Liên kết theo chuỗi giá trị trong nông nghiệp - Bài học từ dự án phát triển khoai tây ở Nghệ An

Chuỗi giá trị là chuỗi của các hoạt động theo thứ tự và tại mỗi hoạt động sản phẩm thu được một số giá trị nào đó. Thành công của Chuỗi giá trị trong nông nghiệp qua dự án phát triển khoai tây ở Nghệ An ở nhiều khía cạnh cả về mặt kỹ thuật, kinh tế và bền vững. Điều đặc biệt là cán bộ và người dân hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của trách nhiệm mỗi đối tác khi tham gia liên kết theo chuỗi giá trị.

Liên kết chuỗi giá trị trong nông nghiệp

Chuỗi giá trị trong nông nghiệp gồm: Đầu vào (nhà cung cấp giống, vật tư, phân bón,… ) > Sản xuất (hộ nông dân, HTX, doanh nghiệp) > Chế biến > Thương mại.

Để thúc đẩy chuỗi phát triển cần có:

  • Nhà nước: quy hoạch, chính sách hỗ trợ phát triển,
  • Hội nông dân, Liên minh HTX,..
  • Ngân hàng….
  • Nhà khoa học, các tổ chức khoa học và công nghệ, cơ quan khuyến nông,…

Chuỗi giá trị nếu nó khép kín trong một doanh nghiệp, trang trại,… thì diễn ra suôn sẻ, dễ quản lý và thúc đẩy. Nhưng khi chuỗi giá trị đó được liên kết bởi nhiều doanh nghiệp/đối tác thì phức tạp hơn nhiều và rất dễ bị đổ vỡ nếu không được triển khai bài bản, thấu đáo.

Một vấn đề mấu chốt để liên kết theo chuỗi giá trị bền vững đó là xây dựng được niềm tin giữa các đối tác và chia sẻ lợi ích/giá trị giữa các khâu, các đối tác một cách hài hoà, theo cơ chế “Win- Win”. Đồng thời mối liên kết ngang – dọc trong chuỗi cũng cần đảm bảo chặt chẽ.

Ngành nông nghiệp Việt Nam nói chung, Nghệ An nói riêng phát triển dựa trên nền tảng chính là đất đai thuộc nông hộ, chính vì vậy việc sản xuất sản phẩm nông nghiệp phải liên kết theo chuỗi giá trị mới đảm bảo tính bền vững khi sản xuất hàng hóa, tránh tình trạng “được mùa mất giá”, “giải cứu nông sản”.

Dự án phát triển khoai tây ở Nghệ An

Trong những năm qua, chúng ta đã có chương trình, đề án, chính sách hỗ trợ phát triển liên kết theo chuỗi gía trị và cũng đã có những mô hình thành công. Trong đó, mô hình thành công nhất có thể nói, đó là mô hình phát triển khoai tây theo chuỗi giá trị tại Diễn Châu.

Cây khoai tây trắng trên đất Diễn Phong (Diễn Châu).(Ảnh internet)

Vấn đề trồng khoai tây ở Nghệ An không mới. Đã nhiều năm cơ quan khuyến nông cũng đã triển khai nhiều mô hình ở các huyện và cũng thành công trong năng suất, hiệu quả mô hình. Tuy nhiên, việc mở rộng diện tích gặp khó khăn do vấn đề tiêu thụ bị động, khó bán sản phẩm. Thậm chí một dự án liên kết chuỗi trồng khoai tây do tổ chức Jica tài trợ cũng không duy trì được lâu do nông dân không bán sản phẩm cho doanh nghiệp do chưa thống nhất giá tiêu thụ,…

Trước tình hình sản xuất cây vụ Đông ngày càng thu hẹp so với những năm trước, trong khi khoai tây là đối tượng sản phẩm được sử dụng chế biến thực phẩm có nhu cầu rất lớn, mặt khác vấn đề sản xuất giống sạch bệnh và tiêu thụ là hai khâu quyết định mà Nghệ An đang thiếu, vì vậy, khi được biết, Công ty Orion Vina và Viện Công nghệ sinh học (thuộc Viện Nông nghiệp Việt Nam) đang hợp tác triển khai phát triển liên kết trồng khoai tây ở một số tỉnh phía Bắc, Sở Khoa học và Công nghệ Nghệ An đã đặt vấn đề với Viện Công nghệ sinh học chuyển giao cho Trung tâm Ứng dụng khoa học và công nghệ (Trung tâm Ứng dụng) quy trình sản xuất giống khoai tây siêu nguyên chủng bằng công nghệ khí canh (cây giống sản xuất bằng công nghệ nuôi cấy mô).Từ đó triển khai sản xuất giống nguyên chủng và giống xác nhận. Đồng thời xúc tiến xây dựng kho lạnh để bảo quản giống.

Sản xuất khoai tây giống bằng phương pháp khí canh tại Trung tâm Ứng dụng tiến bộ KHCN tỉnh.

Sau khi thành công công đoạn nhân giống siêu nguyên chủng, giống nguyên chủng, vụ Đông năm 2020, dự án được triển khai chính thức mô hình sản xuất giống xác nhận và trồng thâm canh tại Diễn Phong (Diễn Châu), với quy mô 1 ha sản xuất giống xác nhận và 9 ha thâm canh. Qúa trình triển khai có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên: Viện Công nghệ sinh học và Trung tâm Ứng dụng khảo sát lựa chọn đất trồng, cung cấp giống và tập huấn kỹ thuật (theo đặt hàng của Công ty Orion Vina) cho các hộ nông dân đăng ký, công khai chính sách, tiêu chuẩn sản phẩm, công bố giá thu mua khi thu hoạch, công khai năng suất, giá thành (nếu tuân thủ kỹ thuật và chế độ phân bón, chăm sóc đúng quy trình và không có rủi ro thiên tai), chính quyền vận động người dân canh tác liên vùng, đảm bảo an ninh,.. Sau 3 tháng, dự án đã thành công với năng suất đạt bình quân 18 tấn/ha. Toàn bộ sản phẩm được công ty Orion tổ chức thu mua tại đồng ruộng với giá đã công bố (trừ khoảng 15% sản phẩm không đạt chuẩn). Người dân đã đạt lợi nhuận thuần khoảng 50-70 triệu đồng /ha.

Máy thu hoạch khoai tây được đơn vị thu mua đầu tư cho người dân.

Ngay trong thời gian thu hoạch, Sở Khoa học và Công nghệ cùng UBND huyện tổ chức hội thảo đầu bờ để các huyện có điều kiện tương tự đến tham khảo, cũng như học tập cách làm của Diễn Châu. Sau đó, Viện Công nghệ sinh học và Trung tâm Ứng dụng đã đi khảo sát đồng ruộng ở các huyện Nghi Lộc, Đô Lương, Nam Đàn, Hưng Nguyên, Tân Kỳ, Thái Hoà để triển khai tiếp nối. Và vụ Đông 2021, toàn tỉnh đã đạt 198 ha tham gia chuỗi với năng suất bình quân đạt 19 tấn/ha (trong tổng số 267 ha). Đặc biệt, năm 2021, Trung tâm ứng dụng và Viện công nghệ sinh học đã triển khai thành công tại vùng đất đỏ bazan ở Thái Hoà với năng suất 20 tấn/ha. Vụ Đông năm nay, theo số liệu đăng ký hợp tác theo chuỗi đã lên 350 ha.

Công ty TNHH Thực phẩm Orion Vina thu mua khoai tây cho nông dân.

Điều đáng quan tâm là do giá phân bón tăng nên năm nay Công ty đã nâng giá thu mua từ 7000 đ/kg lên 7700 đ/kg. Và như cam kết chính sách, Công ty Orion đã cấp cho các hợp tác xã của Diễn Châu 3 máy cày đa năng (cày, bừa, xới, thu hoạch…) trong hai năm với trị giá trên 1,2 tỷ đồng.

Những bài học từ dự án phát triển khoai tây

Có thể nói, dự án đã thành công đồng bộ ở nhiều khía cạnh cả về mặt kỹ thuật, kinh tế và bền vững. Điều đặc biệt là cán bộ và người dân hiểu rõ hơn về tầm quan trong của trách nhiệm mỗi đối tác khi tham gia liên kết theo chuỗi giá trị.

Từ việc triển khai dự án trên, chúng ta có thể rút ra bài hoc để phát triển nông nghiệp liên kết theo chuỗi giá trị một cách bền vững là:

1. Trước hết, các cấp chính quyền, nhà khoa học, nông dân, cùng doanh nghiệp cần thảo luận kỹ về đối tượng sản phẩm dự kiến chọn triển khai: giá trị sản phẩm, mục tiêu thị trường (bán tươi, hay phục vụ chế biến), khả năng bảo quản đảm bảo chất lượng, độ lớn thị trường, khả năng mở rộng quy mô vùng sản xuất sản phẩm đủ lớn, lợi thế để tạo thế cạnh tranh, khả năng đáp ứng của nông dân, khả năng đáp ứng thị trường của doanh nghiệp, năng lực tài chính, công nghệ của doanh nghiệp và các đối tác tham gia chuỗi… Những vấn đề thuận lợi, khó khăn nếu triển khai liên kết chuỗi. Việc này làm tốt sẽ tạo điều kiện nền tảng cho việc thiết lập liên kết chuỗi giá trị sản xuất sản phẩm nông nghiệp.

2. Để liên kết theo chuỗi giá trị thành công và bền vững thì trước hết liên kết dọc cũng cũng đảm bảo bền vững.

Liên kết dọc là liên kết giữa những người nông dân với doanh nghiệp tiêu thụ chế biến sản phẩm, cũng như đơn vị cung ứng đầu vào (giống, vật tư, kỹ thuật…). Đây là liên kết lõi, chìa khóa của thành công. Nó bị ảnh hưởng bởi các yếu tố như năng lực tài chính, con người cũng như năng lực kỹ thuật, sản xuất, tiêu thụ, thị trường sản phẩm cũng như văn hóa doanh nghiệp của doanh nghiệp đối tác đóng vai trò kéo chuỗi. Thứ nữa là ý thức trách nhiệm của các bên trong việc tuân thủ hợp đồng, không vì lợi ích trước mắt (do các doanh nghiệp khác chen vào mua sản phẩm cao hơn vì không xây dựng chuỗi, không hỗ trợ ban đầu…). Ba là niềm tin được xây dựng từ các bên, cũng như thông qua đơn vị khâu nối, xác lập chuỗi. Bốn là chia sẻ lợi ích giữa các bên (như việc công ty Orion hỗ trợ 3 máy cày đa năng cho Diễn Châu đã tạo lập niềm tin cho người dân, bên cạnh đó để hỗ trợ giảm giá thành sản xuất cho bà con nông dân). Năm là tính minh bạch và cam kết thực hiện những điều khoản chính của hợp đồng sản xuất (giá vật tư đầu vào, giá thu mua, tiêu chuẩn sản phẩm, quy trình kỹ thuật, chính sách hỗ trợ,… được công bố trước để các HTX, nông dân tính toán xem sản xuất có lãi không, có hơn các sản phẩm khác không để từ đó quyết định).

3. Để hỗ trợ cho liên kết dọc bền vững thì cần có liên kết ngang phù hợp và chặt chẽ. Liên kết ngang ở đây là liên kết giữa những người dân với nhau. Nếu liên kết dọc giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp thì đơn giản hơn nhiều vì nó sẽ được ràng buộc bằng hợp đồng kinh tế chặt chẽ. Tuy nhiên liên kết dọc ở đây là liên kết giữa doanh nghiệp với nhiều nông hộ nên sẽ rất khó cho doanh nghiệp, nên cần có liên kết ngang, đó là Hợp tác xã. Vì sản phẩm làm ra cần khối lượng lớn, giống, quy trình kỹ thuật, tiêu chuẩn phải đồng đều,… Cho nên ở đâu HTX hoạt động tốt thì ở đó liên kết ngang chặt chẽ, có thể đảm bảo đại diện cho quyền lợi của nông hộ và tổ chức thực hiện hợp đồng tốt, đảm bảo liên kết với doanh nghiệp chặt chẽ và bền vững.

4. Để hỗ trợ liên kết theo chuỗi giá trị phát triển bền vững, rất cần vai trò của các nhà khoa học (trong đó kể cả các cơ quan khuyến nông) tham gia để hỗ trợ cho cả phía doanh nghiệp chế biến thu mua, cả các HTX thông qua việc cung cấp dịch vụ tập huấn kỹ thuật, theo dõi diễn biến sinh trưởng, dịch bệnh, đảm bảo chất lượng giống, chất lượng sản phẩm,… Đặc biệt là khảo sát đánh giá những nơi đủ điều kiện để khuyến cáo nông dân, HTX, chính quyền tham gia hay không, tránh tình trạng tự phát gây thiệt hại không đáng có cho nông dân (tránh tư duy bắt chước, phong trào), góp phần củng cố lòng tin của các bên với nhau.

5. Một tác nhân cũng đóng vai trò quan trọng trong việc việc hỗ trợ chuỗi phát triển bền vững là Nhà nước. Chính quyền, cấp ủy cũng như hệ thống chính trị các cấp cần coi đây là nhiệm vụ của chính mình để vào cuộc. Việc đó nhằm tổ chức quy hoạch vùng phát triển sản phẩm đủ lớn để thuận lợi canh tác cũng như thu mua. Hỗ trợ các HTX tổ chức sản xuất như vấn đề an ninh, hỗ trợ dịch vụ, đề xuất chính sách như chính sách khuyến khích, lồng ghép chính sách tín dụng,.. (như vừa qua UBND tỉnh đã kịp thời điều chỉnh mức hỗ trợ phát triển khoai tây vụ Đông năm 2021; UBND huyện Diễn Châu đã triển khai đề án phát triển khoai tây của huyện…).

6. Một mắt xích cuối cùng trong hệ sinh thái thúc đẩy chuỗi phát triển bền vững đó là Ngân hàng và các tổ chức tín dụng. Hợp tác xã nông nghiệp hiện nay hầu như không có/ít vốn, trong khi đó nông hộ cũng nằm trong hoàn cảnh thiếu vốn, do vậy việc cấp vốn cho HTX, nông hộ vay để thực hiện các hợp đồng, đảm bảo các yếu tố đầu vào của quy trình kỹ thuật rất quan trọng. Nhiều nơi sản phẩm làm ra đạt chuẩn nhưng thu mua thấp do không đảm bảo quy trình kỹ thuật vì thiếu vốn. Mặc dù có một số doanh nghiệp vẫn có nguồn vật tư đầu vào cung cấp (cho nợ đến mùa khấu trừ sản phẩm), tuy nhiên việc được cung cấp tài chính từ Ngân hàng cho nông dân chủ động mua sắm cũng cực kỳ quan trọng.

Việc chuyển đổi tư duy từ sản xuất nông nghiệp thành kinh tế nông nghiệp là một hướng đi tất yếu trong bối cảnh hiện nay. Trong đó, sản xuất theo kế hoạch, liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị là một trong những giải pháp quan trọng và cần ưu tiên hàng đầu nhằm góp phần thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững.

 

Trần Quốc Thành

Tin liên quan

  • Đổi mới, nâng cao chất lượng việc giải quyết các kiến nghị của cử tri3:21

    Đổi mới, nâng cao chất lượng việc giải quyết các kiến nghị của cử tri

    Việc đôn đốc, giám sát giải quyết các ý kiến, kiến nghị của cử tri là một trong những nhiệm vụ quan trọng của cơ quan dân cử. Từ đầu nhiệm kỳ đến nay, HĐND các cấp trên địa bàn tỉnh quan tâm đổi mới, từ việc tổng hợp đến theo dõi, đôn đốc, giám sát, nhờ vậy chất lượng giải quyết các ý kiến, kiến nghị của cử tri của các cấp, ngành chức năng đã được nâng lên so với trước.

  • Hình ảnh Quốc hội không ngừng đổi mới ngày càng rõ nét

    Hình ảnh Quốc hội không ngừng đổi mới ngày càng rõ nét

    Với các nội dung quan trọng đã hoàn thành, hình ảnh Quốc hội không ngừng đổi mới, nỗ lực đáp ứng yêu cầu thực tiễn phát triển của đất nước và kỳ vọng của cử tri, Nhân dân ngày càng được thể hiện rõ nét. Đây là chia sẻ của Trưởng Ban Dân tộc HĐND tỉnh Nghệ An Lô Thị Kim Ngân với phóng viên Báo Đại biểu Nhân dân về Kỳ họp thứ Tư, Quốc hội Khóa XV khép lại mới đây.

  • Nỗ lực đổi mới, hành động vì lợi ích của cử tri, Nhân dân

    Nỗ lực đổi mới, hành động vì lợi ích của cử tri, Nhân dân

    Đánh giá về thành công của Kỳ họp thứ Tư, Quốc hội Khóa XV, đại diện cơ quan dân cử một số địa phương nhấn mạnh, Quốc hội quyết nghị rất nhiều nội dung quan trọng, hướng đến mục tiêu cao nhất là kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc về thể chế, chính sách; thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa quá trình phục hồi và phát triển bền vững kinh tế - xã hội.

  • Chuyện có, chuyện không và hành trình tri thức hóa nông dân

    Chuyện có, chuyện không và hành trình tri thức hóa nông dân

    Trên đời này hình như không có gì dễ dàng trả lời hơn câu hỏi: 'Có hay không?'.

  • Một số vấn đề trong việc thực hiện nhiệm vụ Đổi mới nâng cao chất lượng thẩm tra các nghị quyết trình kỳ họp HĐND

    Một số vấn đề trong việc thực hiện nhiệm vụ Đổi mới nâng cao chất lượng thẩm tra các nghị quyết trình kỳ họp HĐND

    Thông qua quy định của Luật Tổ chức Chính quyền địa phương 2015, bổ sung sửa đổi năm 2019, có thể khẳng định rằng: Hiệu quả hoạt động của HĐND được bảo đảm bằng hiệu quả của các kỳ họp HĐND, hiệu quả hoạt động của Thường trực HĐND, UBND, các Ban của HĐND và các đại biểu HĐND. Trong đó, hoạt động trọng tâm nhất của HĐND với nhiệm vụ then chốt là thông qua các dự thảo nghị quyết HĐND do UBND trình.

Thư việnCử tri gửi ý kiếnGửi đơn KNTC

Trang chủ

Mới nhất

Quê mình xứ nghệ

Video

Thư viện

Gửi Ý kiến
Tải ứng dụng Đại biểu nhân dân Nghệ An
Tải ứng dụng Đại biểu nhân dân Nghệ An