Phiên thảo luận do đồng chí Y Thanh Hà Niê Kđăm - Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng và đồng chí Nguyễn Khắc Thận - Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An đồng chủ trì.
Hoàn thiện cơ chế quản lý rủi ro
Góp ý dự thảo Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, đại biểu Vũ Thị Lan Anh - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội đánh giá, dự thảo đã cụ thể hóa nhiều nội dung đáp ứng yêu cầu quản lý trong tình hình mới.
Tuy nhiên, phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng rất rộng, liên quan nhiều lĩnh vực quản lý nhà nước nên cần tiếp tục rà soát để bảo đảm tính thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành cũng như các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Vì vậy, đại biểu đề nghị đánh giá đầy đủ hơn tác động của các quy định đối với quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức và cá nhân.
Theo đại biểu, dự thảo cần làm rõ mối quan hệ giữa các hoạt động thuộc diện quản lý, kiểm soát với các đối tượng trong danh mục kiểm soát; xác định nguyên tắc lựa chọn biện pháp quản lý phù hợp với từng nhóm hoạt động và mức độ rủi ro.
Đồng thời, cần rà soát phạm vi quản lý để phù hợp với các luật chuyên ngành, quy định rõ biện pháp quản lý đối với các đối tượng ngoài danh mục kiểm soát, cũng như nghiên cứu kỹ hơn trình tự thông báo và cơ chế giải trình của tổ chức, cá nhân trong quá trình thực hiện.
Đối với việc chia sẻ thông tin, dữ liệu và chế độ báo cáo, cần phân định rõ dữ liệu dùng chung, dữ liệu chuyên ngành, dữ liệu mật và dữ liệu hạn chế tiếp cận, bảo đảm thống nhất với các quy định hiện hành về bảo vệ bí mật nhà nước.
Đại biểu Trần Đức Thuận - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội cho biết, các ý kiến đều thống nhất cao về sự cần thiết ban hành Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật về quân sự, quốc phòng. Cơ quan thẩm tra sẽ tiếp tục rà soát các quy định với những luật đang sửa đổi nhằm bảo đảm tính thống nhất, tránh chồng chéo, mâu thuẫn.
Đối với băn khoăn về khả năng phát sinh thủ tục hành chính, đại biểu cho biết nhiều quy định của dự thảo được kế thừa từ Luật Phòng, chống khủng bố và Luật Phòng, chống rửa tiền nên không tạo thêm thủ tục mới. Tuy nhiên, cơ quan soạn thảo cần tiếp tục rà soát để xử lý các nội dung phát sinh hoặc trùng lặp theo hướng dẫn chiếu, bảo đảm hệ thống pháp luật đồng bộ.
Liên quan dự án sửa đổi 9 luật về quân sự, quốc phòng, đại biểu cho biết việc bố trí sĩ quan chính quy về cấp xã không làm tăng biên chế do được điều động trong tổng biên chế hiện có; kinh phí cũng được bố trí trong phạm vi ngân sách đã phân bổ.
Tuy nhiên, cần tiếp tục rà soát quy định về phân cấp ngân sách giữa trung ương và địa phương để tránh trùng lặp các khoản chi, bảo đảm sử dụng hiệu quả nguồn lực. Về tổ chức cơ quan quân sự cấp xã, khi bố trí sĩ quan chính quy cần bảo đảm đầy đủ chế độ lãnh đạo trong Quân đội; chức danh Chính trị viên nên do sĩ quan chính quy đảm nhiệm.
Đại biểu Lương Đình Hưng - Phó Tư lệnh pháp luật Cảnh sát biển Việt Nam thống nhất cao với sự cần thiết ban hành Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt và cho rằng cách tiếp cận quản lý dựa trên rủi ro, kết hợp kiểm soát hàng hóa, công nghệ lưỡng dụng là phù hợp trong bối cảnh khoa học, công nghệ phát triển nhanh.
Theo đại biểu, ngoài quản lý theo danh mục, cần kiểm soát dựa trên thông tin, dữ liệu và căn cứ rủi ro có thể kiểm chứng để bảo đảm đúng trọng tâm, đúng đối tượng; đồng thời giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.
Đại biểu Lương Đình Hưng cũng đề nghị việc kiểm soát ngoài danh mục chỉ áp dụng khi có thông tin hoặc cảnh báo rõ ràng, có khả năng kiểm chứng; các biện pháp phải đúng thẩm quyền, cần thiết và tương xứng, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân và doanh nghiệp; cần gắn quản lý rủi ro với cơ chế chia sẻ thông tin, cảnh báo sớm, hậu kiểm và chương trình tuân thủ nội bộ để nâng cao hiệu quả thực thi luật.
Đề xuất hoàn thiện cơ chế tổ chức, nguồn lực trong Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi)
Thống nhất với chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi), song đại biểu Vũ Thị Lan Anh đề nghị quy định rõ hơn thẩm quyền của HĐND, UBND, Chủ tịch UBND và mối quan hệ giữa cơ quan quản lý nhà nước với Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật.
Theo đại biểu, trong điều kiện cấp xã đang đảm nhận khối lượng công việc lớn nhưng còn thiếu nhân lực, không nên thành lập Hội đồng Phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã mà giao Chủ tịch UBND cấp xã quyết định cơ chế phối hợp phù hợp với thực tế.
Đại biểu cũng đề nghị bổ sung quy định về trách nhiệm của UBND và các cơ quan quản lý nhà nước trong việc cung cấp thông tin, báo cáo, giải trình theo yêu cầu của cơ quan giám sát; quy định thời hạn tiếp thu, phản hồi các kiến nghị sau giám sát và công khai kết quả ở mức phù hợp để nâng cao hiệu quả thực thi.
Đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Hoàng Minh Hiếu thì cho rằng, cần quy định cụ thể trách nhiệm của các cơ quan cung cấp dịch vụ công trong việc xây dựng các bộ hướng dẫn thực hiện thủ tục hành chính dành cho người dân và doanh nghiệp với ngôn ngữ đơn giản, dễ hiểu, kèm quy trình, hồ sơ và sơ đồ thực hiện.
Đối với "Ngày Pháp luật Việt Nam", đại biểu đề nghị nghiên cứu đổi tên thành "Ngày Hiến pháp" để phản ánh đúng ý nghĩa lịch sử của ngày 9/11 và phù hợp với thông lệ quốc tế. Đồng thời, tiếp tục rà soát các quy định chuyển tiếp liên quan đến tiêu chuẩn báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật.
Từ thực tiễn địa phương, đại biểu Hoàng Thị Thu Trang - Giám đốc Sở Tư pháp lại cho rằng, cần quy định thống nhất việc thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã. Theo đại biểu, việc thành lập Hội đồng tại 100% cấp xã ở Nghệ An đã giúp công tác phổ biến, giáo dục pháp luật được triển khai đồng bộ, không làm phát sinh biên chế hay chế độ.
Đại biểu cũng bày tỏ băn khoăn về nguồn lực thực hiện công tác phổ biến, giáo dục pháp luật. Mặc dù Luật năm 2012 đã quy định về bảo đảm ngân sách và khuyến khích xã hội hóa, nhưng việc triển khai còn hạn chế, thiếu đồng bộ giữa các địa phương. Dự thảo luật lần này đã bổ sung quy định nhưng vẫn chưa đủ cụ thể để bảo đảm tính khả thi.
Vì vậy, đại biểu Hoàng Thị Thu Trang đề nghị Luật hoặc văn bản hướng dẫn của Chính phủ cần quy định rõ hơn về cơ chế bảo đảm kinh phí từ ngân sách và cơ chế xã hội hóa nhằm tháo gỡ khó khăn trong quá trình tổ chức thực hiện.
Cùng thống nhất quan điểm nên việc thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật cấp xã, thay vì giao Chủ tịch UBND cấp xã quyết định, đại biểu Quốc hội chuyên trách Trần Nhật Minh cho rằng quy định này bảo đảm tính thống nhất trong tổ chức thực hiện.
Bên cạnh đó, quy định "Công dân có nghĩa vụ tuân thủ Hiến pháp và pháp luật" tại khoản 2 Điều 2 là không phù hợp với nội hàm điều luật, bởi nội dung này đã được quy định trong Hiến pháp, nên chỉ cần giữ quy định về trách nhiệm chủ động học tập, tìm hiểu pháp luật; đối với quy định về cơ chế hỗ trợ, khuyến khích xã hội hóa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cần làm rõ phạm vi hỗ trợ để tránh cách hiểu là hỗ trợ trực tiếp doanh nghiệp.
Về Điều 11, đại biểu Trần Nhật Minh cho rằng việc liệt kê quá nhiều hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật dễ dẫn đến vừa thừa vừa thiếu, nên thiết kế theo hai nhóm: nhóm hình thức chính được Nhà nước bảo đảm nguồn lực và nhóm thực hiện thông qua lồng ghép trong hoạt động của các cơ quan.
Đồng thời, đề nghị thay quy định về trách nhiệm phổ biến pháp luật đối với cán bộ, công chức bằng quy định về trách nhiệm cập nhật, tự học tập kiến thức pháp luật để bảo đảm tính khả thi.
