Chiều 9/8, Quốc hội thảo luận tại Hội trường về dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi). Trao đổi bên lề phiên họp về dự thảo luật này, ĐBQH Thiếu tướng Ngô Nam Cường, Phó Tư lệnh Quân khu 4 cho rằng, việc sửa đổi Luật cần tiếp tục đổi mới phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) theo hướng lấy người dân làm trung tâm. Từ thực tiễn lực lượng vũ trang và hoạt động của bộ máy cơ sở, đại biểu đề nghị nhiều giải pháp nhằm nâng cao tính khả thi của Luật, nhất là giảm tải cho cấp xã, phát huy vai trò của các lực lượng đóng quân trên địa bàn và kiểm soát chặt chẽ thông tin pháp luật trên môi trường số.
Giảm tải cho cơ sở, phát huy nguồn lực tại chỗ
ĐBQH Thiếu tướng Ngô Nam Cường bày tỏ đồng tình với sự cần thiết sửa đổi Luật PBGDPL năm 2012, đồng thời đánh giá hồ sơ dự án Luật và Báo cáo thẩm tra đã thể hiện tinh thần đổi mới tư duy lập pháp, chuyển từ phương thức cung cấp thông tin pháp luật đơn thuần sang tạo môi trường thuận lợi để công dân tự giác tuân thủ, lấy người dân làm trung tâm và kiến tạo hành lang pháp lý số.
Từ thực tiễn tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, nhất là sau khi sáp nhập và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, đại biểu cho rằng quy mô địa giới, dân cư cấp xã mở rộng, trong khi cán bộ Tư pháp - Hộ tịch cấp xã đang phải đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ, vừa giải quyết thủ tục hành chính hằng ngày, vừa thực hiện công tác phổ biến, giáo dục pháp luật.
Để khắc phục tình trạng này, đại biểu đề nghị bổ sung vào khoản 3 Điều 7 cơ chế phối hợp liên ngành tinh gọn tại cấp xã; cho phép Chủ tịch UBND cấp xã chủ động huy động, phát huy vai trò nòng cốt của lực lượng tư pháp, pháp chế, tuyên truyền chuyên trách thuộc các đơn vị quân đội, biên phòng, công an đồn trú hoặc phụ trách địa bàn.
Theo ĐBQH Ngô Nam Cường, đây là giải pháp góp phần giảm tải áp lực và bù đắp thiếu hụt nhân lực tư pháp ở cơ sở. Cùng với đó, cần chỉnh lý khoản 4 Điều 24 theo hướng giao nhiệm vụ tập trung, khả thi; UBND cấp xã chủ trì các văn bản liên quan trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ của người dân trên địa bàn và văn bản của địa phương. Đối với các văn bản chuyên ngành khác, cấp xã đóng vai trò phối hợp tiếp nhận tài liệu và hướng dẫn nghiệp vụ từ cơ quan cấp trên hoặc lực lượng đồn trú. Đại biểu cũng đề nghị Luật quy định rõ cơ chế phân bổ ngân sách, ưu tiên hỗ trợ kinh phí trực tiếp cho ngân sách cấp xã tại các địa bàn khó khăn, biên giới, hải đảo.
Phổ biến, giáo dục pháp luật trên không gian mạng phải chính xác, có kiểm soát
Một nội dung được ĐBQH Ngô Nam Cường nhấn mạnh là xây dựng hành lang pháp lý cho hoạt động PBGDPL trên không gian mạng và quản trị trí tuệ nhân tạo (AI).
Đại biểu đánh phổ biến giá việc dự thảo Luật quy định hoạt động PBGDPL trên không gian mạng phải thông qua tài khoản đã được định danh hoặc xác thực, đồng thời dự kiến tiền kiểm và gắn nhãn nội dung AI là bước đi kịp thời nhằm ngăn chặn nguy cơ từ các kênh giả mạo cơ quan nhà nước hoặc thông tin tư vấn pháp luật sai lệch do AI tạo ra.
Tuy nhiên, để bảo đảm tính chính xác, minh bạch và an toàn, đại biểu đề nghị luật hóa nguyên tắc: mọi nền tảng số, ứng dụng AI hoặc chatbot phục vụ PBGDPL do cơ quan nhà nước triển khai hoặc kết nối trên Cổng dịch vụ công phải trích xuất dữ liệu trực tiếp từ Cổng Pháp luật quốc gia và Cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật đã được thẩm định.
Đồng thời, các sản phẩm PBGDPL có sự tham gia của AI cần được gắn nhãn nhận diện rõ ràng. Mọi câu trả lời tự động phải kèm cảnh báo về tính chất tham khảo, không thay thế văn bản quy phạm pháp luật chính thức hoặc tư vấn của người hành nghề luật.
Đặc biệt, đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), tạo điều kiện để Chính phủ thử nghiệm các giải pháp công nghệ số mới như Big Data, AI, gamification pháp lý trong PBGDPL.
Truyền thông chính sách phải minh bạch, không để “hướng lái chính sách”
Đối với nội dung truyền thông chính sách, ĐBQH Ngô Nam Cường cho rằng việc bổ sung nội dung này ngay từ giai đoạn soạn thảo văn bản là phù hợp, góp phần tạo đồng thuận xã hội.
Tuy nhiên, để tránh việc truyền thông tạo áp lực dư luận thiếu chính xác, tác động tiêu cực đến quy trình lập pháp, đại biểu đề nghị phân định rõ ranh giới pháp lý giữa truyền thông chính sách và quy trình lấy ý kiến, phản biện xã hội.
Cùng với đó, cơ quan chủ trì soạn thảo cần lập kế hoạch truyền thông chính sách từ sớm, ngay từ giai đoạn lập đề nghị xây dựng luật; đồng thời công khai bản tiếp thu, giải trình ý kiến truyền thông trên môi trường số.
Về xã hội hóa, đại biểu đề nghị bổ sung khung tiêu chí minh bạch, nghiêm cấm việc lợi dụng tài trợ xã hội hóa để “hướng lái chính sách” hoặc can thiệp thiếu khách quan vào quá trình lập pháp.
Không đánh giá phổ biến, giáo dục pháp luật bằng hình thức
Một điểm nhấn trong đề xuất của ĐBQH Ngô Nam Cường là đổi mới cách đánh giá hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật.
Theo đại biểu, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật phải chuyển mạnh từ đánh giá “bề nổi” sang đánh giá chất lượng thực chất đầu ra; thước đo hiệu quả phải dựa trên kết quả đầu ra và ý thức chấp hành pháp luật của người dân.
Từ đó, đại biểu đề nghị thể chế hóa trực tiếp vào Điều 37 của dự thảo Luật 3 thước đo định lượng bắt buộc: (1) Mức độ chuyển biến hành vi tự giác tuân thủ pháp luật của cán bộ và Nhân dân trên địa bàn. (2) Mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp đối với dịch vụ hướng dẫn, giải đáp pháp luật của cơ quan nhà nước. (3) Tỷ lệ giảm các vụ việc vi phạm pháp luật, khiếu kiện phức tạp kéo dài do nguyên nhân không hiểu biết pháp luật tại địa phương.
Nhấn mạnh những đề xuất trên, ĐBQH Ngô Nam Cường cho rằng sửa đổi Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật cần hướng tới mục tiêu cuối cùng là đưa pháp luật đến gần người dân hơn, giúp người dân hiểu, tin và tự giác chấp hành pháp luật, đồng thời bảo đảm các quy định có tính khả thi, phù hợp với điều kiện thực tế của cơ sở và yêu cầu chuyển đổi số./.
Phan Hậu
