Từ thông điệp chiến lược quốc gia đến thực tế tại địa phương
Tại Hội thảo khoa học quốc gia về đổi mới mô hình phát triển đất nước diễn ra tại Hải Phòng vào ngày 26/5/2026 vừa qua, thông điệp cốt lõi được Trung ương định vị là: Tập trung đổi mới mô hình phát triển dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; dịch chuyển mạnh mẽ từ động lực truyền thống sang mô hình tự lực, tự cường và tự chủ chiến lược. Định hướng tầm vóc này chính là kim chỉ nam để các địa phương, đặc biệt là thực tiễn tại Nghệ An, soi chiếu, đánh giá và phấn đấu.
Đối với Nghệ An, việc dịch chuyển mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu đã trở thành đòi hỏi bắt buộc. Để hiện thực hóa mục tiêu tại Nghị quyết số 39-NQ/TW của Bộ Chính trị đưa Nghệ An trở thành "cực tăng trưởng tầm quốc gia", Nghệ An cũng như các địa phương khác lấy khoa học công nghệ, công nghiệp chất lượng cao và nông nghiệp tuần hoàn làm trụ cột; đồng thời, khơi thông dòng vốn đầu tư kỷ lục hiện tại thành động lực nội sinh tự cường.
Theo ông Hoàng Anh Dũng - Trưởng phòng Tổng hợp Quy hoạch (Sở Tài chính): Tăng trưởng theo chiều rộng dựa vào thâm dụng vốn, tài nguyên và lao động giá rẻ đang khiến cái nghèo khó cải thiện do quy luật hiệu suất giảm dần. Khác với mô hình cũ, tăng trưởng theo chiều sâu tập trung tối ưu hóa nguồn lực và ứng dụng chất xám để nâng cao năng suất (TFP), làm nền tảng cho kinh tế xanh và kinh tế số. Thực tế tại Nghệ An cho thấy mô hình phát triển dựa vào không gian và lao động giá rẻ đã đến giới hạn. Trước áp lực về chi phí mặt bằng, quy định cấm xuất khẩu tài nguyên thô và cơn khát nhân lực chất lượng cao, Nghệ An đang phải chuyển dịch sang mô hình dựa trên công nghệ và tri thức.
Nghị quyết nhiệm kỳ 2025-2030 của tỉnh đã nêu rõ mục tiêu: Phấn đấu đến năm 2030, Nghệ An trở thành tỉnh khá của cả nước, cực tăng trưởng tầm quốc gia, là trung tâm của khu vực Bắc Trung Bộ về công nghiệp, nông nghiệp công nghệ cao và logistics. Muốn vậy, Nghệ An phải chuyển mạnh sang mô hình tăng trưởng lấy khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo làm trụ cột cốt lõi trên tất cả các lĩnh vực, làm bệ đỡ vững chắc cho nội lực kinh tế. Đây cũng là con đường chung mà Trung ương và các tỉnh đang nỗ lực thực hiện.
Nông nghiệp đột phá: Từ tư duy sản lượng sang kinh tế chuỗi tuần hoàn
Dù nông nghiệp Nghệ An những năm qua đạt được nhiều thành quả đáng ghi nhận, song vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức từ thiên tai, thời tiết cực đoan, cùng áp lực phát triển tại địa bàn nhiều xã miền núi. Do đó, việc chuyển đổi cơ cấu kinh tế và gia tăng hàm lượng khoa học công nghệ luôn là trăn trở lớn của lãnh đạo tỉnh, lãnh đạo ngành cùng các địa phương.
Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã chỉ đạo khởi công dự án Nhà máy Chế biến dứa Đồng Giao (thuộc Công ty dứa Đồng Giao) trong Quý II/2026. Ông Nguyễn Văn Hợi - Trưởng phòng Quản lý Khoa học Kỹ thuật Công nghệ, Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An cho biết, đơn vị đã tập trung hỗ trợ nhà đầu tư quy hoạch vùng nguyên liệu dứa tập trung đến nay đạt diện tích 145 ha tại các địa phương trọng điểm như Giai Xuân, Quỳnh Thắng, Quỳnh Tam, Tân An...
Riêng tại xã Giai Xuân, vùng nguyên liệu đã trồng hoàn thành 92 ha, đạt tỷ lệ 100% kế hoạch, nhiều quả đồi bạt ngàn dứa mới. Tỉnh đã phối hợp chặt chẽ với doanh nghiệp cung ứng giống, chuyển giao kỹ thuật và ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm khi dứa chín với mức giá sàn cam kết không thấp hơn 7.000 đồng/kg dứa quả.
Đồng chí Nguyễn Văn Đệ - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh khẳng định: "Nông nghiệp Nghệ An đang chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy "sản xuất nông nghiệp" sang "kinh tế nông nghiệp", đầu tư áp dụng hàm lượng khoa học kỹ thuật cao hơn, tạo dấu ấn rõ nét ở mảng sản xuất hữu cơ và kinh tế tuần hoàn. Tập đoàn TH ứng dụng công nghệ số và mô hình kinh tế tuần hoàn, biến phụ phẩm thành tài nguyên, tiên phong dẫn dắt xu hướng nông nghiệp xanh bền vững của địa phương.
Bên cạnh Tập đoàn TH, Tập đoàn Nafoods, việc thu hút thêm Công ty dứa Đồng Giao giúp hoàn thiện năng lực chế biến sâu. Tỉnh cũng ban hành cơ chế chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp theo Nghị quyết số 34/2025/NQ-HĐND của HĐND tỉnh". Theo đó, cây dứa được hỗ trợ 80% kinh phí mua giống, 5.000.000 đồng/ha chi phí làm đất trồng mới và 3.500.000 đồng/ha màng phủ nilon.
Bên cạnh đó, các chuỗi giá trị đang tiếp tục được nhân rộng trong chăn nuôi lợn, nuôi tôm, trồng lạc, chuỗi lâm nghiệp và cây nguyên liệu (gỗ, keo, nứa, lùng), cho đến các chuỗi dược liệu đặc thù miền Tây gắn với du lịch.
Tư duy kinh tế tuần hoàn ngày càng được người dân và doanh nghiệp chú trọng áp dụng. Sự thay đổi này thể hiện rõ qua mô hình kinh tế dưới tán rừng khi chính quyền giao đất giao rừng, thành lập các tổ hợp tác và ký kết bao tiêu với đơn vị chế biến sâu. Nông nghiệp Nghệ An đang bám sát tinh thần đột phá phát triển khoa học công nghệ của Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị.
Làn sóng thu hút đầu tư và công nghiệp công nghệ cao: Chỗ dựa cho tăng trưởng
Sự phát triển kinh tế của Nghệ An là một tiến trình tích lũy bền bỉ qua từng giai đoạn. Nhìn lại năm 2021, tăng trưởng GRDP của tỉnh chỉ ở mức 6,31%. Đến năm 2024, tỉnh đã tạo bước ngoặt lớn với GRDP tăng 9,01%, quy mô nền kinh tế vượt 216 nghìn tỷ đồng (đứng thứ 2 khu vực Bắc Trung Bộ).
Đà chuyển dịch ấn tượng này tiếp tục được củng cố trong năm 2025 với GRDP ước tăng 8,44% (đứng thứ 13 cả nước). Tính chung, giai đoạn 2024-2025 ghi nhận mức tăng trưởng cao nhất trong chu kỳ dài từ năm 2011 đến nay (bình quân đạt 6,6%). Trong năm 2025, toàn tỉnh thu hút gần 43 nghìn tỷ đồng vốn cấp mới và tăng thêm (gồm 78 dự án cấp mới và 59 lượt dự án tăng vốn); riêng dòng vốn FDI đạt khoảng 1,02 tỷ USD.
Sự bùng nổ thực sự diễn ra trong 4 tháng đầu năm 2026 khi Nghệ An nhảy vọt lên vị trí thứ hai toàn quốc về thu hút đầu tư. Trong đó, tổng vốn FDI đạt trên 2,2 tỷ USD, gắn liền với các dự án hạ tầng nền tảng mang tính chiến lược như Nhà máy Nhiệt điện khí LNG Quỳnh Lập. Những con số biết nói đã chứng minh một tư duy hoàn toàn mới: Nghệ An không còn thu hút đầu tư theo kiểu "lấp đầy diện tích" thuần túy, mà có sự chọn lọc kỹ lưỡng các dự án quy mô lớn, mang tính chất động lực của khoa học công nghệ.
Khu kinh tế Đông Nam cùng các khu công nghiệp trọng điểm như VSIP Nghệ An, WHA Industrial Zone đang trở thành bến đỗ lý tưởng của làn sóng dịch chuyển công nghệ toàn cầu. Cấu trúc công nghiệp mới của Nghệ An hiện tại tập trung vững chắc vào ba chân kiềng: Thiết bị điện tử, vật liệu mới và năng lượng sạch. Bản đồ công nghiệp chất lượng cao này được định hình rõ nét bởi hệ sinh thái của các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới. Tập đoàn Luxshare - ICT: Đóng vai trò là “đầu tàu” FDI công nghệ cao tại KCN VSIP Nghệ An, chuyên sản xuất linh kiện điện tử, thiết bị thông minh cung ứng cho các tập đoàn công nghệ lớn nhất toàn cầu. Việc Luxshare không ngừng mở rộng quy mô sản xuất đang tạo ra hiệu ứng kéo theo mạnh mẽ đối với các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ khác.
Tổ hợp Goertek lại tập trung sản xuất thiết bị điện tử, âm thanh đa phương tiện và thiết bị mạng. Với tổng vốn đầu tư lên tới khoảng 500 triệu USD, đây là một trong những dự án FDI lớn nhất tỉnh, đóng vai trò quan trọng trong việc định vị thương hiệu công nghiệp của Nghệ An trên thị trường quốc tế.
Trong khi đó, Tập đoàn Runergy PV Technology chuyên sản xuất thanh silic đơn tinh thể và vật liệu bán dẫn phục vụ cho ngành năng lượng mặt trời. Đây được xem là “cú hích” chiến lược mở đường cho ngành công nghiệp bán dẫn và công nghệ vật liệu mới tại địa phương. Lãnh đạo Tập đoàn Everwin Precision cho biết, chúng tôi tập trung vào lĩnh vực cơ khí chính xác, sản xuất linh kiện điện tử và thiết bị thông minh tại KCN VSIP, giúp hoàn thiện chuỗi cung ứng khép kín ngay trong lòng các khu công nghiệp của tỉnh. Tuy nhiên, chúng tôi vẫn đang rất cần nhiều lao động.
Mặc dù đạt được nhiều thành tựu lớn, tỉnh vẫn thẳng thắn nhìn nhận một thực tế là khu vực công nghiệp nội tỉnh phát triển chưa thực sự bứt phá. Ngành công nghiệp hỗ trợ còn yếu; số lượng doanh nghiệp địa phương tham gia được vào chuỗi cung ứng của các đại bàng FDI còn ít; giá trị lan tỏa từ khu vực FDI sang khu vực kinh tế trong tỉnh chưa thật sự tương xứng. Bên cạnh đó, các dịch vụ logistics, hạ tầng kết nối cảng biển và nguồn nhân lực kỹ thuật cao vẫn là những điểm nghẽn mà tỉnh đang dồn lực tháo gỡ.
Quyết liệt khơi thông nguồn lực phát triển
Để giữ vững vị trí trong tốp đầu thu hút đầu tư và thực hiện thành công mục tiêu đổi mới mô hình tăng trưởng, Nghệ An đang đổi mới mạnh mẽ phương thức lãnh đạo. Thường trực Tỉnh ủy và lãnh đạo UBND tỉnh thường xuyên đi cơ sở, trực tiếp thành lập các tổ công tác chuyên trách để kiểm tra thực địa, đôn đốc tiến độ giải ngân và trực tiếp tháo gỡ khó khăn, vướng mắc tại chỗ cho các dự án.
Tỉnh áp dụng nghiêm túc nguyên tắc "6 rõ", giao mốc thời gian cụ thể và gắn trách nhiệm trực tiếp cá nhân cho từng người đứng đầu, chấm dứt tình trạng quy trách nhiệm chung chung cho tập thể. Với tinh thần đó, tỉnh tập trung chỉ đạo quyết liệt nhằm xử lý dứt điểm 33 dự án tồn đọng, vướng mắc kéo dài trước ngày 30/6/2026.
Song song với việc siết chặt kỷ cương, địa phương đang dồn toàn lực để hoàn thiện hệ thống hạ tầng chiến lược bao gồm: Thông tuyến cao tốc Vinh - Thanh Thủy, xây dựng cảng nước sâu Cửa Lò, nâng cấp sân bay quốc tế Vinh và đẩy nhanh tiến độ đại dự án Nhiệt điện khí LNG Quỳnh Lập. Từ sức mạnh hạ tầng đồng bộ này, Khu kinh tế Đông Nam sẽ tiếp tục thu hút dòng vốn FDI công nghệ cao, năng lượng sạch có chọn lọc, ưu tiên các dự án có cam kết chuyển giao công nghệ để kích hoạt nội lực, nâng tầm các doanh nghiệp bản địa. Đồng thời, ngành nông nghiệp cũng được số hóa và xanh hóa toàn diện theo chuỗi kinh tế tuần hoàn để nâng cao giá trị gia tăng sau chế biến và đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu. Tỉnh cũng đang dồn lực đào tạo lao động, lao động chất lượng cao để đáp ứng cho các doanh nghiệp.
Sự kết hợp đồng bộ giữa phương thức lãnh đạo điều hành sâu sát cơ sở, tập trung đầu tư hạ tầng và tốc độ xanh hóa, số hóa là minh chứng cho thấy Nghệ An đang đổi mới thực chất mô hình tăng trưởng. Bằng cách tập trung khơi thông các nguồn lực, tối ưu hóa chuỗi cung ứng và định hình rõ nét vai trò trung tâm logistics của khu vực Bắc Trung Bộ, tỉnh đang từng bước cụ thể hóa mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng hai con số, hướng tới vị thế cực tăng trưởng quốc gia vào năm 2030.
