Góp ý hoàn thiện Dự thảo Luật Quản lý kiến trúc, đại biểu Vũ Thị Lan Anh (Đoàn Nghệ An) nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh từ quản lý thủ tục sang quản lý bằng công nghệ và dữ liệu số. Đại biểu đặc biệt cảnh báo tình trạng “ốc đảo dữ liệu” khiến các mô hình 3D trở nên vô tác dụng nếu không kết nối được liên thông, đồng thời kiến nghị cơ chế kiểm soát chặt chẽ khi phân cấp cho cơ sở nhằm tránh nguy cơ “phân mảnh không gian kiến trúc”.
Xóa bỏ “ốc đảo dữ liệu” nhờ mô hình thông tin công trình dùng chung
Tán thành với dự thảo Luật khi đã có bước chuyển mạnh mẽ từ quản lý bằng thủ tục hành chính sang quản lý dựa trên năng lực, tiêu chuẩn, công nghệ và dữ liệu, ĐBQH Vũ Thị Lan Anh chỉ ra một trong những “điểm nghẽn” lớn nhất hiện nay là dữ liệu công trình chưa thực sự trở thành một bộ phận của dữ liệu không gian. Hiện tại, dữ liệu thiết kế nằm một nơi; dữ liệu quy hoạch, hạ tầng giao thông, cấp thoát nước, môi trường lại phân tán ở nhiều hệ thống khác nhau.
“Chúng ta có thể có rất nhiều hồ sơ điện tử, nhiều mô hình 3D, nhưng nếu các dữ liệu đó không kết nối được với nhau thì chúng ta vẫn đang quản lý bằng những ‘ốc đảo dữ liệu’”, đại biểu Lan Anh nhấn mạnh.
Để giải quyết bài toán này, đại biểu đề nghị ngoài việc yêu cầu áp dụng mô hình thông tin công trình (BIM) trong hồ sơ thiết kế kiến trúc, cần mở rộng áp dụng cho cả quản lý xây dựng hạ tầng. Bộ Xây dựng cần nhanh chóng lấy dữ liệu công trình làm nền tảng, bảo đảm nguyên tắc “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”. Dữ liệu phải được hình thành một lần nhưng cập nhật xuyên suốt vòng đời công trình để cơ quan nhà nước quản trị tốt hơn, doanh nghiệp vận hành hiệu quả hơn và người dân thụ hưởng dịch vụ chất lượng cao hơn.
“Phân cấp về thẩm quyền nhưng không được dẫn đến phân mảnh về không gian. Một trục cảnh quan hay mạng lưới hạ tầng có thể vượt ngoài phạm vi của một đơn vị hành chính.”
Phân cấp thẩm quyền không được gây phân mảnh không gian
Đánh giá cao Ban soạn thảo trong việc phân định rõ trách nhiệm của cấp tỉnh trong hỗ trợ, kiểm tra việc phân cấp, ủy quyền, tuy nhiên đại biểu đoàn Nghệ An lưu ý: kiến trúc không tuân theo địa giới hành chính. Nhắc lại Kết luận số 212 của Bộ Chính trị về việc xác định đô thị dựa trên không gian phát triển chứ không giới hạn ở một đơn vị hành chính, đại biểu đề nghị cần hết sức thận trọng khi phân cấp hoặc ủy quyền cho cấp xã lập và ban hành quy chế quản lý kiến trúc.
Theo đại biểu, Quy chế quản lý kiến trúc không đơn thuần là màu sơn hay vật liệu, mà quy định trực tiếp về chiều cao, mật độ, khoảng lùi, cảnh quan, trục không gian và di sản. Nếu cấp xã tự ban hành mà thiếu cơ chế kiểm soát tổng thể, sẽ dễ dẫn đến tình trạng mỗi nơi quản lý một kiểu, tạo ra những mảnh ghép rời rạc, đứt gãy không gian chung.
Bắt buộc chứng minh khả năng thích ứng rủi ro thiên tai
Đối với các khu vực có nguy cơ chịu ảnh hưởng của thiên tai, dự thảo Luật hiện chỉ dừng lại ở mức “khuyến khích” áp dụng các giải pháp thích ứng. Đại biểu Vũ Thị Lan Anh cho rằng quy định như vậy là chưa đủ tầm trước tình hình biến đổi khí hậu phức tạp.
“Cần phải quy định yêu cầu hồ sơ thiết kế phải chứng minh được khả năng thích ứng và chống chịu trước các nguy cơ đã được xác định. Chúng ta không chỉ xây dựng công trình đạt chuẩn của ngày hôm nay, mà phải bảo đảm vận hành an toàn cho tương lai”, đại biểu thẳng thắn nêu quan điểm.
Nông thôn hiện đại nhưng không đánh mất "hồn cốt" văn hóa
Quan tâm đến không gian làng quê Việt Nam, đại biểu lưu ý việc bảo tồn kiến trúc nông thôn không chỉ nhìn vào một công trình riêng lẻ (vật thể) mà phải bảo vệ được "hồn cốt" và bản sắc văn hóa. Do đó, Luật cần làm rõ trách nhiệm xác định và phát huy các không gian cộng đồng, cảnh quan đặc trưng của từng làng, từng vùng.
Bên cạnh đó, liên quan đến quy định thi tuyển, tuyển chọn kiến trúc, đại biểu đề nghị Chính phủ quy định cụ thể tiêu chí đánh giá minh bạch; đồng thời phân loại rõ công trình quy mô nhỏ, ít tác động để áp dụng quy trình chỉ định thay vì bắt buộc thi tuyển gây lãng phí nguồn lực.
“Một công trình đẹp nhưng vận hành kém, chi phí quá cao, không phù hợp hạ tầng hoặc gây tác động tiêu cực đến cộng đồng thì chưa thể coi là một phương án tốt”, ĐBQH Vũ Thị Lan Anh kết luận.
