Thẩm tra sát thực tiễn, bám sát chính sách dân tộc
Trong cơ cấu tổ chức của HĐND tỉnh, Ban Dân tộc có vị trí đặc thù, phụ trách lĩnh vực vừa rộng, vừa phức tạp, gắn trực tiếp với đời sống của đồng bào DTTS và miền núi – khu vực chiếm phần lớn diện tích tự nhiên của tỉnh Nghệ An. Điều này đặt ra yêu cầu cao đối với hoạt động thẩm tra, giám sát, khảo sát, bảo đảm các chủ trương, chính sách được ban hành có tính khả thi và hiệu quả thực chất.
Ngay từ đầu nhiệm kỳ, Ban Dân tộc HĐND tỉnh đã chủ động xây dựng quy chế làm việc, phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng thành viên; xác định rõ thẩm tra và giám sát là hai trụ cột xuyên suốt hoạt động. Trên cơ sở đó, Ban từng bước đổi mới cách tiếp cận, chuyển từ thẩm tra “trên hồ sơ” sang thẩm tra gắn với thực tiễn, tham gia từ sớm, từ đầu trong quá trình xây dựng chính sách.
Trong nhiệm kỳ, Ban đã tổ chức thẩm tra 23 hồ sơ dự thảo nghị quyết liên quan trực tiếp đến vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Hoạt động thẩm tra không chỉ dừng lại ở việc xem xét tính hợp pháp, hợp lệ, mà đi sâu phân tích tính khả thi, mức độ tác động và khả năng lan tỏa của chính sách đối với người dân... Với những nội dung quan trọng, Ban tổ chức khảo sát thực tế tại cơ sở, tham vấn ý kiến đối tượng thụ hưởng, tham khảo kinh nghiệm của một số địa phương nhằm bảo đảm nghị quyết khi ban hành sát thực tiễn, có tính bền vững.
Song hành với thẩm tra, hoạt động giám sát, khảo sát được triển khai có trọng tâm, trọng điểm. Trong nhiệm kỳ, Ban đã tiến hành 5 cuộc giám sát chuyên đề và 8 cuộc khảo sát, tập trung vào việc thực hiện các chương trình, chính sách lớn như Chương trình MTQG phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi; chính sách đất ở, đất sản xuất, nước sinh hoạt; bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa gắn với phát triển du lịch cộng đồng.
Phương thức giám sát có nhiều đổi mới, kết hợp giám sát trực tiếp với giám sát qua báo cáo; tăng cường tiếp xúc, đối thoại với người dân; chú trọng giám sát đối tượng trực tiếp thụ hưởng chính sách. Qua đó, Ban kịp thời phát hiện những bất cập trong tổ chức thực hiện, những điểm nghẽn về cơ chế, nguồn lực, đồng thời kiến nghị Thường trực HĐND tỉnh và UBND tỉnh các giải pháp tháo gỡ phù hợp. Nhiều kiến nghị sau giám sát được tiếp thu, triển khai, tạo chuyển biến rõ nét trong công tác quản lý nhà nước về lĩnh vực dân tộc.
Không chỉ thực hiện nhiệm vụ được phân công, Ban Dân tộc còn tích cực tham gia các đoàn giám sát chuyên đề của HĐND tỉnh, Thường trực HĐND tỉnh; phối hợp chặt chẽ với Hội đồng Dân tộc của Quốc hội, Đoàn ĐBQH tỉnh trong giám sát, phản biện chính sách, qua đó góp phần nâng cao chất lượng hoạt động chung của HĐND tỉnh.
Hướng tới nhiệm kỳ mới với yêu cầu cao hơn
Bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn hoạt động của Ban Dân tộc HĐND tỉnh trong nhiệm kỳ 2021 – 2026 cũng đặt ra một số vấn đề cần được nhìn nhận thẳng thắn. Có thời điểm, việc nắm bắt một số cơ chế, chính sách mới trong lĩnh vực dân tộc chưa kịp thời; công tác theo dõi, đôn đốc thực hiện một số kiến nghị sau giám sát chưa thật sự thường xuyên; chất lượng thẩm tra một số nghị quyết còn phụ thuộc vào tiến độ, chất lượng cung cấp thông tin của cơ quan tham mưu; tính đặc thù của địa bàn miền núirộng, giao thông khó khăn; yêu cầu chuyên môn cao, trong khi phần lớn thành viên Ban hoạt động kiêm nhiệm, cũng ảnh hưởng nhất định đến việc bố trí thời gian tham gia đầy đủ các hoạt động.
Chính từ việc nhận diện rõ những hạn chế đó, Ban Dân tộc HĐND tỉnh đã từng bước đúc rút các bài học kinh nghiệm trong tổ chức và phương thức hoạt động. Thực tiễn cho thấy, việc bám sát chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và nghị quyết của HĐND tỉnh ngay từ đầu nhiệm kỳ có ý nghĩa quyết định đối với chất lượng hoạt động của Ban. Cùng với đó, chủ động nắm chắc tình hình cơ sở, nhất là những vấn đề phát sinh tại vùng đồng bào DTTS, miền núi; lựa chọn đúng nội dung, trúng vấn đề cử tri quan tâm được xác định là yếu tố then chốt quyết định hiệu quả thẩm tra, giám sát và phản biện.
Qua từng cuộc thẩm tra, giám sát, khảo sát, các thành viên Ban Dân tộc HĐND tỉnh ngày càng nhận thức rõ hơn yêu cầu phát huy vai trò, trách nhiệm cá nhân; chủ động bố trí thời gian nghiên cứu, tham gia đầy đủ các hoạt động của Ban; đồng thời vận dụng kinh nghiệm quản lý nhà nước gắn với hiểu biết thực tiễn địa phương.
Thực tiễn hoạt động cũng khẳng định, sự phối hợp chặt chẽ giữa Ban Dân tộc với Thường trực, các Ban HĐND tỉnh, UBND tỉnh, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh và các cơ quan chuyên môn là điều kiện quan trọng nhằm hạn chế chồng chéo, nâng cao chất lượng phản biện và tính khả thi của các nghị quyết.
Đặc biệt, việc theo dõi, đôn đốc và rà soát việc thực hiện các kiến nghị sau giám sát được xác định là khâu quan trọng, quyết định hiệu quả cuối cùng của hoạt động giám sát; qua đó bảo đảm các kiến nghị không dừng lại ở kết luận mà thực sự tạo chuyển biến trong tổ chức thực hiện chính sách tại cơ sở.
Trao đổi với phóng viên Báo Đại biểu Nhân dân, Trưởng Ban Dân tộc HĐND tỉnh Nghệ An Lô Thị Kim Ngân cho biết, nhiệm kỳ 2026 – 2031 sẽ đặt ra nhiều yêu cầu mới, không chỉ ở phạm vi thẩm tra, giám sát mà còn ở vai trò tham gia hoàn thiện thể chế, phản ánh kịp thời tiếng nói, nguyện vọng chính đáng của cử tri đồng bào DTTS và miền núi vào quá trình xây dựng và thực thi chính sách.
Theo bà Lô Thị Kim Ngân, trong giai đoạn tới, Ban Dân tộc HĐND tỉnh sẽ tiếp tục đổi mới phương thức hoạt động, lấy hiệu quả thực chất làm thước đo; trọng tâm là nâng cao chất lượng thẩm tra nghị quyết ngay từ khâu chuẩn bị; tăng cường theo dõi việc tổ chức thực hiện các chính sách dân tộc sau khi HĐND tỉnh thông qua; chú trọng các chương trình mục tiêu quốc gia gắn trực tiếp với mục đích tăng trưởng hài hoà, bền vững vùng đồng bào DTTS, miền núi của tỉnh.
Có thể khẳng định, nhiệm kỳ 2021 – 2026 đã để lại nhiều dấu ấn trong hoạt động của Ban Dân tộc HĐND tỉnh Nghệ An. Trên nền tảng những kết quả đạt được, các bài học kinh nghiệm được rút ra từ thực tiễn và quyết tâm đổi mới, Ban Dân tộc HĐND tỉnh được kỳ vọng sẽ tiếp tục khẳng định vai trò là cầu nối giữa nghị trường với đời sống đồng bào DTTS, góp phần hoàn thiện chính sách, thúc đẩy phát triển bền vững và bảo đảm công bằng xã hội trên địa bàn tỉnh trong giai đoạn tới.
Trong giám sát, Ban Dân tộc HĐND tỉnh nhận thấy có thời điểm tài liệu cung cấp còn chậm, số liệu chưa thật thống nhất, ảnh hưởng đến thời gian nghiên cứu và chất lượng thẩm tra, phản biện chính sách… Thời gian tới, Ban sẽ tăng cường kỷ luật phối hợp, yêu cầu các cơ quan, địa phương cung cấp thông tin kịp thời, đầy đủ, chính xác; đồng thời coi việc theo dõi thực hiện sau kết luận giám sát và tái giám sát là trách nhiệm xuyên suốt, bảo đảm các kiến nghị đi vào thực chất.
Trưởng Ban Dân tộc HĐND tỉnh Nghệ An Lô Thị Kim Ngân
