Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh, Bộ luật Hình sự (sửa đổi) là dự án đặc biệt quan trọng, có tính nền tảng, trung tâm của hệ thống pháp luật. Các quy định không chỉ điều chỉnh trực tiếp lĩnh vực hình sự mà còn có giá trị định hướng đối với nhiều văn bản pháp luật khác.
Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị các đại biểu tập trung vào những vấn đề còn có ý kiến khác nhau, nêu rõ quan điểm và đề xuất cụ thể phương án chỉnh lý, nhất là các nội dung cần bảo đảm đồng bộ với những luật khác.
Ngăn chặn lừa đảo trực tuyến ngay từ khâu chuẩn bị
Phát biểu thảo luận, đại biểu Phan Thị Thùy Linh - Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa đánh giá dự thảo được xây dựng công phu, theo hướng cân bằng giữa nghiêm trị tội phạm nguy hiểm và chính sách khoan hồng, nhân đạo.
Về trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại, đại biểu đề nghị làm rõ tiêu chí xác định “sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận của pháp nhân thương mại”. Cần xác định cụ thể quyết định hoặc hành vi của cá nhân, bộ phận nào và dựa trên thẩm quyền nào, bởi quan hệ lao động, chức danh quản lý hoặc việc pháp nhân hưởng lợi từ hành vi phạm tội chưa đủ để mặc nhiên quy trách nhiệm hình sự.
Đối với các tội phạm trên không gian mạng, đại biểu Phan Thị Thùy Linh đề nghị nghiên cứu đưa tội lừa đảo, chiếm đoạt tài sản qua mạng vào nhóm tội có thể xử lý từ giai đoạn chuẩn bị.
Để thực hiện hành vi lừa đảo trực tuyến, đối tượng thường phải chuẩn bị trước như mua gom tài khoản ngân hàng, sim không chính chủ, dựng website giả mạo... Việc can thiệp từ giai đoạn này có thể giúp ngăn chặn thiệt hại trước khi tài sản của người dân bị chiếm đoạt.
Từ đó, đại biểu đề nghị làm rõ ranh giới giữa công cụ phạm tội và công cụ được sử dụng hợp pháp trong kiểm thử, nghiên cứu an toàn thông tin. Hoạt động kiểm tra, đánh giá an toàn mạng được chủ hệ thống cho phép hoặc thực hiện theo hợp đồng hợp pháp cần được loại trừ, tránh gây tâm lý lo ngại cho đội ngũ chuyên gia an ninh mạng.
Cần thận trọng với tội phạm liên quan tài sản mã hóa
Đại biểu Nguyễn Ngọc Việt - Đoàn ĐBQH TP. Hà Nội đề nghị tiếp tục rà soát điểm đ khoản 1 Điều 190 về tổ chức, thực hiện hoặc làm trung gian cho giao dịch tài sản mã hóa nhằm thực hiện hành vi trái pháp luật.
Theo đại biểu, cần quy định rõ hành vi bị cấm, yếu tố lỗi và mối quan hệ giữa lỗi với thu lợi hoặc thiệt hại; đồng thời loại trừ hoạt động trung gian hợp pháp tuân thủ cơ chế thí điểm. Nếu chưa đủ rõ, có thể cân nhắc chưa quy định riêng nội dung này để tiếp tục đánh giá.
Về giám sát điện tử trong thi hành án hình sự, đại biểu cho rằng nếu tiếp tục quy định cần đánh giá đầy đủ tác động đến quyền riêng tư, kinh phí, hạ tầng, dữ liệu, nhân lực, quyền khiếu nại và cơ chế kiểm sát.
Đại biểu Lê Văn Đông - Đoàn ĐBQH TP.Hồ Chí Minh đánh giá cao quy định về chính sách khoan hồng đối với người tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt. Đây là cơ chế có bản chất riêng, không đồng nhất với các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Việc tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt thể hiện thái độ hợp tác, giúp rút ngắn thời gian tố tụng và tiết kiệm nguồn lực.
Đại biểu đề nghị phân hóa mức độ khoan hồng, trong đó người tích cực bồi thường, khắc phục hậu quả cần được xem xét mức khoan hồng cao hơn. Tuy nhiên, việc nhận tội phải hoàn toàn tự nguyện, phù hợp chứng cứ khách quan và không thể thay thế trách nhiệm chứng minh của cơ quan tiến hành tố tụng.
Bổ sung 11 tội danh mới
Giải trình tại phiên thảo luận, Đại tướng Lương Tam Quang - Bộ trưởng Bộ Công an cho biết, dự thảo Bộ luật kết hợp giữa nghiêm trị với khoan hồng, nhân đạo; đồng thời mở rộng trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại trên cơ sở thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm.
Dự thảo mở rộng phạm vi trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại đối với 24 tội danh, tập trung vào các nhóm tội về mua bán người, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, kinh doanh thương mại, môi trường, thực phẩm, ma túy, dữ liệu cá nhân, bảo hiểm, hóa đơn, chứng từ.
Dự thảo cũng bổ sung 11 tội danh mới, trong đó có tội vi phạm quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, vi phạm quy định về tài sản mã hóa và thị trường tài sản mã hóa, tổ chức khai thác thủy sản trái phép, các tội xâm phạm an ninh mạng, phổ biến và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, thành lập, tham gia nhóm tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia.
Đối với giai đoạn chuẩn bị phạm tội, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết dự thảo đã rà soát các tội danh cần thiết để xử lý sớm, với 35 tội danh được quy định có thể truy cứu trách nhiệm hình sự từ giai đoạn chuẩn bị, nhằm tăng khả năng phòng ngừa và ngăn chặn hậu quả.
Dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) vì vậy được kỳ vọng vừa tăng hiệu quả đấu tranh với các loại tội phạm mới, đặc biệt là tội phạm công nghệ cao, vừa tiếp tục hoàn thiện chính sách nhân đạo, khoan hồng và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.
