Trong tiến trình thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững, “giảm nghèo thông tin” trở thành một trụ cột quan trọng, giúp người dân nâng cao năng lực tiếp cận tri thức, cơ hội phát triển để cải thiện thu nhập và đời sống. Tại tỉnh Nghệ An, mô hình Tổ công nghệ số cộng đồng đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu này, đặc biệt ở khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
“Cánh tay nối dài” đưa công nghệ đến từng hộ dân
Nghệ An là tỉnh có diện tích lớn, dân số đông, trong đó khu vực miền núi chiếm phần lớn diện tích với nhiều xã đặc biệt khó khăn. Điều kiện hạ tầng chưa đồng bộ, khoảng cách địa lý xa trung tâm, cùng với hạn chế về kỹ năng số khiến việc tiếp cận dịch vụ công trực tuyến của người dân gặp nhiều trở ngại.
Trong bối cảnh đó, việc hình thành các Tổ công nghệ số cộng đồng tại thôn, bản được xem là giải pháp phù hợp. Đây chính là lực lượng tại chỗ, gồm cán bộ cơ sở, đoàn viên thanh niên, giáo viên, người am hiểu công nghệ, trực tiếp hướng dẫn người dân sử dụng điện thoại thông minh, cài đặt ứng dụng, tạo tài khoản, nộp hồ sơ trực tuyến, tra cứu thông tin...
Thay vì tập huấn tập trung theo đợt, các tổ chú trọng đi theo hướng “đến từng nhà, hướng dẫn từng người”. Người dân được cầm tay chỉ việc ngay tại nơi sinh sống, giúp giảm tâm lý e ngại công nghệ, đồng thời tạo điều kiện để họ thực hành ngay trên thiết bị cá nhân của mình.
Một cán bộ cơ sở ở huyện miền núi tỉnh Nghệ An cho biết, trước đây nhiều người dân phải đi hàng chục cây số để làm thủ tục. Nay chỉ cần có người hướng dẫn, họ có thể nộp hồ sơ ngay tại nhà hoặc nhà văn hóa thôn, tiết kiệm đáng kể thời gian và chi phí.
Một trong những nhiệm vụ trọng tâm khác của các Tổ công nghệ số cộng đồng là hỗ trợ người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến. Từ việc tạo tài khoản, xác thực danh tính, điền biểu mẫu, đến tra cứu kết quả, tất cả đều được hướng dẫn cụ thể.
Điểm đáng chú ý là các tổ không “làm giúp” mà hướng tới “dạy để người dân tự làm”. Sau vài lần được hỗ trợ, nhiều người đã có thể tự thao tác, biết lưu trữ thông tin, theo dõi tiến độ hồ sơ và nhận thông báo trên điện thoại.
Song song đó, việc hướng dẫn sử dụng tài khoản định danh điện tử, thanh toán không tiền mặt, các ứng dụng thiết yếu cũng được đẩy mạnh. Khi người dân thấy rõ lợi ích như giảm giấy tờ, hạn chế đi lại, xử lý nhanh gọn, họ dần hình thành thói quen sử dụng dịch vụ số trong đời sống.
Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số, yếu tố niềm tin đóng vai trò rất quan trọng. Những người hướng dẫn tại cộng đồng, am hiểu phong tục, ngôn ngữ, giúp việc truyền đạt trở nên gần gũi, dễ tiếp nhận hơn so với các hình thức tuyên truyền chung.
Chú trọng thúc đẩy phát triển kinh tế số
Cùng với hỗ trợ thủ tục hành chính, nhiều Tổ công nghệ số cộng đồng tại Nghệ An còn tham gia thúc đẩy phát triển kinh tế số. Người dân được hướng dẫn chụp ảnh sản phẩm, đăng bán trên mạng xã hội, giới thiệu đặc sản địa phương, quảng bá du lịch cộng đồng.
Ở một số địa phương, các hộ dân, hợp tác xã bước đầu tiếp cận việc bán hàng trực tuyến, kết nối với khách hàng ngoài địa bàn. Từ chỗ sản xuất nhỏ lẻ, họ dần chuyển sang tư duy kinh doanh, biết xây dựng thương hiệu, nâng cao giá trị sản phẩm. Đây được xem là bước chuyển quan trọng khi chuyển đổi số không chỉ phục vụ quản lý mà còn trực tiếp tạo sinh kế, góp phần giảm nghèo bền vững.
Dù đạt nhiều kết quả tích cực, quá trình triển khai giảm nghèo thông tin vẫn đối mặt không ít khó khăn. Hạ tầng viễn thông ở một số vùng chưa ổn định; thiết bị của người dân còn hạn chế; kỹ năng số không đồng đều, nhất là với người cao tuổi.
Ngoài ra, giao diện một số dịch vụ công còn phức tạp, chưa thực sự thân thiện với người mới sử dụng. Nhân lực hỗ trợ tại cơ sở còn mỏng, trong khi nhu cầu ngày càng tăng.
Trước thực tế đó, Nghệ An đang tập trung củng cố lực lượng Tổ công nghệ số cộng đồng theo hướng bền vững, ưu tiên đào tạo đội ngũ nòng cốt tại chỗ. Việc tập huấn được thiết kế theo hướng “thiết thực, dễ hiểu, dễ áp dụng”, tập trung vào các kỹ năng cần thiết.
Cùng với đó, tỉnh chú trọng nâng cao nhận thức về an toàn thông tin, giúp người dân biết cách bảo vệ dữ liệu cá nhân, nhận diện rủi ro, tránh bị lừa đảo trên không gian mạng.
