Đồng chủ trì Diễn đàn có các đồng chí: Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến; Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh, Phó Trưởng Ban Thường trực Ban Tổ chức Diễn đàn; Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga, Phó Trưởng Ban Tổ chức Diễn đàn.
Tham dự Diễn đàn có các Phó Chủ tịch Quốc hội; Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu; các Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội; lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương; Thường trực Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội; ĐBQH hoạt động chuyên trách; đại diện lãnh đạo 34 Đoàn ĐBQH và lãnh đạo các tỉnh, thành phố; đại diện các hiệp hội, chuyên gia, nhà khoa học, cơ sở đào tạo.
Tham dự Diễn đàn, về phía tỉnh Nghệ An có các đồng chí: Dương Đình Chỉnh - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực HĐND tỉnh; Thái Thị An Chung - Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An.
Việc cùng tham dự Diễn đàn sẽ góp phần giúp Thường trực HĐND tỉnh và Đoàn ĐBQH tỉnh tiếp nhận đồng bộ các định hướng mới về hoạt động giám sát; qua đó tiếp tục tăng cường phối hợp giữa hai cơ quan dân cử trong lựa chọn nội dung, chia sẻ thông tin, tổ chức giám sát và theo dõi việc thực hiện các kết luận, kiến nghị sau giám sát.
Không thể giám sát vấn đề mới bằng tư duy, phương thức cũ
Diễn đàn lần thứ hai được tổ chức nhằm đánh giá những kết quả nổi bật trong hoạt động giám sát và việc triển khai các định hướng đã được đề ra tại Diễn đàn lần thứ nhất năm 2025; đồng thời xác định những vấn đề lớn, lĩnh vực then chốt cần tập trung giám sát trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI.
Một trong những trọng tâm của Diễn đàn đặt ra là tiếp tục đổi mới tư duy giám sát sau khi Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân năm 2025 cùng các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành có hiệu lực; đặc biệt trong bối cảnh vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và triển khai nhiều chủ trương, quyết sách có tính đột phá.
Phát biểu khai mạc, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, giám sát là một trong ba chức năng hiến định của Quốc hội; là phương thức quan trọng để kiểm soát quyền lực nhà nước, bảo đảm Hiến pháp và pháp luật được thực thi nghiêm minh; đồng thời thúc đẩy hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia và củng cố niềm tin của Nhân dân.
Trong bối cảnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi xanh đang làm thay đổi sâu sắc phương thức phát triển và quản trị quốc gia, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ: “Không thể giám sát những vấn đề mới bằng tư duy cũ, bằng phương thức cũ và công cụ cũ”.
Quốc hội khóa XVI cần kiến tạo một phương thức giám sát mới: Có tầm nhìn chiến lược, chủ động dự báo, dựa trên dữ liệu và bằng chứng, tập trung đúng trọng tâm, đi đến cùng trách nhiệm và kết quả.
Giám sát không chỉ để xem xét việc đã làm mà phải góp phần định hình việc cần làm; không chỉ phát hiện hạn chế mà phải tháo gỡ điểm nghẽn, cảnh báo rủi ro, thúc đẩy hành động và kiến tạo phát triển.
Theo Chủ tịch Quốc hội, giá trị cuối cùng của hoạt động giám sát không nằm ở số lượng cuộc giám sát hay số lượng kiến nghị, mà ở những chuyển biến thực chất trong hoàn thiện thể chế, tổ chức thi hành pháp luật, nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia và cải thiện đời sống Nhân dân.
Từ yêu cầu đó, Diễn đàn tập trung làm rõ bốn định hướng lớn: Lựa chọn đúng những vấn đề chiến lược, những “điểm nghẽn của điểm nghẽn”; gắn chặt giám sát với hoàn thiện thể chế và tổ chức thi hành pháp luật; đổi mới phương thức giám sát trên nền tảng dữ liệu, bằng chứng và công nghệ; siết chặt việc thực hiện các kết luận, kiến nghị sau giám sát.
Tinh thần được xác định rõ: Giám sát phải có trọng tâm; kết luận phải có địa chỉ; kiến nghị phải có thời hạn; trách nhiệm phải được xác định; kết quả phải được đo bằng chuyển biến thực tế.
Chuyển trọng tâm sang tổ chức thi hành pháp luật
Các tham luận tại Diễn đàn tiếp cận hoạt động giám sát từ nhiều góc độ, tập trung làm rõ vai trò của giám sát trong tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực, thúc đẩy mô hình tăng trưởng mới; hoàn thiện thể chế, chính sách về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; nâng cao hiệu quả giám sát việc thi hành pháp luật tại địa phương; tăng cường thực hiện nghị quyết, kết luận và kiến nghị sau giám sát.
Phát biểu tại Diễn đàn, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu đánh giá: Hoạt động giám sát của Quốc hội đang chuyển biến mạnh từ phát hiện, kiến nghị sang theo dõi, thúc đẩy giải quyết đến cùng; từ xem xét quy trình sang đánh giá kết quả và tác động của chính sách.
Phó Thủ tướng đề nghị chuyển mạnh trọng tâm giám sát sang khâu tổ chức thi hành pháp luật; tập trung vào việc thực hiện các luật, nghị quyết mới được ban hành, những lĩnh vực được phân cấp, phân quyền mạnh và các chính sách tác động trực tiếp, trên diện rộng đến người dân, doanh nghiệp và hoạt động của bộ máy nhà nước.
Qua giám sát cần phân định rõ nội dung nào xuất phát từ quy định pháp luật còn mâu thuẫn, chồng chéo hoặc thiếu khả thi; nội dung nào do hướng dẫn chậm, chưa thống nhất; nội dung nào do tổ chức thực hiện chưa nghiêm, thiếu nguồn lực, hạn chế về năng lực hoặc né tránh, đùn đẩy trách nhiệm.
Trong điều kiện vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, việc khảo sát, giám sát cần được tăng cường tại cấp tỉnh, cấp xã - nơi trực tiếp giải quyết phần lớn công việc của người dân và doanh nghiệp tại địa phương.
Giám sát phải xem xét đồng thời cả việc giao nhiệm vụ và các điều kiện bảo đảm thực hiện, gồm thể chế, nhân lực, tài chính, cơ sở dữ liệu, hạ tầng số và năng lực giải trình; qua đó kịp thời phát hiện tình trạng phân cấp nhưng không phân bổ đầy đủ nguồn lực, cấp dưới được giao quyền nhưng chưa đủ khả năng thực hiện hoặc công tác kiểm tra, hậu kiểm chưa đáp ứng yêu cầu.
Một nội dung quan trọng khác được đặt ra là hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa hoạt động giám sát của Quốc hội, HĐND với thanh tra, kiểm tra, kiểm toán và hoạt động quản lý nhà nước.
Sự phối hợp cần được thực hiện ngay từ khâu lựa chọn chuyên đề, xây dựng kế hoạch, thu thập thông tin đến theo dõi việc thực hiện kiến nghị; tăng cường chia sẻ dữ liệu, kế thừa thông tin, số liệu đã được kiểm chứng, tránh trùng lặp về đối tượng, nội dung, thời điểm và yêu cầu báo cáo.
Gắn kết giám sát của Đoàn ĐBQH và HĐND tỉnh
Trao đổi với phóng viên bên lề Diễn đàn, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An Thái Thị An Chung cho rằng: Diễn đàn được tổ chức ngay trong năm đầu của nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, khi đất nước đang triển khai đồng thời nhiều chủ trương, quyết sách có ý nghĩa chiến lược, vì vậy có ý nghĩa rất quan trọng.
Theo đồng chí Thái Thị An Chung, Diễn đàn năm nay tiếp tục phát triển tư duy “Giám sát của Quốc hội để kiến tạo phát triển” với chủ đề “Nâng tầm hoạt động giám sát của Quốc hội: Từ định hướng chiến lược đến hành động thực tế trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI”, nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh hoạt động giám sát sang thúc đẩy tổ chức thực hiện. Các quyết sách chỉ thực sự có giá trị khi được triển khai đồng bộ, kịp thời và tạo ra chuyển biến cụ thể trong đời sống kinh tế - xã hội.
Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh cho rằng, cần tăng cường gắn kết hoạt động giám sát giữa Quốc hội, Đoàn ĐBQH và HĐND. Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội có điều kiện xem xét những vấn đề ở tầm quốc gia, nhận diện các bất cập có tính hệ thống, liên ngành, liên vùng; trong khi HĐND gần cơ sở, theo sát quá trình tổ chức thực hiện tại địa phương... Trong mối liên kết đó, Đoàn ĐBQH là cầu nối trực tiếp giữa Quốc hội với địa phương, đồng thời là mắt xích quan trọng kết nối hoạt động giám sát của Quốc hội với HĐND.
Từ thực tiễn hoạt động giám sát tại địa phương, Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An cũng đã nhận diện nhiều điểm nghẽn trong tổ chức thi hành chính sách, pháp luật. Qua các cuộc giám sát mới đây về an toàn thực phẩm và khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, có nội dung thuộc trách nhiệm của địa phương, nhưng cũng có những vướng mắc bắt nguồn từ quy định của Trung ương, cần được tổng hợp để kiến nghị sửa đổi, hoàn thiện.
Theo đồng chí Thái Thị An Chung, kết luận giám sát phải phân loại rõ nguyên nhân, thẩm quyền và trách nhiệm xử lý; kiến nghị phải xác định cụ thể cơ quan chủ trì, nhiệm vụ, thời hạn và kết quả cần đạt được, đồng thời tăng cường theo dõi, đôn đốc và tái giám sát.
“Một cuộc giám sát không thể được coi là kết thúc khi báo cáo hoặc nghị quyết được ban hành. Chỉ khi các kiến nghị được thực hiện và tạo ra chuyển biến thực tế thì mục tiêu giám sát mới hoàn thành”, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An Thái Thị An Chung nhấn mạnh.
