2023 phải là năm của hành động!

Để làm rõ hơn về những giải pháp cụ thể trong triển khai Nghị quyết số 68, Báo Đại biểu Nhân dân đã trao đổi với các chuyên gia: Ông Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế; TS. Cấn Văn Lực, chuyên gia Kinh tế trưởng Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV); TS. Nguyễn Thị Thu Trang, Giám đốc Trung tâm WTO và Hội nhập, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI).

Mục tiêu tăng trưởng đã được thảo luận kỹ lưỡng

- Nghị quyết số 68 đặt mục tiêu tăng trưởng 6,5% trong năm 2023. Điều này có khả thi không?

Ông Phan Đức Hiếu: Mục tiêu này đã được thảo luận, cân nhắc kỹ lưỡng tại thời điểm Quốc hội quyết định thông qua Nghị quyết vào tháng 11.2022.

Trong bối cảnh hiện nay với nhiều thay đổi, biến động khó lường thì rất khó để khẳng định chắc chắn điều gì! Tuy nhiên, mục tiêu này thể hiện quyết tâm của chúng ta trong phát triển kinh tế - xã hội năm 2023 và là căn cứ để điều hành kinh tế - xã hội của Chính phủ. Để đạt được mục tiêu này đòi hỏi nỗ lực, quyết tâm rất lớn của toàn hệ thống!

TS. Cấn Văn Lực: Phải khẳng định đây là mục tiêu hết sức thách thức!

Năm 2022, chúng ta tăng trưởng 8% - là mức cao so với khu vực và thế giới. Đây là nền tảng quan trọng cho năm tới. Tuy vậy, chúng ta đang gặp những thách thức cả ở trong nước và ngoài nước, trong đó nổi lên 3 thách thức chính.

Cụ thể, dự báo kinh tế thế giới sẽ rơi vào suy thoái nhẹ, cục bộ và ngắn hạn. Trung Quốc dù đã mở cửa kinh tế song dự báo tăng trưởng vẫn ở mức thấp. Hệ thống tài chính, tiền tệ toàn cầu thanh khoản kém hơn, rủi ro ở mức cao, đặc biệt là khả năng vỡ nợ của một số Chính phủ tương đối cao. Ba rủi ro này tác động khá lớn tới Việt Nam - vốn là nền kinh tế có độ mở lớn.

Ở trong nước, những thách thức đã bộc lộ rõ. Trong đó, cần lưu ý tới sự mất cân đối, chủ yếu vốn liếng phụ thuộc vào ngân hàng trong khi thị trường vốn, đặc biệt là trái phiếu chưa phát huy tốt. Rủi ro hệ thống tài chính, đặc biệt là rủi ro lan truyền giữa ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm ngày càng phức tạp, tinh vi. Thể chế dù đã hoàn thiện hơn song vẫn cần tiếp tục cải cách, nhất là thể chế cho mô hình kinh tế mới trong lĩnh vực tài chính số, ngân hàng số, tài chính xanh, ngân hàng xanh.

Ở chiều ngược lại, Trung Quốc dần mở cửa sẽ giảm rủi ro chuỗi cung ứng, tăng lượng khách du lịch và đặc biệt là làm tăng lực cầu toàn thế giới - rất có lợi cho nước xuất khẩu lớn như Việt Nam.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đã lượng hóa 3 tác động tiêu cực có thể khiến GDP giảm sâu 2 điểm %. Do đó, chúng tôi đề xuất Quốc hội, Chính phủ phải giảm thiểu tác động tiêu cực. Khi chúng ta nỗ lực với quyết tâm cao nhất có thể đạt tăng trưởng 6 - 6,5%.

TS. Nguyễn Thị Thu Trang: Năm 2023 dự báo là rất thách thức khi nhiều thị trường tăng trưởng yếu, nhu cầu nhập khẩu giảm. Diễn biến này sẽ tác động tới kinh tế Việt Nam.

Cụ thể, dự báo mới nhất của nhiều tổ chức quốc tế đều cho thấy viễn cảnh 2023 không sáng sủa cho xuất khẩu. Theo IMF, tốc độ tăng trưởng khu vực đồng euro dự kiến giảm sâu từ 3,1% năm 2022 xuống 0,5% năm 2023, thậm chí là tăng trưởng âm ở các thị trường bạn hàng lớn của Việt Nam ở EU như Đức, Italy… Còn dự báo của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) cho thấy, tăng trưởng nhập khẩu của thị trường Bắc Mỹ năm 2023 dự kiến chỉ tăng 0,8% so với mức tăng 8,5% năm 2022 và 12,3% năm 2021; EU thậm chí là -0,7%... Nhìn chung, thị trường khá ảm đạm. Do vậy, mục tiêu tăng trưởng chung 6,5% là rất thách thức!

Cần triển khai đúng, đủ, kịp thời các giải pháp

- Để đạt các mục tiêu phát triển trong năm 2023, Quốc hội đề ra một loạt giải pháp trong Nghị quyết số 68, từ kiểm soát dịch bệnh, bảo đảm ổn định vĩ mô, thúc đẩy đầu tư công, cải cách môi trường kinh doanh… Những giải pháp này đã bảo đảm tính toàn diện hay chưa?

Ông Phan Đức Hiếu: Có thể nói, hệ thống các giải pháp để phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội hiện khá toàn diện, đầy đủ cả về ngắn hạn và dài hạn.

Về ngắn hạn, Nghị quyết số 68 đã nêu ra 10 nhóm nhiệm vụ, giải pháp kèm theo kế hoạch phát triển. Đồng thời, chúng ta cũng đã có những giải pháp dài hạn và căn cơ được làm trong suốt nhiều năm qua. Đó là chương trình cải cách thể chế, chương trình cơ cấu lại nền kinh tế, chương trình phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội. Đây là những giải pháp quan trọng và đã được thảo luận rất kỹ. Điều quan trọng hiện nay là việc thực thi các giải pháp đó với những hành động cụ thể.

Bối cảnh hiện nay đã thay đổi nhanh chóng đòi hỏi khâu thực thi phải quyết liệt, kịp thời hơn, tránh tình trạng giải pháp là phù hợp nhưng đến khi hoàn thành thì không còn phù hợp nữa vì chậm triển khai. Do đó, điều tôi nhấn mạnh ở đây là chúng ta phải thực thi đầy đủ, mạnh mẽ, kịp thời giải pháp đề ra, chưa cần nói phải hoàn thành sớm. Việc hoàn thành đúng thời gian mới tạo nền tảng cho tăng trưởng.

Giải quyết các vấn đề phát sinh mới hay những vướng mắc phải tránh những giải pháp đột ngột, không dự báo trước được khiến cho các doanh nghiệp khó khăn trong việc thích ứng, chuyển hướng. Đồng thời, chúng ta cần tiếp tục cải thiện môi trường kinh doanh. Trong đó, cần quan tâm đặc biệt là sự minh bạch và công bằng, hướng tới chất lượng cao hơn không chỉ đơn thuần là giải quyết các thủ tục hành chính.

Sự tham gia này không chỉ của mỗi Nhà nước mà có trách nhiệm của tất cả các chủ thể. Bản thân doanh nghiệp cũng phải có trách nhiệm, đây là cơ hội, là thời cơ để bứt phá. Năm 2023 phải là năm của hành động!

TS. Cấn Văn Lực: Có thể thấy, các giải pháp Quốc hội đề ra trong Nghị quyết số 68 rất toàn diện. Song, phải nhắc lại một lần nữa, mục tiêu tăng trưởng 6,5% là hết sức khó khăn, đòi hỏi nỗ lực, quyết tâm cực lớn.

Muốn cụ thể hóa các mục tiêu tăng trưởng, trước hết, đó là kiên định ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế.

Cùng với đó, tiếp tục phối hợp tốt các chính sách, nhất là chính sách tài khóa, chính sách tiền tệ và các chính sách vĩ mô, để vừa kiểm soát lạm phát mà không kìm hãm tăng trưởng, bảo đảm cân bằng giữa tăng trưởng - lạm phát, lãi suất - tỷ giá, cán cân ngân sách - hỗ trợ người dân, doanh nghiệp.

Đồng thời, phải đẩy nhanh hơn Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội. Chúng ta mới thực hiện được chưa đến 30% Chương trình này, năm 2023 còn rất nhiều việc phải làm và phải đẩy tiến độ lên. Ở đây tôi muốn nhấn mạnh vai trò, trách nhiệm của những người đứng đầu các cơ quan, đơn vị, địa phương và có chế tài cụ thể nếu không thực hiện đúng, kịp thời.

Với đầu tư công cần cải thiện tốc độ giải ngân. Thực tế cho thấy, khâu chuẩn bị ở nhiều dự án chưa tốt ảnh hưởng đến khâu thực hiện. Do vậy, trong năm 2023, không nên phê duyệt những dự án mà hồ sơ chưa tốt. Song song đó, phải rà soát lại cơ chế về phân cấp phân quyền, gắn vai trò trách nhiệm cụ thể, rõ ràng hơn. Đặc biệt, phối hợp chính sách cũng cần được thực hiện tốt hơn. Thời gian qua, giá nguyên, nhiên, vật liệu tăng, một số bộ, ngành liên quan chưa kịp thời xử lý đã ảnh hưởng trực tiếp tới tiến độ công trình.

Đẩy mạnh chuyển đổi số, tăng trưởng xanh cũng là định hướng rất quan trọng. Đây vừa là động lực trước mắt và cả lâu dài.

Cuối cùng, khâu đặc biệt quan trọng là đẩy nhanh quá trình hoàn thiện thể chế, nhất là một số luật quan trọng như Luật Đất đai, Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản, Luật Chứng khoán…; đẩy nhanh quá trình hoàn thiện thể chế cho các mô hình kinh doanh mới như chuyển đổi số, kinh tế xanh, năng lượng tái tạo. Trong đó, Quốc hội và Chính phủ cần bảo đảm hai việc: chất lượng thể chế (văn bản quy phạm pháp luật) phải tốt hơn; phối hợp chính sách, thực thi hiệu quả hơn.

Muốn phục hồi, doanh nghiệp phải đứng vững!

- Trong bối cảnh nền kinh tế có nhiều biến động như hiện nay, cần hỗ trợ doanh nghiệp như thế nào để họ trụ vững và tạo nền tảng cho quá trình phục hồi và phát triển?

Ông Phan Đức Hiếu: Quan tâm hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi và phát triển là chủ trương xuyên suốt của Quốc hội, Chính phủ thời gian qua.

Ngay trong Nghị quyết số 68, Quốc hội đề ra các giải pháp trực tiếp hỗ trợ cho cộng đồng doanh nghiệp, như ưu tiên giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát; xây dựng, hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu lực, hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật; đẩy mạnh cải cách hành chính, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh… Chương trình phục hồi cũng đề ra nhiều giải pháp hỗ trợ cụ thể như miễn, giảm một số loại thuế; cơ cấu lại các khoản nợ… Dù vậy, cộng đồng doanh nghiệp vẫn tiếp tục gặp khó khăn trong năm 2023.

Trong bối cảnh đó, đối với các nhóm giải pháp đã được đặt ra, cần bám sát những khó khăn của cộng đồng doanh nghiệp để kịp thời giải quyết. Gói hỗ trợ doanh nghiệp có chính sách kết thúc vào năm 2022, cần tính toán để có những biện pháp ứng phó với biến động và có thể phải kéo dài chính sách đó. Tức là, phải bám sát thực tế để có giải pháp phù hợp, kịp thời. Nếu không, chính sách ban hành dù tốt nhưng chậm sẽ giảm lợi ích mang lại.

Hiện, cộng đồng doanh nghiệp đề xuất kéo dài chính sách giảm thuế VAT và một số loại thuế khác. Quốc hội cần nghiên cứu giảm thuế cho doanh nghiệp trên cơ sở đánh giá thực tế để có chính sách phù hợp, kịp thời.

- Doanh nghiệp không thể phát triển nếu thiếu vốn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, việc tiếp cận vốn với nhiều doanh nghiệp vẫn rất khó khăn, nhất là liên quan trái phiếu doanh nghiệp. Cần tháo gỡ vấn đề này như thế nào?

TS. Cấn Văn Lực: Đúng là hiện nay cộng đồng doanh nghiệp đứng trước rất nhiều khó khăn, thách thức như đứt gãy chuỗi cung ứng, chi phí đầu vào tăng cao, đơn hàng khó khăn do sụt giảm nhu cầu trên thế giới, thiếu nguồn vốn cho hoạt động…

Để tháo gỡ khó khăn, tôi cho rằng, cùng với các giải pháp đề cập ở trên, Chính phủ cần có đề án, kế hoạch cụ thể về giải quyết bài toán vốn cho doanh nghiệp, hộ gia đình vừa bảo đảm phục hồi, phát triển kinh tế xã hội, vừa bảo đảm an ninh, an toàn hệ thống tài chính - bất động sản, trong đó cần sớm giải quyết rủi ro trái phiếu doanh nghiệp, nhất là nhóm doanh nghiệp bất động sản.

Vấn đề thanh khoản của thị trường trái phiếu doanh nghiệp và rủi ro liên thông giữa thị trường trái phiếu doanh nghiệp với thị trường tiền tệ, thị trường tài sản sẽ là rủi ro mang tính trọng yếu trong năm 2023 - 2024. Theo đó, Chính phủ chỉ đạo có phương án, giải pháp cụ thể, khả thi giải quyết rủi ro trái phiếu doanh nghiệp này.

Cùng với đó, cần tăng cường củng cố niềm tin của nhà đầu tư, tăng cường giáo dục tài chính. Các cơ quan quản lý nhà nước cần nhanh chóng giải quyết, xử lý nghiêm các vụ việc vi phạm quy định trên thị trường chứng khoán và thị trường trái phiếu doanh nghiệp; tăng cường tuyên truyền và mở rộng các chương trình giáo dục tài chính để nâng cao năng lực của nhà đầu tư, giúp họ đưa ra quyết định đầu tư, sử dụng đòn bẩy tài chính hợp lý, tránh tâm lý đám đông.

Đặc biệt, cần nghiêm túc thực hiện 3 chỉ thị về vốn, trái phiếu doanh nghiệp, bất động sản mà Thủ tướng Chính phủ mới ban hành.

- Một trong những thách thức được chỉ ra là năm 2023 nhiều thị trường tăng trưởng yếu, nhu cầu nhập khẩu giảm. Điều này chắc chắn sẽ tác động bất lợi tới Việt Nam vốn là nước xuất khẩu lớn. Trong bối cảnh đó, làm thế nào để tận dụng được 15 hiệp định thương mại tự do (FTA) đang có hiệu lực?

- TS. Nguyễn Thị Thu Trang: Các lợi thế từ FTA, đặc biệt là các ưu đãi thuế quan tiếp tục được mở rộng theo lộ trình có thể là công cụ hỗ trợ đặc biệt quan trọng cho doanh nghiệp Việt Nam, tạo lợi thế cạnh tranh để tiếp tục giữ và mở rộng thị phần ở các thị trường này.

Vấn đề là cần có các giải pháp chính sách phù hợp cả tức thời cũng như trong dài hạn. Về các giải pháp kỹ thuật trước mắt, Chính phủ và các bộ, ngành liên quan triển khai một số biện pháp hỗ trợ trực tiếp nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp tối đa hóa việc sử dụng các ưu đãi thuế quan từ các FTA.

Cụ thể, Bộ Công thương cần phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch triển khai các chiến dịch quảng bá thương hiệu sản phẩm Việt Nam thiết kế riêng cho từng thị trường (ưu tiên thị trường EU và châu Mỹ).

Thương vụ Việt Nam ở các thị trường FTA cần xây dựng kênh kết nối đối tác với doanh nghiệp Việt Nam ở từng thị trường và phổ biến thông tin rộng rãi về các kênh kết nối này cho doanh nghiệp; thiết lập các đầu mối thông tin thị trường đối với các sản phẩm xuất khẩu trọng điểm của Việt Nam.

Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công thương cần thiết lập tổng đài hỗ trợ doanh nghiệp về quy tắc xuất xứ FTA để hướng dẫn, tư vấn cho doanh nghiệp hiểu và thực hiện.

Trong dài hạn, cần nghiên cứu và xúc tiến việc đàm phán các FTA mới, ở dạng thức thích hợp với một số thị trường tiềm năng cho xuất khẩu của Việt Nam, như Hoa Kỳ, Nam Mỹ (đặc biệt là Khối Thị trường chung Nam Mỹ (Mercosur)), châu Phi.

Cùng với đó, cần thiết lập chương trình đánh giá định kỳ hàng năm về hiệu quả thực thi các FTA một cách toàn diện, qua đó nhận diện và xử lý kịp thời các vấn đề cản trở việc tận dụng hiệu quả các FTA.

Hy vọng rằng, với các biện pháp chính sách hỗ trợ kịp thời, thực chất của các cơ quan quản lý, và nỗ lực của từng doanh nghiệp, xuất nhập khẩu nói riêng, doanh nghiệp và cả nền kinh tế sẽ có đủ niềm tin và động lực để vượt sóng lớn và tiếp tục phát triển trong năm 2023 và những năm tiếp theo.