Không cam chịu nhìn đất đai lãng phí, nhiều hộ đã mạnh dạn chuyển sang nuôi các loài thủy đặc sản như cá chim trắng vây vàng, cá mú, ếch Thái… mở ra hướng sinh kế mới hiệu quả và bền vững hơn. Từ những mô hình tiên phong, tín hiệu phục hồi đang rõ dần trên những vùng đất từng thất bát.
Những mô hình hiệu quả
Ba năm trở lại đây, tại xóm Hồng Phong (xã Quỳnh Phú), câu chuyện chuyển đổi từ nuôi tôm sang nuôi cá đặc sản trở thành chủ đề được bà con bàn tán nhiều nhất. Gia đình ông Trần Văn Hoè là một trong những hộ chịu thiệt hại nặng nề nhất khi dịch bệnh tôm bùng phát. “Năm nào cũng lo dịch. Có thời điểm, 5 ao tôm rộng 1,5 ha của gia đình phải bỏ trống đến 3 ao vì nước ô nhiễm và tôm chết hàng loạt”, ông Hoè nhớ lại. Không muốn nhìn ao đầm bạc màu, ông Hoè đi tham quan nhiều nơi, tìm hiểu và quyết định thử nghiệm cá chim trắng vây vàng – một loài cá biển đặc sản đang được nuôi phổ biến ở Khánh Hòa, Ninh Thuận. Trên diện tích 2.000 m², ông thả 4.000 con giống mua từ Nha Trang. Sau khoảng 7 tháng, cá đạt trọng lượng 800 – 1.200 g/con, sạch bệnh và sinh trưởng mạnh.
“So với cá hồng mỹ, cá chẽm hay cá mú, cá chim trắng vây vàng dễ nuôi hơn, ít bệnh, đặc biệt chỉ cần đạt trên 0,3 kg/con là đã đủ tiêu chuẩn bán, thịt chắc và được thị trường ưa chuộng”, ông Hoè phân tích. Ngoài ra, cá chim còn có thể nuôi chung hoặc nuôi xen vụ với tôm, phù hợp với những ao tôm bỏ hoang.
Trước ông Hoè, ông Hoàng Văn Tự trong cùng xóm đã thu hoạch lứa cá đầu tiên và lãi khá. Cả hai mô hình đều cho thấy khả năng thích ứng tốt của cá chim trắng vây vàng với điều kiện nước ven biển Nghệ An. Từ thực tế này, địa phương đang tiến hành đánh giá, đồng thời khuyến khích bà con thử nghiệm ở quy mô nhỏ, lấy cơ sở để nhân rộng.
Tại phường Tân Mai, mô hình của ông Nguyễn Hồng Cương lại mở ra hướng đi đầy triển vọng với cá mú – loại cá biển giàu dinh dưỡng, giá trị kinh tế cao. Tháng 8/2023, ông nhập 30.000 con giống cá mú từ Indonesia để nuôi thử trong ao đất vốn dùng nuôi tôm. Thấy cá thích nghi tốt, ít bệnh, ông mạnh dạn nhập thêm 1 triệu con giống để ương và cung cấp cho thị trường.
“Cá mú chủ yếu ăn cá tạp nên giảm được chi phí rất nhiều. Tỷ lệ hao hụt thấp, trọng lượng lớn, giá bán hiện dao động 220.000 – 280.000 đồng/kg tùy thời điểm. Với giá hiện tại khoảng 265.000 đồng/kg loại 1, người nuôi lãi cao hơn hẳn so với tôm”, ông Cương chia sẻ.
Không chỉ phục vụ thị trường trong nước, cá mú còn được xuất khẩu sang Trung Quốc, khiến đầu ra khá rộng mở. Chỉ sau vài tháng, 1 triệu con giống của ông đã được nông dân các tỉnh Bắc Trung Bộ đặt mua hết. Địa phương đang xem đây là đối tượng nuôi chủ lực thay thế tôm thẻ chân trắng.
Song song với hai mô hình trên, câu chuyện của ông Đào Văn Hoá ở khối 6, phường Tân Mai cũng trở thành minh chứng thuyết phục cho hiệu quả chuyển đổi. Khu đất vốn trũng thấp, cỏ dại mọc um tùm, nay đã biến thành trang trại nuôi ếch Thái kết hợp trồng lúa, nuôi cá, tạo nguồn thu nhập bền vững.
Sau khi tham khảo nhiều mô hình ở Yên Thành và các tỉnh phía Bắc, ông Hoá đầu tư cải tạo ao đầm, xây bể xi măng, lắp hệ thống nước tuần hoàn và triển khai mô hình khép kín. Mỗi năm, trang trại cung cấp gần 15 tấn ếch thương phẩm và giống, bán với giá 50.000 – 60.000 đồng/kg. Trừ chi phí, gia đình lãi 400 – 500 triệu đồng/năm.
Nhiều người dân gọi ông Hoá là “người hồi sinh đất trũng”, bởi từ khu ao hồ bỏ hoang, ông đã tạo nên mô hình đặc sản có giá trị cao, tận dụng được lợi thế nước, đất và thời tiết địa phương. Mô hình không chỉ cho thu nhập tốt mà còn thân thiện môi trường nhờ vòng tuần hoàn khép kín giữa ếch – cá – lúa.
Từ các mô hình tiên phong, có thể thấy việc chuyển sang nuôi các loài thủy đặc sản có giá trị đang tạo lối thoát cho vùng bãi ngang trước bối cảnh biến đổi khí hậu, dịch bệnh trên tôm ngày càng khó lường.
Những lưu ý khi nhân rộng mô hình
Thực tế tại nhiều địa phương cho thấy, dù cá chim trắng vây vàng, cá mú hay ếch Thái đều là những đối tượng nuôi triển vọng, song để nhân rộng bền vững, người dân cần tuân thủ nghiêm ngặt các yếu tố về giống, kỹ thuật, môi trường và thị trường.
Trước hết, con giống phải được kiểm soát chặt chẽ. Đây là yếu tố quyết định 50% thành công của vụ nuôi. Ông Hoè cho biết ông chỉ chọn giống có nguồn gốc rõ ràng, được kiểm dịch, kích cỡ đồng đều. Tương tự, ông Hoá cũng rất kỹ trong khâu chọn ếch giống: da bóng, khỏe mạnh, không dị tật và tỷ lệ sống cao.
Về kỹ thuật, mỗi loài có đặc thù chăm sóc khác nhau. Cá chim trắng vây vàng cần ao nước ổn định độ mặn và giàu oxy. Cá mú thích hợp với ao lót bạt hoặc ao đất cải tạo kỹ, hạn chế nước đục. Riêng ếch Thái đòi hỏi hệ thống nước sạch, thay nước thường xuyên và mật độ nuôi hợp lý. Mô hình của ông Hoá cho thấy hệ thống nước tuần hoàn và vệ sinh bể nuôi là chìa khóa đạt tỷ lệ sống lên đến 98%.
Thứ ba là môi trường ao nuôi. Một trong những nguyên nhân khiến tôm thất bát là nền đáy ao ô nhiễm, tích tụ mầm bệnh. Vì vậy, khi chuyển sang nuôi đối tượng mới, người dân cần cải tạo kỹ ao đầm, theo dõi chất lượng nước thường xuyên. Các mô hình thành công hiện nay đều kết hợp sử dụng chế phẩm sinh học để giảm mùi hôi và phân hủy chất hữu cơ.
Về thị trường, dù đầu ra khá rộng nhưng địa phương khuyến cáo người dân không nên đầu tư ồ ạt. Lãnh đạo phường Tân Mai cho biết đang khuyến khích các hộ nuôi thử nghiệm trước, sau đó đánh giá hiệu quả rồi mới nhân rộng. Với cá mú – mặt hàng đang tiêu thụ mạnh – việc liên kết theo tổ hợp tác hoặc hợp tác xã sẽ giúp ổn định nguồn giống và bảo đảm đầu ra.
Đối với mô hình nuôi ếch, ông Hoá cho biết bí quyết để luôn bán được giá tốt là duy trì sản lượng ổn định, đảm bảo chất lượng và tuân thủ quy trình an toàn. Thương lái thu mua tận nơi, nhưng ông vẫn chủ động kết nối nhà hàng, chợ đầu mối để không phụ thuộc một kênh tiêu thụ. Ngoài ra, các cơ quan chuyên môn khuyến cáo người dân chủ động theo dõi biến động thời tiết, nhất là mùa mưa bão; tăng cường tập huấn kỹ thuật, tiếp cận công nghệ mới để nâng cao năng suất.
Từ những tín hiệu tích cực tại Quỳnh Phú và Tân Mai, có thể thấy chuyển đổi từ nuôi tôm sang nuôi đặc sản là hướng đi khả thi, phù hợp với điều kiện vùng bãi ngang. Khi con tôm không còn là “cứu cánh” duy nhất, những loài đặc sản như cá chim trắng vây vàng, cá mú và ếch Thái đang mở ra hy vọng mới – vừa tận dụng được những vùng ao đầm bỏ hoang, vừa tạo nguồn thu bền vững cho người dân. Quan trọng hơn cả là sự chủ động học hỏi, thận trọng trong đầu tư và liên kết chặt chẽ giữa người nuôi, doanh nghiệp và chính quyền địa phương để hướng tới sự phát triển ổn định, lâu dài.
