Tạo hành lang pháp lý minh bạch, bảo đảm tính công bằng và tối ưu hóa hiệu quả sử dụng vốn ngân sách nhà nước
Nghệ An được đánh giá là địa bàn trọng điểm, phức tạp về ma túy. Hiện toàn tỉnh có 3.796 người liên quan đến ma túy, gồm 1.517 người nghiện, 447 người sử dụng trái phép chất ma túy và 1.832 người bị quản lý sau cai nghiện. Trong 130 địa bàn cấp xã, có 32 địa bàn bảo đảm tiêu chí xã, phường không ma túy và 98 địa bàn trọng điểm, phức tạp về ma túy (loại III). Tỉnh có 79 xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, gồm 3 xã khu vực I, 25 xã khu vực II và 51 xã khu vực III. Ngoài ra, 21 xã biên giới đất liền giáp nước CHDCND Lào là địa bàn chiến lược quan trọng về an ninh - quốc phòng, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp về ma túy.
Chương trình mục tiêu quốc gia phòng, chống ma túy đến năm 2030 được Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư tại Nghị quyết số 163/2024/QH15, trong đó giao HĐND và UBND cấp tỉnh xây dựng kế hoạch và cân đối, bố trí vốn, phân bổ ngân sách địa phương để thực hiện Chương trình. Luật Ngân sách nhà nước quy định HĐND cấp tỉnh quyết định nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ ngân sách của ngân sách địa phương. Theo Nghị định số 358/2025/NĐ-CP của Chính phủ quy định cơ chế quản lý, tổ chức thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia, UBND tỉnh xây dựng, trình HĐND cấp tỉnh quyết định nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ vốn ngân sách nhà nước thực hiện từng chương trình mục tiêu quốc gia tại địa phương. Ngày 27/01/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 05/2026/QĐ-TTg quy định nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ vốn ngân sách trung ương thực hiện Chương trình. Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy (Bộ Công an) cũng đã đề nghị UBND các tỉnh, thành phố trình HĐND cùng cấp ban hành quy định về nguyên tắc, định mức phân bổ vốn ngân sách nhà nước cho các sở, ban, cấp xã trực thuộc để thực hiện Chương trình tại địa phương.
Với tính chất địa bàn trọng điểm, phức tạp về ma túy và điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn, Nghệ An được xác định là một trong các địa phương nhận hỗ trợ vốn từ ngân sách trung ương thực hiện Chương trình trong cả giai đoạn 2026 - 2030. Do đó, việc ban hành Nghị quyết là hết sức cần thiết và khẩn trương, nhằm tạo hành lang pháp lý minh bạch, bảo đảm tính công bằng và tối ưu hóa hiệu quả sử dụng vốn ngân sách nhà nước.
Phân bổ phù hợp với điều kiện, đặc điểm địa bàn
Nghị quyết áp dụng đối với các sở, ban, ngành, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh, các tổ chức chính trị - xã hội tỉnh, UBND các xã, phường và các cơ quan, đơn vị sử dụng vốn ngân sách nhà nước để thực hiện Chương trình. Vốn thực hiện Chương trình gồm ba nguồn: nguồn ngân sách Trung ương giao, nguồn ngân sách cấp tỉnh và nguồn ngân sách cấp xã theo khả năng cân đối.
.jpg)
Việc phân bổ vốn phải tuân thủ Luật Đầu tư công, Luật Ngân sách nhà nước, Nghị quyết số 70/2025/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Nghị định số 358/2025/NĐ-CP của Chính phủ, Quyết định số 05/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và các văn bản pháp luật có liên quan. Vốn được phân bổ trong phạm vi tổng mức vốn được cấp có thẩm quyền giao; không phân bổ bình quân, dàn trải; không chồng chéo, trùng lặp với các chương trình, dự án và nguồn vốn khác; bảo đảm công khai, minh bạch, đúng mục tiêu, nhiệm vụ, nội dung, đối tượng của Chương trình. Việc phân bổ căn cứ vào mức độ cấp thiết của nhiệm vụ, kết quả thực hiện, tiến độ giải ngân, khả năng tổ chức thực hiện của cơ quan, đơn vị, địa phương và khả năng cân đối ngân sách nhà nước. Nghị quyết quy định phân bổ có trọng tâm, trọng điểm và bền vững; ưu tiên bố trí vốn hỗ trợ cho các địa bàn trọng điểm, phức tạp về ma túy, xã có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, xã biên giới khu vực đất liền; ưu tiên bố trí vốn thực hiện các nhiệm vụ, dự án trọng tâm theo mức độ cấp thiết đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt và thuộc nội dung Chương trình trong giai đoạn 2026 - 2030.
Hệ số phân bổ vốn sự nghiệp cho các xã, phường được xác định bằng tổng các hệ số tương ứng với những tiêu chí mà xã, phường đáp ứng. Hệ số gốc được xác định theo đối tượng xã: xã, phường không ma túy có hệ số 1,0; xã, phường trọng điểm, phức tạp về ma túy loại III có hệ số 1,5; loại II có hệ số 2,0 và loại I có hệ số 3,0. Hệ số tăng thêm áp dụng đối với xã, phường có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, khu vực biên giới đất liền. Cụ thể, xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi khu vực III có hệ số 2,5; khu vực II có hệ số 2,0; khu vực I có hệ số 1,5. Đối với xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi được xác định là xã khu vực biên giới đất liền, ngoài hệ số tăng thêm nêu trên, được áp dụng thêm hệ số 0,5.
Theo Tờ trình của UBND tỉnh, Quyết định số 05/2026/QĐ-TTg quy định hệ số gốc tăng thêm 1,5 lần đối với xã, phường có kinh tế - xã hội khó khăn, thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Nếu áp dụng chung mức này cho 79 xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi của tỉnh sẽ mang tính cào bằng, thiếu hợp lý. Căn cứ quy định cho phép các địa phương chủ động phân bổ, sử dụng nguồn lực linh hoạt, phù hợp với điều kiện, đặc thù, tình hình phức tạp về ma túy, hệ số tăng thêm được phân chia cụ thể theo trình độ phát triển kinh tế - xã hội khác nhau của từng địa bàn. Cách tính này bảo đảm địa bàn phức tạp hơn, khó khăn hơn được ưu tiên nguồn lực cao hơn nhưng vẫn trong khả năng cân đối ngân sách, không làm phát sinh nhu cầu vốn ngoài tổng mức được giao.
Quy định định mức phân bổ vốn cho cấp tỉnh và cấp xã
Về định mức phân bổ vốn sự nghiệp, Nghị quyết quy định phân bổ 100% vốn cho cấp tỉnh đối với 8 dự án, tiểu dự án, gồm: Dự án 1 "Phòng ngừa, đấu tranh tội phạm về ma túy có tổ chức, xuyên quốc gia"; Dự án 5 "Nâng cao hiệu quả cai nghiện ma túy và quản lý sau cai"; Dự án 6 "Tăng cường đáp ứng y tế trong phòng, chống ma túy"; Tiểu dự án 1, Tiểu dự án 2 và Tiểu dự án 3 thuộc Dự án 7 về truyền thông, giáo dục, tuyên truyền pháp luật về phòng, chống ma túy; Dự án 8 "Nâng cao khả năng tiếp cận, thụ hưởng về dịch vụ trợ giúp pháp lý chất lượng và giáo dục pháp luật trong phòng, chống ma túy" và Dự án 9 "Quản lý, giám sát, đánh giá Chương trình". Theo Tờ trình, đây là các dự án, tiểu dự án có tính chất chỉ đạo, hướng dẫn, tổ chức thực hiện tập trung, chuyên môn đồng bộ, do cơ quan cấp tỉnh chủ trì. Việc phân bổ 100% vốn cho cấp tỉnh không có nghĩa là hoạt động chỉ thực hiện ở cấp tỉnh, mà là giao cơ quan cấp tỉnh làm đầu mối tiếp nhận, quản lý, phân khai kinh phí và chủ trì tổ chức hoặc phối hợp với địa phương triển khai từng nhiệm vụ, hoạt động tại cơ sở. Cấp xã tham gia phối hợp lựa chọn địa bàn, đối tượng, huy động lực lượng, tổ chức địa điểm và bảo đảm điều kiện triển khai theo kế hoạch của cơ quan chủ trì.
Đối với Dự án 4 "Nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống ma túy ở cơ sở", Nghị quyết quy định phân bổ 100% vốn cho cấp xã. Dự án gồm 6 nhóm nhiệm vụ chính được trực tiếp triển khai tại cấp xã: tập huấn, đào tạo nâng cao năng lực chuyên môn cho cán bộ tham gia công tác phòng, chống ma túy ở xã, phường; bảo đảm cơ sở vật chất, hỗ trợ kinh phí cho công tác phòng, chống ma túy ở cơ sở; nâng cao hiệu quả công tác cai nghiện và quản lý sau cai tại gia đình và cộng đồng, tiến hành các biện pháp phòng, chống tái nghiện; tăng cường quản lý người nghiện, người sử dụng trái phép chất ma túy và người bị quản lý sau cai nghiện; phòng ngừa, ngăn chặn hoạt động mua bán trái phép chất ma túy trên địa bàn, đấu tranh triệt xóa đối tượng bán lẻ chất ma túy; vận động nhân dân không trồng cây có chứa chất ma túy, tổ chức kiểm tra, phát hiện và phá nhổ diện tích trồng cây có chứa chất ma túy. Theo dự toán vốn trung ương thực hiện Chương trình, tổng vốn thực hiện Dự án 4 trong năm 2026 là 21,2 tỷ đồng, chiếm 50,5% tổng số vốn. Toàn bộ số vốn này được phân bổ cho 130 xã, phường theo nguyên tắc, tiêu chí của Nghị quyết.
Đối với ngân sách địa phương, Nghị quyết quy định căn cứ tình hình thực tế, bố trí ngân sách địa phương các cấp thực hiện Chương trình trong khả năng cân đối, bảo đảm đúng quy định. HĐND tỉnh giao UBND tỉnh căn cứ Nghị quyết và các quy định hiện hành của pháp luật tổ chức triển khai thực hiện. Thường trực HĐND tỉnh, các Ban, các Tổ đại biểu và đại biểu HĐND tỉnh giám sát việc thực hiện Nghị quyết. Trường hợp các văn bản quy phạm pháp luật dẫn chiếu được sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế thì thực hiện theo văn bản mới.
Việc ban hành Nghị quyết nhằm quy định cụ thể nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ vốn làm cơ sở phân bổ cho các cơ quan, đơn vị, địa phương phù hợp với điều kiện thực tế, không dàn trải, không bình quân, bảo đảm sử dụng hiệu quả vốn được giao theo quy định./.
