ĐBQH Vũ Thị Lan Anh: Siết kỷ luật ngân sách, tăng cường đánh giá rủi ro tài khóa

Chiều 22/8, tại kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội tiếp tục làm việc tại hội trường thảo luận về các dự án luật quan trọng. Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An do đồng chí Nguyễn Khắc Thận - Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng đoàn ĐBQH tỉnh dự kỳ họp.

Thảo luận về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), đại biểu Vũ Thị Lan Anh (Đoàn Nghệ An) thống nhất với việc dự thảo quy định cụ thể hơn nhiệm vụ, quyền hạn của Bộ Khoa học và Công nghệ trong quá trình lập, tổng hợp và đề xuất dự toán chi ngân sách nhà nước cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây là yêu cầu cần thiết nhằm bảo đảm việc lập dự toán gắn với yêu cầu quản lý ngành, lĩnh vực và các mục tiêu phát triển trong những lĩnh vực này.

Theo Điều 28, Bộ Khoa học và Công nghệ có trách nhiệm hướng dẫn, tổng hợp và đề xuất dự toán chi ngân sách nhà nước hằng năm cho lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, bao gồm cả chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên của các bộ, cơ quan trung ương và địa phương, gửi Bộ Tài chính để tổng hợp, trình cấp có thẩm quyền quyết định. Đồng thời, Bộ Khoa học và Công nghệ tổng hợp đề xuất phân bổ từ các nguồn dự toán chưa phân bổ chi tiết, dự phòng, tăng thu và dự toán chi còn lại của ngân sách trung ương.

Tuy nhiên, đại biểu Vũ Thị Lan Anh đề nghị tiếp tục rà soát Điều 27 và Điều 28 để phân định rõ hơn trách nhiệm của Bộ Khoa học và Công nghệ và Bộ Tài chính trong từng khâu của quy trình ngân sách, nhất là trách nhiệm về hướng dẫn, tổng hợp, thẩm định, cân đối nguồn lực và trình cấp có thẩm quyền quyết định dự toán.

Cần tránh tình trạng một nội dung được nhiều cơ quan cùng tham gia ở các công đoạn khác nhau, dẫn đến chồng chéo, trùng lặp hoặc phát sinh thêm tầng nấc trung gian trong quá trình lập và tổng hợp dự toán. Việc phân công cần bảo đảm rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm và không làm kéo dài chu trình ngân sách.

Đại biểu Vũ Thị Lan Anh cũng đề nghị rà soát quy định tại Điều 39 về nhiệm vụ chi của ngân sách địa phương. Dự thảo quy định chi thường xuyên của các cơ quan, đơn vị ở địa phương bao gồm lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, trong khi ngân sách địa phương bao gồm ngân sách cấp tỉnh và ngân sách cấp xã.

Do đó, cần làm rõ trách nhiệm và quy trình lập, tổng hợp, phân bổ dự toán đối với các nhiệm vụ này ở từng cấp ngân sách, đặc biệt là cấp xã, bảo đảm phù hợp với nguyên tắc phân cấp, nhiệm vụ và năng lực tổ chức thực hiện của từng cấp chính quyền.

Theo đại biểu Vũ Thị Lan Anh, vấn đề không phải là loại bỏ nhiệm vụ chi về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ở cấp xã, mà là thiết kế quy trình lập, tổng hợp và phân bổ dự toán theo hướng rõ trách nhiệm, đơn giản, phù hợp với năng lực của từng cấp, không phát sinh tầng nấc trung gian và bảo đảm đúng lịch biểu của chu trình ngân sách. Đồng thời, cần tập trung nguồn lực cho những nhiệm vụ thực sự cần thiết, có khả năng tổ chức thực hiện và mang lại hiệu quả.

Đại biểu cho rằng, dự thảo đã quy định báo cáo kế hoạch tài chính 5 năm phải đánh giá mục tiêu tài chính - ngân sách, khung cân đối ngân sách, các yếu tố tác động đến thu, chi, bội chi, tổng mức vay, các chỉ tiêu về nợ và các giải pháp bảo đảm an toàn, bền vững ngân sách.

Tuy nhiên, trong bối cảnh kế hoạch tài chính 5 năm ngày càng gắn chặt với kế hoạch đầu tư công trung hạn, nhu cầu huy động vốn, khả năng trả nợ và yêu cầu bảo đảm an toàn tài chính quốc gia, việc nhận diện và đánh giá các rủi ro tài khóa là rất cần thiết để nâng cao chất lượng quản lý tài chính - ngân sách trung hạn.

Vì vậy, đại biểu Vũ Thị Lan Anh đề nghị bổ sung trong báo cáo kế hoạch tài chính 5 năm một mục riêng về đánh giá các rủi ro tài khóa chủ yếu và các nghĩa vụ tài chính tiềm ẩn. Nội dung đánh giá cần tập trung vào những rủi ro có khả năng tác động đáng kể đến cân đối ngân sách, như rủi ro về nợ công; nghĩa vụ dự phòng và nghĩa vụ tài chính tiềm ẩn của ngân sách; rủi ro do biến động lãi suất, tỷ giá đối với các khoản vay; rủi ro từ các chính sách làm giảm nguồn thu hoặc làm tăng nghĩa vụ chi; cũng như khả năng cân đối ngân sách trong trường hợp kinh tế - xã hội có biến động bất lợi.

Đồng thời, đề nghị nghiên cứu quy định việc cập nhật đánh giá rủi ro tài khóa hằng năm trong quá trình lập và trình dự toán ngân sách nhà nước. Đây sẽ là cơ sở để cơ quan có thẩm quyền và Quốc hội có thêm thông tin về những rủi ro có thể ảnh hưởng đến cân đối ngân sách, từ đó chủ động hơn trong phòng ngừa, xử lý và lựa chọn các giải pháp tài khóa phù hợp.

Việc bổ sung nội dung này góp phần nâng cao tính minh bạch, chủ động và bền vững trong quản lý tài chính - ngân sách nhà nước, nhất là trong trung và dài hạn.

Đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát quy định tại Điều 86 theo hướng kiểm soát chặt chẽ và thu hẹp hợp lý các trường hợp được chuyển nguồn, qua đó tăng cường kỷ luật, kỷ cương tài chính và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách.

Đối với chi đầu tư công quy định tại điểm b khoản 3 Điều 86, mặc dù dự thảo đã xác định một số trường hợp được chuyển nguồn, đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát từng trường hợp để bảo đảm việc chuyển nguồn chỉ được thực hiện khi thực sự cần thiết, có căn cứ và có khả năng tiếp tục thực hiện, giải ngân trong năm ngân sách tiếp theo. Cần tránh để chuyển nguồn trở thành cơ chế phổ biến nhằm kéo dài thời gian thực hiện dự toán hoặc che lấp tình trạng chậm giải ngân.

Đối với các dự án đầu tư công, cần quy định rõ hơn các điều kiện, tiêu chí và căn cứ xem xét chuyển nguồn. Khi quyết định chuyển nguồn, cần đánh giá ít nhất các yếu tố: Tiến độ thực hiện dự án; khối lượng công việc đã hoàn thành; nguyên nhân chưa giải ngân hết; khả năng tiếp tục thực hiện và khả năng giải ngân trong năm tiếp theo.

Đặc biệt, cần phân biệt rõ giữa trường hợp chậm giải ngân do nguyên nhân khách quan và trường hợp do nguyên nhân chủ quan của cơ quan, đơn vị hoặc chủ đầu tư. Đối với nguyên nhân chủ quan, việc cho phép chuyển nguồn cần gắn với trách nhiệm của cơ quan, đơn vị và người đứng đầu, tránh tình trạng dự toán được chuyển nguồn nhiều lần nhưng hiệu quả thực hiện vẫn thấp.

Tại khoản 6 Điều 86, dự thảo quy định người đứng đầu bộ, cơ quan trung ương, Ủy ban nhân dân và Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp chịu trách nhiệm về danh mục, mức vốn được phép chuyển nguồn và bảo đảm giải ngân toàn bộ số vốn được chuyển sang năm sau.

Đại biểu Vũ Thị Lan Anh đề nghị cụ thể hóa hơn trách nhiệm này theo hướng: Đối với những khoản vốn đã được chuyển nguồn nhưng tiếp tục không giải ngân hoặc giải ngân chậm trong năm tiếp theo, phải có giải trình cụ thể về nguyên nhân và trách nhiệm của cơ quan, đơn vị có liên quan. Trường hợp xác định nguyên nhân chủ quan thì cần xem xét trách nhiệm của tổ chức, cá nhân có liên quan theo quy định.