nhà đầu tư lại tiếp tục thực hiện các thủ tục tương ứng theo pháp luật về đất đai, môi trường, xây dựng và pháp luật chuyên ngành.
Điều này vừa kéo dài thủ tục, vừa khó phân định phạm vi điều chỉnh giữa Luật Đầu tư và các luật khác. Từ đó, làm phát sinh nhu cầu sửa Luật Đầu tư mỗi khi luật chuyên ngành thay đổi.
“Chẳng hạn, ngay như tại kỳ họp này, ngoài việc sửa đổi Luật Đầu tư thì Chính phủ cũng đang đề xuất sửa một số điều khoản khác của Luật Đầu tư trong 4 dự thảo luật khác”, đại biểu Hiếu dẫn chứng.
Để xử lý tình trạng này, đại biểu Hoàng Minh Hiếu cho rằng về lâu dài cần thu hẹp chức năng của Luật Đầu tư theo hướng tập trung vào điều chỉnh quyền tự do đầu tư kinh doanh; bảo đảm đầu tư; khuyến khích đầu tư và những trường hợp thực sự cần Nhà nước kiểm soát trước.
Trong đó, những trường hợp cần kiểm soát trước có thể là các dự án liên quan đến quốc phòng, an ninh, hạ tầng trọng yếu hoặc những lợi ích chiến lược mà một luật chuyên ngành riêng lẻ không thể xử lý đầy đủ.
Còn các vấn đề khác nên để luật chuyên ngành quy định, bảo đảm nguyên tắc: Một rủi ro do một cơ quan chịu trách nhiệm chính. "Xu hướng này cũng phù hợp với việc hoàn thiện pháp luật đầu tư trên thế giới", đại biểu Hoàng Minh Hiếu phát biểu.
Đại biểu dẫn Báo cáo nghiên cứu của OECD thực hiện vào tháng 9 vừa qua về môi trường đầu tư ở các nước ASEAN cho thấy nhiều quốc gia, trong đó có nhiều thành viên OECD không có một đạo luật đầu tư riêng.
Báo cáo cũng nhận định việc có hay không một Luật Đầu tư riêng không phải là điều kiện tiên quyết để có một khuôn khổ chính sách đầu tư tốt. OECD đồng thời cảnh báo một luật đầu tư tổng hợp có thể tạo ra sự không ổn định nếu chồng chéo hoặc không thống nhất với các luật khác.
Cần bảo đảm quyền lợi nhà đầu tư khi chính sách hỗ trợ thay đổi
Vấn đề thứ hai được đại biểu Hoàng Minh Hiếu góp ý là hoàn thiện nguyên tắc bảo đảm đầu tư đối với cơ chế hỗ trợ chi phí quy định tại khoản 4 Điều 17 của dự thảo Luật.
Theo đại biểu, trong bối cảnh thực thi Quy tắc Thuế tối thiểu toàn cầu, trụ cột thu hút đầu tư nước ngoài chất lượng cao buộc phải chuyển dịch từ hỗ trợ thuế sang hỗ trợ chi phí trực tiếp sau đầu tư, gắn với kết quả cam kết.
Dự thảo Luật Đầu tư đã quy định theo hướng này. Tuy nhiên, khoản 4 Điều 17 mới chỉ quy định chế tài thu hồi hỗ trợ khi nhà đầu tư vi phạm cam kết, nhưng chưa có quy phạm đối ứng để bảo vệ nhà đầu tư khi chính sách hỗ trợ bị thay đổi.
Đại biểu Hiếu cho biết, cơ chế bảo đảm tại Điều 12 Luật Đầu tư hiện hành chỉ áp dụng đối với văn bản quy phạm pháp luật. Trong khi đó, các khoản hỗ trợ chi phí thực tế lại được xác lập bằng văn bản quyết định cá biệt.
“Kinh nghiệm của các nước về vấn đề này tương đối rõ ràng. Ví dụ như ở Thái Lan và Indonesia, các gói hỗ trợ chi phí từ Quỹ Nâng cao Năng lực Cạnh tranh hay Thỏa thuận Khung Đầu tư được cố định theo Giấy chứng nhận khuyến khích. Luật pháp cam kết không điều chỉnh lùi theo hướng bất lợi đối với các dự án đã được cấp phép”, đại biểu nói.
Từ đó, đại biểu Hoàng Minh Hiếu đề nghị nghiên cứu bổ sung vào Điều 12 nguyên tắc: Trường hợp ưu đãi, hỗ trợ đã được cơ quan có thẩm quyền quyết định cho một dự án cụ thể mà chính sách sau đó thay đổi theo hướng bất lợi, thì quyền lợi đã phát sinh tương ứng với phần nghĩa vụ, chi phí và cam kết mà nhà đầu tư đã thực hiện hợp pháp phải được bảo đảm.
Đối với thời gian còn lại, cần có cơ chế chuyển tiếp phù hợp trên nguyên tắc bảo đảm quyền lợi của nhà đầu tư.
Nhà đầu tư khai thác dữ liệu của mình không nên phải nộp phí
Vấn đề thứ ba được đại biểu Hoàng Minh Hiếu góp ý liên quan đến quy định tại Điều 46 về Cổng một cửa đầu tư quốc gia.
Xung quanh vấn đề này, nhiều đại biểu Quốc hội đã nêu ý kiến tại phiên họp Tổ và Bộ Tài chính cũng đã có giải trình. Tuy nhiên, dưới góc độ kỹ thuật lập pháp, giải trình của cơ quan soạn thảo vẫn chưa triệt để.
Các vấn đề cần tiếp tục làm rõ gồm việc sử dụng khái niệm “thông tin gốc về dự án đầu tư” hay “dữ liệu gốc” theo Luật Dữ liệu; nguyên tắc bảo vệ nhà đầu tư khi dữ liệu được cập nhật chậm hoặc xảy ra sai sót dữ liệu từ phía cơ quan quản lý hành chính.
Đại biểu bổ sung một vấn đề liên quan đến khoản 5 Điều 46 dự thảo, theo đó tổ chức, cá nhân khai thác thông tin tại Cơ sở dữ liệu quốc gia về đầu tư phải nộp phí.
Tuy nhiên, Điều 38 Luật Dữ liệu quy định tổ chức, cá nhân khai thác, sử dụng dữ liệu của chính mình trong cơ sở dữ liệu do cơ quan nhà nước quản lý thì không phải nộp phí.
“Vì vậy, đề nghị bổ sung rõ trường hợp nhà đầu tư khai thác dữ liệu của chính mình thì không phải nộp phí để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật”, đại biểu Hoàng Minh Hiếu đề nghị.
