Thời cơ tái cấu trúc ngành dược liệu
Việt Nam sở hữu kho tàng dược liệu phong phú với hơn 5.000 loài cây thuốc. Nhiều loại có giá trị kinh tế và y dược cao đã được thế giới công nhận gắn liền với chỉ dẫn địa lý như sâm Ngọc Linh, sâm Lai Châu, trà hoa vàng, tam thất…
Tuy nhiên, thực tế trong lĩnh vực dược liệu vẫn tồn tại một nghịch lý: người dân khai thác dược liệu quý trong tự nhiên đến cạn kiệt và xuất khẩu với giá trị thấp, rồi nhập khẩu dược liệu phẩm chất kém, đã bị chiết hết hoạt chất để sử dụng. Cùng với đó, về sức khỏe, Việt Nam đang chịu gánh nặng dinh dưỡng và bệnh không lây nhiễm tăng nhanh trong cộng đồng.
Trong bối cảnh thế giới đang chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ - từ công nghệ sinh học đến trí tuệ nhân tạo (AI), Blockchain, Internet vạn vật, chuyển đổi số… công nghệ đang mở ra khả năng chuẩn hóa và nâng tầm dược liệu thành các sản phẩm có giá trị cao, an toàn và có cơ sở khoa học.
Đặc biệt, theo Anh hùng Lao động (AHLĐ) Thái Hương - Nhà sáng lập Tập đoàn TH, việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, cùng thông điệp đặt sức khỏe nhân dân ở vị trí trung tâm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã tạo tiền đề quan trọng, mở ra một thời cơ để tái cấu trúc ngành dược liệu theo hướng hiện đại, gắn với y tế dự phòng và phát triển bền vững.
Tại Hội nghị khoa học quốc tế V.IMPACT và Tọa đàm kỷ niệm 65 năm thành lập Viện Dược liệu Việt Nam, diễn ra từ 8 - 10/4 tại Hà Nội, lãnh đạo Tập đoàn TH khẳng định: định hướng xuyên suốt của Nhà sáng lập Thái Hương là phát triển Chuỗi giá trị dược liệu - Công nghệ sinh học vì sức khỏe cộng đồng, vì hạnh phúc đích thực, trên nền tảng phát triển bền vững.
Nhà sáng lập Tập đoàn TH quan niệm, con người là chủ thể của xã hội, là nguồn lực quyết định sự phát triển của đất nước. Một quốc gia chỉ vững mạnh khi con người được phát triển toàn diện cả thể lực và trí lực, trong đó yếu tố tiên quyết là nguồn dinh dưỡng thiết yếu và chế độ chăm sóc sức khỏe bền vững. Đầu tư vào thể lực và trí lực là phát triển nòi giống của dân tộc chính là đầu tư vào phát triển bền vững mang tính chiến lược quốc gia.
Trong khuôn khổ Tọa đàm “65 năm hành trình phát triển dược liệu” sáng 10/4, Tập đoàn TH và Viện Dược liệu (Bộ Y tế) đã ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác mở ra định hướng hợp tác dài hạn trong nghiên cứu, phát triển và nâng tầm giá trị dược liệu Việt Nam, hứa hẹn sẽ tạo ra những đột phá mới cho ngành dược liệu Việt Nam.
Chuỗi giá trị khép kín: khi công nghệ “đánh thức” thảo dược
Trên thực tế, với tư duy chiến lược vượt trội, Tập đoàn TH đã khởi xướng và dẫn dắt một mô hình phát triển dược liệu bài bản, hiện đại: chuỗi giá trị dược liệu - công nghệ sinh học, vì sức khỏe cộng đồng, vì hạnh phúc đích thực, trên nền tảng phát triển bền vững.
Từ thực tiễn và tầm nhìn dài hạn, ngay từ năm 2013, dưới sự dẫn dắt của AHLĐ Thái Hương, Tập đoàn TH đã tiên phong làm kinh tế dưới tán rừng theo hai phương pháp: bảo tồn - thu hái thảo dược tự nhiên và trồng các loại thảo dược theo hướng hữu cơ dưới tán rừng, đồng thời phát triển canh tác các loại cây ăn quả.
Đây là sự hiện thực hóa chiến lược phát triển bài bản do Nhà sáng lập TH khởi xướng; chìa khóa là hệ thống quản lý áp dụng công nghệ tiên tiến, chu trình sản xuất sản phẩm khép kín, nông nghiệp chính xác từ quá trình chọn lọc cây trồng, cải tạo đất, nghiên cứu nuôi dưỡng và bảo tồn cây trồng, thu hoạch, sơ chế, chiết xuất tinh chất/hoạt chất đến quá trình phân phối sản phẩm tới tay người tiêu dùng. Các công nghệ chiết xuất, bảo toàn hoạt chất, kiểm soát chất lượng giúp nâng dược liệu từ những bài thuốc dân gian thành những sản phẩm có cơ sở khoa học, bảo đảm tính ổn định và an toàn.
Đến nay, TH đã phát triển được một vùng dược liệu tại Nghệ An quy mô khoảng 350ha, chuyên canh nhiều loại cây quý hiếm như tam thất, sâm Lai Châu, lan thạch hộc tía… cùng vùng trồng gấc đạt chứng nhận hữu cơ của Hoa Kỳ và châu Âu tại Yên Thành. Tính đến cuối năm 2025, TH đã bảo tồn được 75 loại cây dược liệu, trong đó có nhiều loài quý hiếm và có giá trị cao như tam thất, đương quy, ngũ gia bì, bảy lá một hoa (thất diệp nhất chi hoa), lan thạch hộc tía, sâm puxailaileng, sâm Lai Châu…, qua đó bảo tồn nguồn gene quý, gìn giữ những loài cây bản địa có giá trị.
Mô hình chuỗi giá trị dược liệu - công nghệ sinh học do AHLĐ Thái Hương khởi xướng và dẫn dắt triển khai tại Tập đoàn TH đang góp phần định hình lại cách tiếp cận đối với ngành dược liệu Việt Nam: từ khai thác sang nuôi trồng, từ manh mún sang chuỗi giá trị, từ giá trị thấp sang giá trị cao; đây là những gợi mở quan trọng, đóng góp vào quá trình hoạch định chính sách và chiến lược phát triển ngành dược liệu theo hướng hiện đại và bền vững trong thời gian tới.
Một yếu tố quan trọng khác là đưa người nông dân trở thành mắt xích trong chuỗi giá trị dược liệu, không chỉ tham gia sản xuất mà còn được hưởng lợi từ chính tài nguyên bản địa. Tại các vùng dự án như Yên Thành, Na Ngoi, Mường Lống (Nghệ An) hay các khu vực Tây Bắc, Tây Nguyên, mô hình này không chỉ giúp bảo vệ rừng mà còn tạo sinh kế bền vững, giúp người dân làm giàu ngay trên chính mảnh đất quê hương mình.
Hoàn thiện cơ chế phát triển dược liệu theo hướng công nghệ sinh học
Theo Nhà sáng lập TH, Việt Nam đang đứng trước một cơ hội lớn để phát triển ngành dược liệu thành một ngành kinh tế - kỹ thuật quan trọng. Với quyết tâm của Đảng, Nhà nước và sự chung tay của toàn xã hội, cùng với sự đồng hành của các doanh nghiệp tiên phong như TH, dược liệu Việt Nam không chỉ phục vụ tốt hơn cho sức khỏe người dân trong nước mà còn có thể vươn ra thế giới, xác lập vị trí dược liệu Việt trên bản đồ dược liệu quốc tế.
Từ thực tiễn triển khai, AHLĐ Thái Hương cho rằng, để ngành dược liệu thực sự phát triển tương xứng với tiềm năng, cần có những giải pháp mang tính hệ thống, đồng bộ. Trước hết, cần hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển dược liệu theo hướng công nghệ sinh học với quy mô lớn. Cùng với đó, xây dựng và triển khai chiến lược phát triển vùng dược liệu quy mô lớn gắn với mô hình điểm tận dụng thành quả khoa học công nghệ, nông nghiệp chính xác, công nghệ sinh học dựa trên nền tảng phát triển bền vững.
Ngoài ra, cần đẩy mạnh công tác truyền thông nhằm thúc đẩy y tế dự phòng trở thành ưu tiên hàng đầu, trong đó nhấn mạnh vai trò của dinh dưỡng và các sản phẩm từ dược liệu trong việc nâng cao sức khỏe cộng đồng.
