Đồng chí Nguyễn Khắc Thận - Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh chủ trì, điều hành phiên thảo luận.
Cần cân nhắc quy định xác thực điện tử đối với toàn bộ người mua
Tham gia thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan, đại biểu Thái Thị An Chung - Phó trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh bày tỏ đồng tình nội dung người mua và người bán phải xác thực điện tử đối với các hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu.
Song đại biểu Thái Thị An Chung cho rằng, việc xác thực điện tử đối với toàn bộ người mua cần cân nhắc. Bởi hiện nay, số lượng hàng hóa giao dịch xuyên biên giới rất lớn, trong khi đó, trên 90% giao dịch thương mại điện tử có giá trị nhỏ, chủ yếu là hàng hóa tiêu dùng thông thường và rủi ro thấp. Việc quy định xác định xác thực điện tử toàn bộ người mua sẽ tạo ra chi phí rất lớn nhưng giá trị quản lý tăng thêm không nhiều.
Bên cạnh đó, quy định này cũng sẽ gia tăng rủi ro về rò rỉ dữ liệu cá nhân và chi phí bảo mật. Vấn đề này cũng sẽ ảnh hưởng đến lợi thế của thương mại điện tử là đăng ký nhanh, mua nhanh và thanh toán nhanh. Việc đề ra quy định xác thực sẽ khiến người mua cảm thấy rắc rối và mất thời gian, từ đó có thể dẫn đến tâm lý bỏ giỏ hàng.
Chính vì vậy, đại biểu Thái Thị An Chung - Phó trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh đề nghị quy định yêu cầu người mua phải xác thực danh tính điện tử chỉ trong trường hợp theo các tiêu chí: Quản lý rủi ro, giá trị giao dịch lớn, tính chất hàng hóa và theo yêu cầu của pháp luật chuyên ngành.
Quy định như vậy sẽ đảm bảo được nguyên tắc quản lý rủi ro trong hoạt động hải quan; giảm chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp, đặc biệt là các giao dịch giá trị nhỏ và phù hợp với xu thế quốc tế, trọng tâm là quản lý người bán, quản lý các nền tảng và chủ thể phải chịu trách nhiệm khai báo hải quan, chứ không phải là tất cả mọi đối tượng.
Bày tỏ sự đồng tình cao đối với báo cáo thẩm tra, đại biểu Hoàng Minh Hiếu - đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội đề xuất bổ sung quy định liên quan đến việc luân chuyển hàng hóa giữa các doanh nghiệp chế xuất ở trong cùng một khu chế xuất. Vì hiện nay, theo quy định của Luật Hải quan, trong trường hợp luân chuyển hàng hóa giữa các chi nhánh cùng một doanh nghiệp, hoặc giữa các doanh nghiệp cùng một khu chế xuất thì các doanh nghiệp vẫn phải làm thủ tục hải quan một cách đầy đủ.
Như vậy, theo thông lệ quốc tế sẽ ảnh hưởng đến quá trình hoạt động của doanh nghiệp. Trên cơ sở đó, đại biểu Hoàng Minh Hiếu đề xuất Ban soạn thảo nghiên cứu bổ sung quy định miễn khai báo hải quan đối với hàng hóa luân chuyển giữa nội bộ trong cùng 1 doanh nghiệp. Đối với việc luân chuyển hàng hóa giữa các doanh nghiệp trong cùng 1 khu chế xuất có thể giảm nhẹ thủ tục khai báo theo hình thức điện tử, tạo điều kiện cho doanh nghiệp trong quá trình hoạt động.
Đại biểu Hoàng Minh Hiếu cũng đề nghị làm rõ hơn về mặt kỹ thuật lập pháp về khái niệm "kho ngoại quan" với khái niệm "khu vực hải quan riêng" trong Luật Quản lý ngoại thương và Luật Thương mại. Bên cạnh đó, bổ sung thêm một số đối tượng như chủ quản nền tảng thương mại điện tử, chủ quản các sàn giao dịch hàng hóa trong khái niệm người khai hải quan để phù hợp với xu hướng hiện nay.
Về nội dung kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử, đại biểu Hoàng Minh Hiếu cho rằng, dự thảo luật yêu cầu xác thực người mua, nhưng trong điều khoản này chưa xác định rõ trách nhiệm xác thực người mua sẽ thuộc về đối tượng nào, chủ thể nào.
Nếu trong trường hợp giao trách nhiệm cho chủ sàn thương mại điện tử thì chi phí tuân thủ của sàn thương mại điện tử sẽ tăng lên và phải có thời gian chuyển tiếp để sửa đổi hệ thống, mô hình thuật toán cho phù hợp. Trước thực trạng đó, đại biểu Hoàng Minh Hiếu cho rằng, nếu trong trường hợp cơ quan chủ trì soạn thảo đề xuất giao cho chủ sàn thương mại điện tử thì cần phải có quy định rõ trách nhiệm của cơ quan nào trong việc xác thực để tạo thuận lợi trong triển khai thực hiện.
Bổ sung quy định về quyền của người khai hải quan
Đại biểu Quốc hội chuyên trách Trần Nhật Minh cho biết, tại Khoản 3 Điều 17a quy định rất rõ, cơ quan Hải quan ưu tiên thực hiện thủ tục hải quan, miễn giảm kiểm tra, giám sát hải quan, kiểm tra sau thông quan và các hoạt động nghiệp vụ khác đối với hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh của người khai hải quan tuân thủ tốt pháp luật; tăng cường kiểm tra, giám sát hải quan, xử lý kịp thời đối với những trường hợp không tuân thủ.
Tuy nhiên, trong dự thảo luật chưa quy định bổ sung quyền của người khai hải quan được biết về kết quả đánh giá mức độ tuân thủ pháp luật của cơ quan Hải quan, cũng như chưa có cơ chế để người khai hải quan được giải trình, khiếu nại hoặc đề nghị xem xét lại kết quả đánh giá khi có căn cứ cho rằng, kết quả đó chưa chính xác.
Qua nghiên cứu Điều 18 của Luật Hải quan hiện hành, đại biểu Trần Nhật Minh đề nghị bổ sung một khoản trong Điều 17a quy định về quyền của người khai hải quan theo hướng: Được cơ quan Hải quan cung cấp thông tin về đánh giá sự tuân thủ pháp luật và quyền khiếu nại kết quả đánh giá khi có căn cứ cho rằng, kết quả đánh giá chưa chính xác.
Thống nhất với nội dung sửa đổi, bổ sung của dự thảo tại khoản 7 Điều 1 về đại lý làm thủ tục hải quan, song đại biểu Trần Nhật Minh cho rằng, trong luật hiện hành và dự thảo luật chưa có quy định về cơ chế tài chính đối với giá dịch vụ làm thủ tục hải quan và các thủ tục hành chính liên quan đến hàng hóa xuất, nhập khẩu, quá cảnh, phương tiện vận tải xuất, nhập cảnh, quá cảnh.
Để đảm bảo tính chặt chẽ của pháp luật, đại biểu Trần Nhật Minh đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu bổ sung thêm quy định: Giá dịch vụ làm thủ tục hải quan và các thủ tục hành chính liên quan do chủ hàng hóa, chủ phương tiện vận tải và đại lý làm thủ tục hải quan thỏa thuận trong hợp đồng dịch vụ làm thủ tục hải quan. Quy định này sẽ là căn cứ để các đại lý hải quan có quyền thu các khoản phí dịch vụ khi thực hiện công việc.
Bên cạnh đó, đại biểu Trần Nhật Minh cũng đề nghị sửa nội dung thời hiệu kiểm tra sau thông quan là 5 năm kể từ ngày đăng ký tờ khai hải quan tại khoản 24 Điều 1 sửa đổi, bổ sung Khoản 4 Điều 77 Luật hiện hành nhằm đảm bảo vừa ngắn gọn, vừa tương tự như quy định về thời hiệu trong Bộ luật Hình sự, tránh gây khó khăn, vướng mắc khi áp dụng trong thực tiễn.
Hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa 3 lực lượng: Hải quan, Công an và Biên phòng
Nhất trí với các báo cáo thẩm tra của các cơ quan, các bộ, ngành và các cơ quan Quốc hội, song đại biểu Ngô Nam Cường - Phó Tư lệnh Quân khu IV cho rằng, Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan còn có một số nội dung cần tiếp tục rà soát kỹ lưỡng hơn để bảo đảm thống nhất về hệ thống pháp luật, về bảo vệ biên giới.
Theo đại biểu Cường, dự thảo luật đang quy định mở rộng phạm vi địa bàn hoạt động của Hải quan. Thực tiễn tại địa bàn Quân khu 4 đang có 7 cặp cửa khẩu quốc tế đang được nghiên cứu nâng cấp thành các cửa khẩu chiến lược trong hành lang kinh tế Đông - Tây giữa Lào và Việt Nam. Ngoài ra, có 4 cửa khẩu, cặp cửa khẩu chính và hơn 10 cửa khẩu phụ.
Hải quan và Bộ đội Biên phòng là 2 lực lượng song hành cùng thực hiện chức năng quản lý Nhà nước, nhưng theo 2 trục đối tượng phân lập. Biên phòng thì quản lý người, phương tiện xuất nhập cảnh; Hải quan thì quản lý hàng hóa xuất, nhập khẩu. "Việc mở rộng địa bàn hoạt động của Hải quan nếu thiếu sự phân định ranh giới rõ ràng sẽ dẫn đến nguy cơ chồng lấn thẩm quyền trực tiếp đến khu vực biên giới do Luật Biên phòng điều chỉnh, cũng như các hiệp định, quy chế quản lý vùng biên giới giữa Việt Nam với Lào", đại biểu Ngô Nam Cường cho biết.
Vì vậy, đại biểu Ngô Nam Cường kiến nghị Ban soạn thảo bổ sung nguyên tắc dẫn chiếu rõ ràng vào dự thảo: Việc xác định địa bàn hoạt động Hải quan tại khu biên giới thì phải tuân thủ và thống nhất với Luật Biên phòng Việt Nam và các điều ước quốc tế về quản lý biên giới mà Việt Nam là thành viên. Vấn đề cốt lõi này cần được định hình dứt điểm ngay trong luật và không nên để ở các văn bản dưới luật hướng dẫn.
Về quy định trong dự thảo luật cho phép người khai hải quan quyền lựa chọn đơn vị đánh giá lại tiêu chí kỹ thuật và cơ quan Hải quan có quyền lựa chọn đơn vị đánh giá bổ sung nếu có tranh chấp kết quả, đại biểu Ngô Nam Cường cho rằng, dự thảo thiếu khung thời gian giới hạn cho các bước đánh giá này. Điều đó dễ dẫn đến tình trạng kéo dài thời gian thông quan, gây ứ đọng hàng hóa và phát sinh chi phí lưu kho bãi lớn cho doanh nghiệp.
Do đó, đại biểu đề xuất bổ sung một thời hạn bắt buộc phải hoàn thành kết quả đánh giá lại và đánh giá bổ sung. Đồng thời, chế định rõ trách nhiệm pháp lý nếu kết quả giám định sai lệch và gây ra thiệt hại của doanh nghiệp cũng như người khai hải quan.
Góp ý về thẩm quyền chủ động tạm dừng hàng hóa quá cảnh và mô hình kiểm tra chuyên ngành quy định, đại biểu Ngô Nam Cường kiến nghị Ban soạn thảo nghiên cứu bổ sung quy định: Khi thực hiện thẩm quyền tạm dừng hàng hóa quá cảnh tại cửa khẩu biên giới đất liền, cơ quan Hải quan có trách nhiệm thông báo và phối hợp với lực lượng Biên phòng để bảo đảm an ninh, trật tự. Đồng thời, việc áp dụng mô hình đầu mối duy nhất cần được thiết kế để các điều khoản đồng bộ ở các thỏa thuận quốc tế đã ký kết, tránh phát sinh xung đột về thẩm quyền và các quy trình ngoại giao.
Đặc biệt, cần hoàn thiện cơ chế phối hợp theo hướng giữa 3 lực lượng: Hải quan, Công an và Biên phòng mà không dừng lại ở 2 lực lượng Hải quan với Công an như trong dự thảo. Bởi hiện nay, Bộ đội Biên phòng là lực lượng thường trực, chủ trì công tác tuần tra, kiểm soát biên giới và phối hợp chặt chẽ với các lực lượng bảo vệ biên giới của nước giáp biên.
Không để nhà đầu tư "vừa đá bóng, vừa thổi còi"
Thảo luận vào Dự án Nghị quyết của Quốc hội quy định cơ chế, chính sách đặc thù để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong việc thực hiện các dự án, công trình phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027 tại Đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang, đại biểu Vũ Thị Lan Anh - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội đặc biệt quan tâm đến cơ chế xử lý vướng mắc đối với việc khai thác và thu hồi khoáng sản.
Bên cạnh những tác động tốt cho tiến độ triển khai các dự án, chính quyền, doanh nghiệp, song theo đại biểu Lan Anh, quy định này sẽ tạo ra một khoảng trống pháp lý về cơ chế kiểm soát tài nguyên và hệ lụy của môi trường sau khai thác. Việc cho phép không phải thực hiện việc cấp giấy phép vô tình tạo kẽ hở để các nhà đầu tư rút lui mà không phải thực hiện các thủ tục đóng cửa mỏ theo quy định của Luật Khoáng sản.
Vì vậy, đại biểu Vũ Thị Lan Anh cho rằng, phải có một quy định bảo đảm tính chặt chẽ, qua đó ràng buộc trách nhiệm của các nhà đầu tư, đồng thời giảm nguy cơ gian lận về khối lượng khoáng sản và thất thu thuế cho địa phương cũng như ngân sách Nhà nước.
Về nội dung cơ chế vướng mắc đối với dự án công trình thi công xây dựng mà chưa hoàn thiện thủ tục, đại biểu Lan Anh cho rằng, quy định này có thể dẫn đến rủi ro và lợi dụng chính sách. Khi dự thảo giao cho nhà đầu tư quyền tự lập và tự phê duyệt thiết kế, dự toán xây dựng, đối với dự án BT thì giá trị dự án công trình càng cao thì quỹ đất công Nhà nước phải thanh toán đối ứng càng lớn. Quy định này vô tình giao cho nhà đầu tư quyền vừa đá bóng, vừa thổi còi. Vì vậy, cần phải có quy định chặt chẽ hơn theo hướng phê duyệt xây dựng dự án không được vượt quá giá trị dự toán đã được cơ quan chuyên môn về xây dựng cấp tỉnh thẩm định.
Bên cạnh đó, đại biểu cũng đề nghị nghiên cứu và quy định rõ trách nhiệm từng cơ quan trong việc xây dựng tiêu chí hậu kiểm dựa trên mức độ rủi ro cũng như công khai kết quả thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm. Và định kỳ phải báo cáo Chính phủ và các cơ quan Quốc hội về kết quả thực hiện. Đồng thời, cần có cơ chế giám sát việc ban hành các quy định chi tiết để bảo đảm không tái lập điều kiện kinh doanh, giấy phép hoặc thủ tục hành chính đã được bãi bỏ dưới mọi hình thức khác.
Cần phân định rõ trách nhiệm giữa Bộ, cơ quan ngang Bộ với chính quyền địa phương đối với các ngành nghề đã được bãi bỏ hoặc sửa đổi điều kiện kinh doanh. Mặt khác, cần phải quy định một nguyên tắc cũng như phương án quản lý thay thế các hành vi, nội dung được quy định chi tiết cũng như trách nhiệm của các cơ quan được giao, không để việc phân cấp, phân quyền trở thành căn cứ phát sinh thêm giấy phép như xác nhận điều kiện hoặc thủ tục hành chính ngoài luật.
Tiếp tục coi kinh doanh nước sạch là ngành nghề kinh doanh có điều kiện
Về dự án Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV về danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư, đại biểu Thái Thị An Chung bày tỏ băn khoăn khi quy định bỏ ngành nghề kinh doanh nước sạch ra khỏi các ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Bộ Xây dựng lý giải rằng, việc kiểm soát rủi ro từ phía doanh nghiệp trong quản lý vận hành cung cấp dịch vụ nước sạch sẽ được Bộ nghiên cứu đề xuất trong quá trình hoàn thiện dự án Luật Cấp, thoát nước. Tuy nhiên, hiện nay, Dự án Luật Cấp, thoát nước chưa trình Quốc hội và nếu sắp tới trình thì sẽ có một khoảng trống pháp lý.
Vì vậy, đại biểu Thái Thị An Chung đề nghị phải tiếp tục coi kinh doanh nước sạch vẫn là ngành nghề kinh doanh có điều kiện với 5 lý do. Thứ nhất, nước sạch là sản phẩm thiết yếu và tác động đến sức khỏe của toàn dân. Và một sai sót trong quá trình xử lý nước hoặc vận hành của hệ thống thì có thể gây ra những hậu quả trên diện rộng đối với sức khỏe của người dân.
Thứ hai, kinh doanh nước sạch có tính chất độc quyền và người dân rất ít có cơ hội để lựa chọn nhà cung cấp khác. Nếu không đặt ra yêu cầu tối thiểu về năng lực kỹ thuật, vận hành của doanh nghiệp thì sẽ rất khó bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng.
Thứ ba, hệ thống cấp nước thuộc về hạ tầng thiết yếu và doanh nghiệp phải có khả năng bảo vệ nguồn nước, ứng phó với sự cố và duy trì cấp nước trong những trường hợp như thiên tai, dịch bệnh... Như vậy, đây là vấn đề an ninh nguồn nước chứ không chỉ đơn thuần cấp nước bình thường, đó là một phần của an ninh quốc gia.
Thứ tư, trong giai đoạn này chưa thể chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, bởi vì thực tế hiện nay chưa đủ năng lực để có thể giám sát chất lượng nước một cách trực tuyến và việc kiểm định các thiết bị xét nghiệm đang còn yếu.
Thứ năm, trên kinh nghiệm của một số nước đều có cơ chế cấp phép và kiểm soát rất nghiêm ngặt đối với kinh doanh nước sạch.
