Tham dự diễn đàn có các đồng chí Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy: Võ Thị Minh Sinh - Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, Trưởng ban Chỉ đạo phát triển dược liệu tỉnh Nghệ An; Nguyễn Văn Đệ - Phó Chủ tịch UBND tỉnh; Nguyễn Đình Hùng - Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh; đồng chí Nguyễn Như Khôi - Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh; cùng lãnh đạo các sở, ngành liên quan, đại diện Liên minh HTX tỉnh, Hội Nông dân tỉnh, các doanh nghiệp, HTX, THT, nhà khoa học và những người làm dược liệu.
Những “điểm nghẽn” từ thực tiễn
Theo báo cáo tại diễn đàn, Nghệ An có nhiều lợi thế phát triển dược liệu với diện tích đất nông, lâm nghiệp lớn, hệ sinh thái đa dạng và nguồn tài nguyên cây thuốc phong phú. Đến năm 2025, tổng diện tích cây dược liệu trên địa bàn đạt khoảng 3.180 ha, tập trung chủ yếu tại khu vực miền núi và trung du. Các cây trồng chủ lực gồm gừng khoảng 988 ha, sả 842 ha, nghệ 503 ha, quế trên 500 ha, cà gai leo trên 103 ha, ngải cứu khoảng 109 ha, cùng một số loài dược liệu quý được bảo tồn, trồng thử nghiệm. Trong đó, khoảng 1.450 ha được tổ chức sản xuất, liên kết sản xuất thông qua HTX, tổ hợp tác (THT) và các mô hình liên kết với doanh nghiệp.
Toàn tỉnh hiện có trên 40 HTX và khoảng 75 THT hoạt động trong lĩnh vực dược liệu, tập trung tại 56 xã trọng điểm, thu hút trên 600 thành viên và giải quyết việc làm cho hàng trăm lao động, nhất là khu vực miền núi.
Các HTX, THT từng bước tham gia tổ chức sản xuất, tập hợp hộ dân, xây dựng vùng nguyên liệu, cung ứng giống, vật tư, hướng dẫn kỹ thuật, sơ chế, chế biến và kết nối tiêu thụ. Nhiều sản phẩm dược liệu đã được chế biến, thương mại hóa và xây dựng thương hiệu. Đến nay, gần 200 dòng sản phẩm dược liệu của các HTX được chứng nhận OCOP từ 3 sao trở lên.
Tuy nhiên, hoạt động sản xuất dược liệu vẫn còn nhiều khó khăn. Phần lớn HTX có quy mô nhỏ, nguồn lực tài chính hạn chế, khó đầu tư mở rộng vùng trồng, cơ sở sơ chế, bảo quản và chế biến. Vùng nguyên liệu còn phân tán; việc xây dựng vùng trồng đạt tiêu chuẩn GACP-WHO gặp nhiều trở ngại. Liên kết giữa HTX với doanh nghiệp trong sản xuất, chế biến và tiêu thụ chưa nhiều; số doanh nghiệp đủ năng lực dẫn dắt chuỗi, bao tiêu nguyên liệu và đầu tư chế biến sâu còn ít.
Mô hình phát triển dược liệu hiện nay còn mang tính tự phát, quy mô nhỏ, manh mún; liên kết theo chuỗi giá trị từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ giữa doanh nghiệp, HTX và hộ dân còn yếu. Vùng nguyên liệu chưa được quy hoạch cụ thể, nguồn lực đầu tư hạn chế; một số chính sách về đất đai, tín dụng, khoa học công nghệ còn khó tiếp cận.
Bên cạnh đó, thông tin về tiềm năng, công dụng và nhu cầu thị trường đối với các loại cây, sản phẩm dược liệu chưa đầy đủ, kịp thời, khiến nhiều HTX gặp khó trong xây dựng kế hoạch sản xuất, phát triển sản phẩm và đưa hàng hóa vào các trung tâm thương mại, cơ sở điều trị.
Đồng hành cùng cơ sở, tháo gỡ điểm nghẽn dược liệu
Tại diễn đàn, có 15 ý kiến tham luận của đại diện các HTX, THT, doanh nghiệp và các hộ trồng, chế biến dược liệu. Các ý kiến tập trung vào những vấn đề cốt lõi từ sản xuất đến tiêu thụ, trong đó nhấn mạnh việc xây dựng vùng nguyên liệu ổn định, lựa chọn những cây dược liệu có lợi thế, giá trị kinh tế cao để định hướng phát triển; hỗ trợ bảo tồn, nhân giống, cung ứng giống có nguồn gốc rõ ràng; từng bước xây dựng vùng nguyên liệu tập trung do HTX tổ chức sản xuất, hướng tới tiêu chuẩn GACP-WHO.
Bên cạnh đó, các đại biểu kiến nghị tháo gỡ khó khăn về đất đai, vốn, đầu tư máy móc, thiết bị và ứng dụng khoa học công nghệ; nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng cường liên kết giữa hộ dân, HTX và doanh nghiệp, đẩy mạnh chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường. Qua đó, từng bước hình thành chuỗi liên kết từ vùng nguyên liệu, sản xuất, chế biến đến tiêu thụ, nâng cao giá trị dược liệu Nghệ An.
Sau khi nghe ý kiến của đại diện các HTX, THT, doanh nghiệp và các hộ trồng, chế biến dược liệu, đồng chí Nguyễn Văn Đệ - Phó Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu các sở, ngành liên quan trao đổi, làm rõ những vấn đề đặt ra trong phát triển dược liệu; đồng thời đề xuất các giải pháp hỗ trợ cơ sở, chủ thể trong xây dựng vùng nguyên liệu, đầu tư sản xuất, sơ chế, chế biến, ứng dụng khoa học công nghệ, kết nối thị trường và tiêu thụ sản phẩm.
Thực hiện yêu cầu này, đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Công Thương, Sở Y tế đã trao đổi, làm rõ những nội dung thuộc lĩnh vực phụ trách, đồng thời đưa ra các định hướng, giải pháp về xây dựng, quản lý vùng nguyên liệu; hỗ trợ sản xuất, chế biến; kết nối thị trường, tiêu thụ sản phẩm và tăng cường sử dụng dược liệu trong các cơ sở y tế. Các ý kiến góp phần cụ thể hóa những nhiệm vụ cần tập trung tháo gỡ, từng bước hình thành chuỗi giá trị dược liệu trên địa bàn.
Phát biểu kết luận diễn đàn, đồng chí Võ Thị Minh Sinh - Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, Trưởng ban Chỉ đạo phát triển dược liệu tỉnh Nghệ An khẳng định, dược liệu không chỉ có giá trị trong chăm sóc sức khỏe mà còn mang lại giá trị kinh tế, tạo sinh kế cho người dân, nhất là đồng bào miền núi. Đồng chí ghi nhận, đánh giá cao nỗ lực của các địa phương, HTX, doanh nghiệp và người dân trong phát triển vùng trồng, chế biến, xây dựng sản phẩm dược liệu, trong đó có nhiều sản phẩm đạt OCOP 3 sao, 4 sao.
Đồng chí Võ Thị Minh Sinh đánh giá cao ý nghĩa của diễn đàn khi tạo điều kiện để lắng nghe tâm tư, nguyện vọng, đề xuất của những người trực tiếp làm dược liệu; qua đó thẳng thắn nhìn nhận những tồn tại, điểm nghẽn, cùng bàn bạc giải pháp tháo gỡ và định hướng phát triển trong thời gian tới.
Theo đồng chí, phát triển dược liệu Nghệ An cần hướng tới 3 giá trị cốt lõi: Chăm sóc sức khỏe cộng đồng; làm giàu cho người dân, gắn với sinh kế của đồng bào miền núi, gắn bó với rừng; tạo dựng ngành kinh tế xanh, bền vững, từng bước hình thành ngành công nghiệp dược liệu của tỉnh.
Để thực hiện mục tiêu này, cần tăng cường liên kết “5 nhà”: Nhà nông, nhà doanh nghiệp, nhà khoa học, ngân hàng và Nhà nước. Trong đó, HTX phát huy vai trò tập hợp hộ dân, tổ chức sản xuất, xây dựng vùng nguyên liệu; doanh nghiệp tham gia chế biến, tiêu thụ; nhà khoa học đồng hành về giống, quy trình kỹ thuật, công nghệ; ngân hàng tạo điều kiện về nguồn vốn; Nhà nước hoàn thiện cơ chế, chính sách, đầu tư hạ tầng và hỗ trợ kết nối.
Đồng chí Võ Thị Minh Sinh cho biết, phát triển dược liệu đã được Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh xác định là một nội dung, nhiệm vụ trọng tâm trong Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XX. Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã thành lập Ban Chỉ đạo phát triển dược liệu để tham mưu xây dựng Đề án, Nghị quyết về phát triển dược liệu giai đoạn 2026-2030. Những ý kiến tại diễn đàn là cơ sở thực tiễn quan trọng để các nội dung này sát thực tế hơn.
Nghệ An được định hướng trở thành vùng trọng điểm phát triển dược liệu của khu vực Bắc Trung Bộ; hình thành các vùng nguyên liệu tập trung đối với những loài có lợi thế, giá trị cao, đồng thời bảo tồn, phát triển các loài quý, đặc hiệu. Đồng chí đề nghị khuyến khích HTX mở rộng quy mô sản xuất, áp dụng các tiêu chuẩn GACP, VietGAP, hữu cơ; đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc, chuyển đổi số, đầu tư sơ chế, chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và phát triển sản phẩm OCOP dược liệu.
Cùng với đó, cần phát triển chuỗi giá trị dược liệu từ nghiên cứu, sản xuất giống, xây dựng vùng nguyên liệu, sơ chế, chế biến đến tiêu thụ; tăng cường liên kết giữa HTX, doanh nghiệp, nhà khoa học và các đơn vị phân phối, từng bước nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm dược liệu Nghệ An. Đồng chí cũng nhấn mạnh, cần đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức về vai trò, giá trị và tiềm năng của dược liệu, tạo sự đồng thuận trong phát triển ngành dược liệu theo hướng bền vững.
