Hệ thống y tế công lập quy mô lớn, đa tầng
Theo báo cáo của Sở Y tế, tính đến tháng 9/2026, toàn tỉnh có 49 đơn vị sự nghiệp y tế công lập, cùng 457 trạm y tế xã, phường và 2 phòng khám đa khoa khu vực trực thuộc các Trung tâm Y tế. Trong đó, tuyến tỉnh có 22 đơn vị (13 bệnh viện, 5 trung tâm chuyên ngành, 4 đơn vị bảo trợ xã hội); tuyến khu vực có 27 đơn vị (7 bệnh viện đa khoa, 20 Trung tâm Y tế). Toàn ngành hiện có 15.350 viên chức, người lao động, trong đó 67,3% hưởng lương từ nguồn thu sự nghiệp, 32,7% hưởng lương từ ngân sách nhà nước.
Về cơ chế tự chủ tài chính, theo Quyết định số 2149/QĐ-SYT ngày 31/12/2025, toàn ngành có 1 đơn vị tự chủ Nhóm I (Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa Nghệ An), 17 đơn vị Nhóm II, 18 đơn vị Nhóm III và 11 đơn vị Nhóm IV do ngân sách bảo đảm toàn bộ chi thường xuyên. Mức độ tự chủ không đồng đều giữa các tuyến: trong khi các bệnh viện tuyến tỉnh, tuyến khu vực có nguồn thu dịch vụ ổn định, nhiều Trung tâm Y tế đảm nhận nhiệm vụ dự phòng, dân số vẫn phụ thuộc lớn vào ngân sách.
Sắp xếp y tế cơ sở: Thay đổi mang tính bước ngoặt
Đặc biệt hiện nay tỉnh đã ban hành và triển khai Đề án sắp xếp, tổ chức lại các đơn vị sự nghiệp y tế công lập, được UBND tỉnh phê duyệt tại Quyết định số 3934/QĐ-UBND ngày 03/9/2026, với lộ trình hoàn thành chậm nhất ngày 30/9/2026. Theo phương án được duyệt, toàn ngành từ 49 đơn vị sẽ còn 45 đơn vị. Đáng chú ý nhất là việc sáp nhập Bệnh viện Da liễu Nghệ An vào Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa Nghệ An; 11 Trung tâm Y tế có giường bệnh được đổi tên thành bệnh viện đa khoa (Nam Đàn, Hưng Nguyên, Kỳ Sơn, Tương Dương...); 9 Trung tâm Y tế không giường bệnh cùng phần chức năng dự phòng, dân số của 11 trung tâm nói trên được tổ chức lại thành 6 Trung tâm Y tế khu vực. Hai phòng khám đa khoa khu vực Năm Nam và Yên Hòa sẽ giải thể.
Thay đổi có tính bước ngoặt nhất nằm ở tuyến cơ sở: mạng lưới 457 trạm y tế cấp xã được sắp xếp còn 130 trạm cùng các điểm trạm, bảo đảm nguyên tắc mỗi xã, phường có một trạm y tế - giảm hơn 70% số đầu mối, kéo theo hàng loạt yêu cầu về bố trí nhân lực, cơ sở vật chất, tài sản và hồ sơ. Sở Y tế đánh giá việc sắp xếp giúp phân định rõ chức năng giữa khối khám, chữa bệnh và khối y tế dự phòng, tinh gọn đầu mối quản lý, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Tại buổi làm việc, thành viên Đoàn khảo sát phát biểu nhiều ý kiến băn khoăn liên quan đến việc sắp xếp các Trung tâm Y tế thành các Trung tâm Y tế khu vực, các Trạm Y tế; việc bố trí nhân lực, phương tiện và cơ sở vật chất khi sắp xếp để không làm gián đoạn khả năng tiếp cận dịch vụ y tế thiết yếu của người dân; khó khăn, bất cập khi thực hiện cơ chế tự chủ;...
Nhân lực: Chuyển biến nhưng chưa đồng đều
Giai đoạn 2020 - 2025, toàn ngành tuyển dụng được 4.598 viên chức; trong đó nhóm tự chủ cao (Nhóm I, II) tuyển được 3.867 người, còn nhóm phụ thuộc ngân sách (Nhóm III, IV) chỉ tuyển được 731 người, đạt khoảng 55% kế hoạch do bị ràng buộc bởi biên chế giao hằng năm và chính sách tinh giản biên chế. Riêng năm 2025 và 9 tháng đầu 2026, toàn ngành tuyển mới 1.262 người, gồm 363 bác sĩ và 529 điều dưỡng, hộ sinh, kỹ thuật viên.
Toàn ngành hiện có 3.756 bác sĩ, 7.248 điều dưỡng - hộ sinh - kỹ thuật y, 409 dược sĩ đại học. Đáng chú ý, 5 năm qua có 405 viên chức y tế nghỉ việc, cho thấy áp lực cạnh tranh nhân lực giữa khu vực công và tư ngày càng gay gắt. Sở Y tế cũng chỉ rõ: Nghị quyết số 157/2014/NQ-HĐND về chính sách thu hút, đào tạo nhân lực y tế, sau hơn 10 năm thực hiện với tổng kinh phí 91,194 tỷ đồng, đã bộc lộ nhiều bất cập - mức hỗ trợ xây dựng từ năm 2014 chưa được điều chỉnh, đối tượng thụ hưởng mới tập trung vào bác sĩ, dược sĩ, chưa bao quát điều dưỡng, hộ sinh, kỹ thuật viên y tế.
Thách thức tài chính, nhân lực và hạ tầng đan xen
Mức độ tự chủ chênh lệch lớn giữa các đơn vị bắt nguồn từ cơ cấu giá dịch vụ khám, chữa bệnh hiện chưa tính đủ chi phí quản lý, đào tạo, khấu hao tài sản cố định và ứng dụng công nghệ thông tin. Với các đơn vị tuyến tỉnh có lượng bệnh nhân lớn, cơ chế tự chủ là động lực tăng trưởng; nhưng với các đơn vị tự chủ thấp, nguồn thu hạn chế, nhiệm vụ dự phòng nặng nề, cùng một cơ chế lại trở thành áp lực, khiến các đơn vị không đủ nguồn lực tái đầu tư trang thiết bị, đào tạo nhân lực hay tăng thu nhập cho người lao động. Đây cũng là lý do việc chuyển đổi mô hình 11 Trung tâm Y tế có giường bệnh thành bệnh viện đa khoa lần này cần đi kèm rà soát lại phương án tự chủ tài chính tương ứng.
Tình trạng thiếu bác sĩ và nhân lực trình độ cao vẫn phổ biến ở tuyến y tế cơ sở, vùng miền núi, biên giới. Chênh lệch thu nhập và điều kiện làm việc giữa khu vực công lập và tư nhân là nguyên nhân chính khiến tuyển dụng tại các đơn vị tự chủ Nhóm III, IV chỉ đạt 55% kế hoạch tuyển dụng, còn việc giữ chân nhân lực chất lượng cao vẫn là bài toán khó.
Cơ sở vật chất tại nhiều đơn vị, nhất là hệ thống trạm y tế, đã xuống cấp, đòi hỏi nguồn lực đầu tư lớn trong khi ngân sách còn hạn chế - áp lực này càng rõ nét hơn khi 457 trạm y tế được tổ chức lại còn 130 trạm, đặt ra yêu cầu bảo đảm khả năng tiếp cận dịch vụ cho người dân ở các địa bàn rộng, dân cư phân tán, giao thông khó khăn.
Kiến nghị ban hành chính sách mới thay thế Nghị quyết số 157/2014/NQ-HĐND
Từ thực tiễn trên, Sở Y tế kiến nghị HĐND tỉnh xem xét ban hành Nghị quyết mới thay thế Nghị quyết số 157/2014/NQ-HĐND về một số chính sách đặc thù hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực y tế công lập trên địa bàn tỉnh Nghệ An, phù hợp với mô hình chính quyền hai cấp và cơ cấu ngành y tế sau sắp xếp. Đồng thời, đề nghị UBND tỉnh ưu tiên đầu tư, nâng cấp cơ sở vật chất, trang thiết bị cho các trạm y tế, điểm trạm sau sắp xếp, nhất là tại địa bàn miền núi, biên giới; bố trí nguồn lực thực hiện chính sách thu hút, đào tạo nhân lực cho tuyến y tế cơ sở và các chuyên ngành thiếu hụt; có cơ chế hỗ trợ phù hợp cho các đơn vị tự chủ mức thấp nhưng đảm nhận nhiệm vụ thiết yếu. Sở Y tế cũng đề nghị các sở, ngành liên quan phối hợp rà soát vị trí việc làm, điều chỉnh biên chế phù hợp với mô hình tổ chức mới sau sắp xếp.
Phát biểu kết luận buổi làm việc, Trưởng đoàn khảo sát Ban Văn hóa - Xã hội HĐND tỉnh ghi nhận, đánh giá cao kết quả ngành Y tế đạt được trong thực hiện cơ chế tự chủ, bảo đảm nguồn nhân lực và sắp xếp, nâng cao năng lực hệ thống y tế cơ sở thời gian qua. Về cơ chế tự chủ, Trưởng đoàn lưu ý việc thực hiện tự chủ phải gắn với nâng cao chất lượng hoạt động thực chất, không chạy theo hình thức. Ngành Y tế cần thẳng thắn nhìn lại, đánh giá toàn diện tác động của cơ chế tự chủ sau thời gian triển khai, làm rõ mức độ hỗ trợ, giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước; đồng thời khái quát nhu cầu nguồn lực cần đầu tư cho toàn ngành, đối chiếu khả năng đáp ứng thực tế hiện nay để có cơ sở tham mưu phù hợp. Cùng với đó, cần rà soát, gắn cơ chế tự chủ với phân cấp, phân quyền mạnh hơn, giao rõ trách nhiệm cho từng đơn vị.
Về sắp xếp tổ chức bộ máy, Trưởng đoàn đề nghị ngành bám sát Đề án đã được phê duyệt để triển khai đúng lộ trình, trọng tâm là hoàn thành chuyển giao Bệnh viện Da liễu và sắp xếp các đơn vị theo phương án đã duyệt, đồng thời làm tốt công tác tư tưởng cho đội ngũ cán bộ, viên chức tại các Trung tâm Y tế. Riêng việc tổ chức lại hệ thống trạm y tế, cần nghiên cứu kỹ trên nguyên tắc mỗi xã một trạm, tận dụng tối đa công năng cơ sở vật chất hiện có; phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương trong bố trí trụ sở, điểm trạm phù hợp thực tiễn; thận trọng, khách quan trong bổ nhiệm, lựa chọn nhân sự. Đồng thời, cần xây dựng lộ trình chuyển giao chức năng quản lý nhà nước về địa phương phù hợp, gắn với định hướng đầu tư cơ sở vật chất, để các địa phương chủ động trong quy hoạch, đầu tư sau sắp xếp.
Về nguồn nhân lực, Trưởng đoàn thống nhất chủ trương xây dựng Nghị quyết mới thay thế Nghị quyết 157/2014/NQ-HĐND; đề nghị ngành rà soát tổng thể nguồn nhân lực toàn ngành để điều phối hợp lý, gắn với nâng cao chất lượng đội ngũ và tăng cường hỗ trợ cho tuyến dưới.
.jpg?md5=m2wyz7oyTy52lmSzFYqcVg&expires=1790180663)
