Nhà văn hóa gồng mình gánh vác quy mô mới
Tính đến ngày 1/7/2026, tỉnh Nghệ An đã hoàn thành việc sắp xếp 3.797 khối, xóm cũ thành 2.026 đơn vị hành chính mới. Một bộ máy hành chính tinh gọn đã hình thành, nhưng đồng thời cũng đặt ra áp lực hạ tầng khổng lồ.
Những công trình nhà văn hóa vốn chỉ được thiết kế cho vài chục đến khoảng trăm hộ dân, nay phải oằn mình gánh vác nhu cầu sinh hoạt của hàng trăm hộ dân sau sáp nhập.
Tại xóm Tổng đội, xã Hạnh Lâm, sau khi sáp nhập, xóm mới có tới hơn 460 hộ dân. Trong khi đó, nhà văn hóa của các xóm cũ chỉ đáp ứng tối đa khoảng 150 chỗ ngồi, chưa đầy một phần ba nhu cầu thực tế. Thực tế này khiến ban cán sự xóm vô cùng trăn trở vì chưa có công trình nào đáp ứng đủ không gian sinh hoạt chung cho cả cộng đồng.
Ông Trần Văn Tú - Xóm trưởng xóm Tổng đội chia sẻ: "Nếu tổ chức họp tập trung đại diện các hộ gia đình thì có tới 460 người tham dự, trong khi hội trường chỉ ngồi được khoảng 150 người. Để có một địa điểm sinh hoạt đảm bảo cho nhân dân là rất khó khăn, khiến chúng tôi vô cùng lo lắng mỗi khi triển khai các phong trào chung".
Đây cũng là thực trạng chung tại nhiều địa phương khác. Tại xóm Thuận Yên, xã Tân Phú, hai nhà văn hóa của hai xóm cũ đều không nằm ở vị trí trung tâm của đơn vị mới và diện tích quá chật hẹp, hoàn toàn không đủ điều kiện để quy hoạch mở rộng hay xây mới. Ông Cao Đăng Hoan - Bí thư Chi bộ xóm cho biết: "Các nhà văn hóa trước đây chỉ có sức chứa từ 90 đến 150 người. Khi nhập lại với quy mô lên tới hơn 420 hộ, dù tỷ lệ người dân đi họp đạt khoảng 80% cũng không thể đáp ứng nổi . Người dân dự họp phải ngồi ra cả khu vực xung quanh".
Thống kê cho thấy, trước thời điểm sắp xếp, có tới 99% khối, xóm cũ trên địa bàn tỉnh đã có nhà văn hóa. Nhiều công trình được đầu tư xây dựng khang trang, đồng bộ. Sau sáp nhập, hàng nghìn công trình cũ không còn giữ vai trò là điểm sinh hoạt chính thức của khối xóm mới, tạo ra tình trạng thực tế là nhà văn hóa vừa thừa lại vừa thiếu.
Vấn đề đặt ra cấp thiết là làm thế nào để khai thác, tối ưu hóa các công trình sẵn có, tránh lãng phí tài sản công, trong khi vẫn phải đảm bảo nhu cầu sinh hoạt chính đáng, ổn định đời sống tinh thần cho người dân.
Giải pháp sử dụng và quy hoạch đồng bộ
Theo nhiều người dân và cán bộ cơ sở, cần phải có phương án sử dụng linh hoạt cơ sở vật chất cũ, ưu tiên sự thuận lợi và phát huy hiệu quả những thành quả đã được đầu tư bằng nguồn lực trước đây.
Ông Chu Văn Thìn - Bí thư Chi bộ xóm Chu Trạc, xã Yên Thành đề xuất: "Cơ sở vật chất đã được đầu tư cần có lộ trình sử dụng phù hợp. Nhà văn hóa cũ có thể chuyển đổi công năng thành nhà truyền thống, phần sân bãi làm không gian thể dục thể thao, sinh hoạt cộng đồng. Ban cán sự xóm mới sẽ có trách nhiệm quản lý, bảo quản để các công trình do nhân dân đóng góp tiếp tục phát huy giá trị tốt hơn".
Bên cạnh việc khai thác linh hoạt các cơ sở cũ, nhu cầu cấp bách lúc này là các địa phương phải rà soát, đánh giá thực trạng toàn diện để có phương án sử dụng hiệu quả. Đồng thời nhanh chóng đưa hạng mục nhà văn hóa và các thiết chế đi kèm vào bản quy hoạch tổng thể của cấp xã. Đây là bước đi giúp chính quyền địa phương có căn cứ pháp lý vững chắc để bố trí quỹ đất, huy động nguồn lực đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, xóa bỏ tình trạng đầu tư manh mún và đảm bảo thiết chế văn hóa sau khi xây dựng thực sự gắn liền với đời sống dân cư.
Trao đổi về định hướng giải quyết, ông Nguyễn Tuấn Anh - Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội UBND xã Hạnh Lâm cho biết: "Chúng tôi đang nhờ đơn vị tư vấn rà soát, lập quy hoạch để đưa nhà văn hóa về một vị trí tập trung nhất định cho các xóm mới. Khi quy hoạch được phê duyệt, địa phương sẽ bắt tay vào xây dựng trung tâm nhà văn hóa của các xóm. Rất mong được Nhà nước bố trí nguồn lực kinh phí đầu tư để xã sớm đạt được các mục tiêu phát triển".
Cùng chung mục tiêu hướng tới sự phát triển đồng bộ, bà Trần Thị Thanh - Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội, UBND xã Yên Thành nhấn mạnh: "Trong xu thế phát triển của xã hội, thiết chế văn hóa cộng đồng là nơi để người dân thụ hưởng các thành quả chung. Trong đề án quy hoạch chung của xã, chúng tôi sẽ khảo sát, lựa chọn vị trí địa lý thuận lợi để tham mưu triển khai xây dựng mới các nhà văn hóa đủ điều kiện, đáp ứng trọn vẹn nhu cầu sinh hoạt cộng đồng của nhân dân".
Việc sắp xếp lại khối, xóm không chỉ góp phần tinh gọn bộ máy ở cơ sở mà còn tạo tiền đề quan trọng để các địa phương quy hoạch lại hệ thống nhà văn hóa và các hạng mục theo hướng đồng bộ, hiệu quả hơn, phục vụ thiết thực nhu cầu sinh hoạt chung của cộng đồng.
Những nội dung này rất cần được đưa vào lộ trình đầu tư công trung hạn một cách bài bản, thích ứng linh hoạt với quy mô dân số lớn. Qua đó, tối ưu hóa cơ sở hạ tầng và góp phần củng cố vững chắc niềm tin của nhân dân đối với các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước.
.jpg?md5=NNzTMGH4gN1IqWE5v3vvPA&expires=1784808585)
