HĐND là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân, do nhân dân địa phương bầu ra, chịu trách nhiệm trước nhân dân địa phương và cơ quan nhà nước cấp trên. HĐND quyết định các vấn đề của địa phương do luật định; giám sát việc tuân theo Hiến pháp, pháp luật ở địa phương cũng như nghị quyết của HĐND.
Với vị trí, vai trò quan trọng như vậy, cùng với những đòi hỏi từ thực tiễn, nhất là việc triển khai chính quyền địa phương 2 cấp hiện nay, yêu cầu đặt ra với các đại biểu dân cử càng cao hơn, trách nhiệm nặng nề hơn. Bởi như ý kiến của một chuyên gia thì việc chuyển sang mô hình chính quyền địa phương 2 cấp không chỉ là thay đổi về tổ chức bộ máy mà còn là bước chuyển lớn về tư duy quản trị.
Với mô hình này, đại biểu HĐND giữ vai trò then chốt, vừa là người đại diện cho nhân dân, vừa là chủ thể tham gia quyết định và giám sát các chính sách phát triển. Do đó, để đáp ứng yêu cầu mới, mỗi đại biểu cần không ngừng nâng cao năng lực, bản lĩnh và tinh thần trách nhiệm, thực sự trở thành cầu nối giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân, góp phần xây dựng chính quyền địa phương hiệu lực, hiệu quả, vì sự phát triển bền vững.
Nhìn nhận ở khía cạnh khác, tại Tọa đàm “Từ lá phiếu tín nhiệm đến nghị trường hành động” diễn ra mới đây, một chuyên gia cho rằng, hoạt động của HĐND phải được đặt trên nền tảng ủy quyền rõ ràng. Mỗi nhiệm kỳ mới là một lần làm mới niềm tin. Mỗi lá phiếu bầu là sự khẳng định rằng nhân dân tiếp tục trao gửi trách nhiệm cho những người mà mình tin tưởng. Nếu coi lá phiếu là điểm khởi đầu của một hợp đồng chính trị - xã hội thì trách nhiệm của đại biểu chính là thực hiện đầy đủ cam kết trước cử tri.
Niềm tin vì thế vừa là tiền đề, vừa là thước đo hiệu quả hoạt động của cơ quan dân cử. Đặc biệt, lá phiếu không chỉ trao quyền, mà còn đặt ra yêu cầu trách nhiệm giải trình. Trong cơ chế dân chủ đại diện, ủy quyền không phải là trao trắng. Đại biểu phải thường xuyên liên hệ với cử tri, lắng nghe tâm tư, phản ánh trung thực ý kiến nhân dân vào nghị trường và chịu sự giám sát của nhân dân.
Cần nhắc lại rằng, trong bài viết "Ngày hội non sông và trọng trách trước nhân dân", Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh, tỷ lệ cử tri đi bầu gần như tuyệt đối thể hiện ý thức chính trị, trách nhiệm công dân, lòng yêu nước và niềm tin của nhân dân đối với sự lãnh đạo của Đảng.
Rằng, kết quả bầu cử là thắng lợi của nhân dân đồng thời đặt lên vai các đại biểu vừa trúng cử trọng trách lớn. Các đại biểu sẽ đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân trong 5 năm tới, tham gia quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước. Cùng với hoạt động nghị trường, mỗi đại biểu cần giữ mối liên hệ chặt chẽ với cử tri, lắng nghe và phản ánh kịp thời những vấn đề của đời sống.
Tổng Bí thư cho rằng, tỷ lệ lớn đại biểu lần đầu tham gia là yếu tố mới, mang lại năng lượng sáng tạo, song đòi hỏi nhanh chóng nâng cao năng lực, kỹ năng hoạt động… Tương lai tươi sáng đang ở phía trước. Cả nước cùng chung sức, đồng lòng, biến niềm vui ngày bầu cử thành hành động thiết thực, xây dựng quê hương Việt Nam ngày càng phồn vinh, hạnh phúc, để hiện thực hóa khát vọng một Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.
Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn về hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng lập pháp, giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng, việc chuyển hóa niềm tin thành hành động cụ thể là yêu cầu tất yếu. Đây sẽ vừa là động lực vừa là áp lực đối với mỗi đại biểu trong nhiệm kỳ mới.
