Tối 17/11, tại Bảo tàng Nghệ An - Xô viết Nghệ Tĩnh diễn ra Lễ khai trương Phòng Bảo vật Quốc gia Hộp xá lị Phật (Tháp Nhạn). Đây là hoạt động trong khuôn khổ Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết các dân tộc tỉnh Nghệ An năm 2026, được tổ chức từ ngày 17 - 24/11.

Dự buổi lễ có đồng chí Đoàn Minh Huấn - Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh.
Về phía Giáo hội Phật giáo có Trưởng lão Hòa thượng Thích Thanh Nhiễu - Phó Pháp chủ kiêm Chánh Thư ký Hội đồng Chứng minh Giáo hội Phật giáo Việt Nam; chư tôn đức đến từ Bhutan và Nepal, cùng chư tôn đức tăng ni, Phật tử.
Về phía tỉnh Nghệ An có các đồng chí: Nguyễn Khắc Thận - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh; Võ Thị Minh Sinh - Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh; Nguyễn Thanh Bình - Phó Bí thư Tỉnh uỷ; các đồng chí Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh; đại diện lãnh đạo các ban, sở, ngành.
Trước lễ khai trương, nghi lễ cung rước bảo vật được tổ chức từ khu vực bảo quản lên phòng Khánh tiết của bảo tàng, sau đó di chuyển qua một số tuyến đường trung tâm của đô thị Vinh. Đoàn cung rước có sự tham gia của chư tôn đức, đại biểu và Phật tử, với đội nghi lễ, kiệu rước và đoàn xe điện. Khi trở về bảo tàng, bảo vật được cung nghinh vào khu vực sân khấu để thực hiện chương trình khai trương.
Phát biểu tại buổi lễ, đồng chí Trần Thị Mỹ Hạnh - Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch nhấn mạnh, Hộp xá lị Phật (Tháp Nhạn) lưu giữ những giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa, khoa học và nghệ thuật. Việc đưa bảo vật vào không gian trưng bày chuyên biệt là dấu mốc trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa của Nghệ An.
Từ đây, hiện vật có điều kiện hiện diện thường xuyên hơn trong đời sống văn hóa cộng đồng, đáp ứng nhu cầu nghiên cứu, tìm hiểu và chiêm bái của tăng ni, Phật tử, nhân dân, du khách trong nước và quốc tế.
Tại buổi lễ, các đồng chí lãnh đạo Trung ương, lãnh đạo tỉnh và đại diện Giáo hội Phật giáo Việt Nam thực hiện nghi thức cắt băng khai trương phòng trưng bày. Chương trình nghệ thuật “Ánh Từ Quang” cũng được biểu diễn trong khuôn khổ sự kiện.
Sau chương trình nghệ thuật, chư tôn đức và các đại biểu cung rước bảo vật từ sân khấu lên phòng trưng bày tại tầng 3 của bảo tàng, thực hiện nghi lễ an vị. Các đại biểu dâng hoa sen, chiêm bái và tìm hiểu hiện vật trong không gian trưng bày mới.
Hộp xá lị Phật (Tháp Nhạn) được phát hiện năm 1986, trong các đợt khai quật khảo cổ học tại Di tích Tháp Nhạn, huyện Nam Đàn trước đây, nay thuộc xã Kim Liên. Tại trung tâm lòng tháp, các nhà khảo cổ tìm thấy một trụ gỗ khoét rỗng, bên trong có than củi, hộp đồng và chiếc hộp bằng vàng chứa xá lị.
Hiện vật có hình chữ nhật, dài 8 cm, rộng 5 cm, cao 5,5 cm, gồm nắp và thân hộp. Phần nắp gợi dáng mái nhà, trang trí hoa cúc sáu cánh; quanh thân là hoa sen cách điệu. Chiếc hộp được chế tác bằng kỹ thuật tán dập nguội, với những đường nét trang trí tinh xảo.
Trong quá trình khai quật, các nhà khảo cổ còn phát hiện những viên gạch có dòng chữ “Trinh Quán lục niên”, tương ứng năm 632, đời Đường. Đây là một trong những căn cứ quan trọng góp phần xác định niên đại Di tích Tháp Nhạn và bối cảnh lịch sử của việc lưu giữ bảo vật. Cùng với dấu tích kiến trúc, hiện vật cung cấp thêm chứng cứ vật chất về sự hiện diện của Phật giáo trên đất xứ Nghệ từ sớm.
Với những giá trị đặc biệt, ngày 25/12/2017, Hộp xá lị Phật (Tháp Nhạn) được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật Quốc gia theo Quyết định số 2089/QĐ-TTg, với niên đại thế kỷ VII-VIII. Đây là chiếc hộp bằng vàng chứa xá lị duy nhất được phát hiện ở nước ta.
Không gian trưng bày có tủ kính ở trung tâm, phần mái gợi hình mái chùa; hình ảnh Đức Phật được thể hiện trên nền màu đỏ, vàng ấm. Bảo tàng đầu tư trang thiết bị chuyên dụng, chú trọng các yêu cầu về nhiệt độ, độ ẩm, an ninh và an toàn hiện vật.
Phía sau tủ kính là màn hình LED trong suốt trình chiếu hiện vật từ nhiều góc độ, hỗ trợ người xem quan sát các chi tiết nhỏ. Những hình ảnh tư liệu khai quật được giới thiệu cùng bảo vật giúp công chúng hình dung rõ hơn hành trình từ lòng tháp cổ đến không gian bảo tàng.
Theo chương trình, từ ngày 18 - 24/11, hoạt động chiêm bái được bố trí trong 3 khung giờ hằng ngày: Buổi sáng từ 8 giờ đến 11 giờ; buổi chiều từ 14 giờ đến 17 giờ 30 phút; buổi tối từ 19 giờ đến 21 giờ.
Trong chuỗi hoạt động tại bảo tàng, chiều 23/11, dự kiến diễn ra trà đàm “Từ Hộp xá lị Phật (Tháp Nhạn) đến Phật giáo xứ Nghệ hôm nay”. Ngày 24/11 là Đêm hội đoàn kết - Ánh sáng bình an, với hoạt động dâng đèn hoa đăng cầu quốc thái dân an và chương trình nghệ thuật.



