HĐND tỉnh Nghệ An trên hành trình mới: Từ vai trò đại diện cử tri đến kiến tạo phát triển
28/08/2026 lúc 19:37 (GMT)
Nhiệm kỳ 2026 - 2031, HĐND tỉnh khóa XIX bước vào nhiệm kỳ mới trong điều kiện thực hiện chính quyền địa phương hai cấp. Sự thay đổi về tổ chức bộ máy và không gian phát triển đặt ra yêu cầu HĐND không chỉ thực hiện đúng các chức năng đại diện, quyết định và giám sát,mà phải tiếp tục đổi mới phương thức hoạt động, nâng cao chất lượng đại diện, quyết định và giám sát, hướng đến kết quả cụ thể nhằm góp phần kiến tạo phát triển.
Đại biểu HĐND tỉnh dâng hoa tưởng niệm và chụp hình lưu niệm trước Tượng đài Bác HồĐặt trong yêu cầu đó, đại biểu HĐND không chỉ là người “truyền dẫn” thông tin từ cơ sở lên nghị trường, mà phải trở thành một chủ thể có năng lực phân tích chính sách, nhận diện điểm nghẽn và đề xuất giải pháp. Một kiến nghị về đất đai, quy hoạch, giao thông hay an sinh xã hội nếu chỉ được xử lý như một vụ việc riêng lẻ thì mới giải quyết phần ngọn; nếu được nhìn nhận như biểu hiện của một bất cập về thể chế, quy trình hoặc tổ chức thực hiện thì nghị trường mới có thể góp phần tháo gỡ điểm nghẽn cho nhiều địa bàn, nhiều người dân.
Đại diện phải bắt đầu từ thực tiễn
Đồng chí Dương Đình Chỉnh - Phó Chủ tịch Thường trực HĐND tỉnh phát biểu tại cuộc giám sát ở xã Anh Sơn
Nghệ An hiện hiện có 130 xã, phường sau sắp xếp đơn vị hành chính. Điều kiện phát triển giữa các địa bàn có sự khác biệt. Ở các phường Vinh và Cửa Lò, những vấn đề về quy hoạch, giao thông, môi trường, du lịch được đặt ra rõ hơn. Ở khu vực trung du là hạ tầng, đất đai, sản xuất, thị trường, các vùng động lực trọng điểm. Ở miền núi, biên giới là sinh kế, giữ dân, giáo dục, y tế, văn hóa, quốc phòng - an ninh. Vì vậy, cùng một chính sách nhưng khi thực hiện ở những địa bàn khác nhau có thể cho kết quả khác nhau. Yêu cầu đối với đại biểu không chỉ là gần dân, mà phải hiểu đúng vấn đề từ thực tế cơ sở.
Đây cũng là cách cụ thể hóa yêu cầu “phân cấp, phân quyền gắn với phân bổ nguồn lực và tăng cường kiểm tra, giám sát” trong giai đoạn mới. Khi cấp huyện không còn là một tầng trung gian trong mô hình chính quyền địa phương, HĐND tỉnh càng cần nhìn Nghệ An như một không gian phát triển thống nhất, đồng thời tôn trọng sự khác biệt của từng xã, phường; quyết định ở cấp tỉnh phải tạo dư địa cho cơ sở chủ động, sáng tạo, nhưng đi cùng cơ chế kiểm soát quyền lực, trách nhiệm giải trình và đo lường kết quả. Đồng chí Võ Thị Minh Sinh- Phó Bí thư Tỉnh uỷ, Chủ tịch UBMTTQ tỉnh gặp gỡ, trao đổi với cử triTại Kỳ họp thứ 2, Đề án nâng cao hiệu quả hoạt động của HĐND các cấp tỉnh Nghệ An nhiệm kỳ 2026 - 2031 được ban hành. Đề án đặt ra yêu cầu đổi mới từ khâu chuẩn bị, thẩm tra, thảo luận, quyết định đến giám sát việc thực hiện nghị quyết. Khối lượng công việc và những vấn đề đặt ra từ cơ sở trong điều kiện chính quyền địa phương hai cấp đòi hỏi hoạt động HĐND phải sát thực tế hơn. Trao đổi về yêu cầu này, ông Dương Đình Chỉnh - Phó Chủ tịch Thường trực HĐND tỉnh Nghệ An cho biết:“Trong điều kiện thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, không gian phát triển và phương thức quản trị có nhiều thay đổi, yêu cầu đặt ra đối với HĐND cũng cao hơn. Đổi mới hoạt động HĐND trước hết phải bắt đầu từ việc nâng cao chất lượng thực hiện ba chức năng đại diện, quyết định và giám sát; trong đó mỗi quyết định phải xuất phát từ thực tiễn, có căn cứ, có nguồn lực và hướng tới kết quả cụ thể. Thường trực HĐND tỉnh xác định đổi mới không phải là thay đổi hình thức hoạt động, mà là đổi mới phương thức để HĐND thực hiện tốt hơn trách nhiệm trước cử tri và Nhân dân.”
Đại biểu HĐND tỉnh tiếp xúc cử tri trước kỳ họp tại xã Tân ChâuVới cơ quan dân cử ở địa phương, đại diện không chỉ dừng ở việc lắng nghe và chuyển tải ý kiến cử tri. Quan trọng hơn là nhận diện đúng vấn đề, đưa vấn đề đến nghị trường, quyết định những nội dung phù hợp và theo dõi, giám sát việc thực hiện sau khi nghị quyết được ban hành.
Từ định hướng chung, mỗi Ban HĐND chủ động cụ thể hóa vào thực tiễn chuyên trách. Đổi mới HĐND không chỉ là chuyện "kỹ thuật nghị trường". Một nghị quyết ban hành chậm, một báo cáo thẩm tra thiếu chiều sâu hay một cuộc giám sát dở dang đều ảnh hưởng ngay đến quyền lợi nhân dân. Chính vì vậy, phương châm "rõ người, rõ việc, rõ lộ trình" của Đề án luôn là kim chỉ nam cho mọi hoạt động chuyên môn. Từ quan điểm hoạt động của các Ban cho thấy, yêu cầu đổi mới không chỉ nằm ở cách tổ chức kỳ họp, mà ở chất lượng của từng khâu trước, trong và sau kỳ họp. Tinh thần ấy phù hợp với yêu cầu lớn đang được đặt ra trong giai đoạn 2026 - 2030: đột phá về thể chế để khơi thông, giải phóng và phát huy hiệu quả các nguồn lực. Với HĐND, “kiến tạo phát triển” trước hết là kiến tạo một môi trường chính sách minh bạch, khả thi và có tính dự báo; quyết định đúng vấn đề, đúng thẩm quyền, đúng thời điểm; đồng thời mạnh dạn tháo gỡ những quy định, cơ chế đang trở thành điểm nghẽn đối với người dân, doanh nghiệp và chính quyền cơ sở. Một nghị quyết tốt không chỉ trả lời câu hỏi “được hay không được”, mà phải trả lời được “làm thế nào để làm được, ai chịu trách nhiệm, nguồn lực nào bảo đảm và đo bằng kết quả gì”. Đại biểu HĐND tiếp xúc cử tri xã Sơn Lâm
HĐND tỉnh duy trì nhiều kênh để tiếp nhận ý kiến cử tri như tiếp xúc cử tri, tiếp công dân, khảo sát, giám sát, chất vấn, phản ánh của báo chí và đường dây điện thoại trực tuyến. Tại Kỳ họp thứ 4, trong hai ngày, đường dây điện thoại trực tuyến tiếp nhận 28 lượt cử tri phản ánh 32 vấn đề, tập trung vào đất đai, quy hoạch, hạ tầng giao thông và các chế độ, chính sách an sinh xã hội. Nếu chỉ tiếp nhận và chuyển kiến nghị đến cơ quan có thẩm quyền thì mới giải quyết được phần đầu của trách nhiệm đại diện. Khi một vấn đề lặp lại ở nhiều địa bàn, với nhiều người cùng gặp vướng mắc, HĐND cần xem xét nguyên nhân từ cơ chế, chính sách hoặc cách tổ chức thực hiện.
Đại biểu Trần Minh Ngọc - Ủy viên BCH Đảng bộ tỉnh, Giám đốc Báo và PTTH Nghệ An, Chủ tịch Hội Nhà báo Nghệ An tiếp xúc cử tri trước kỳ họp tại xã Tân Châu.
Bên cạnh đó, báo chí cũng đóng góp không nhỏ vào quá trình này. Nhiều vấn đề mang tính thời sự, nảy sinh từ thực tiễn cơ sở được báo chí phát hiện, phản ánh sớm, trở thành căn cứ để các Ban HĐND đưa vào nội dung khảo sát, chất vấn hoặc giám sát chuyên đề tại nghị trường. Ở chiều ngược lại, kết quả giám sát, chất vấn của HĐND cũng được báo chí theo dõi, tạo thêm áp lực giám sát xã hội đối với việc thực hiện các kết luận sau đó. Đây là mối quan hệ hai chiều, góp phần rút ngắn khoảng cách giữa thực tiễn và nghị trường. Đây là bước chuyển từ tiếp nhận kiến nghị sang nhận diện vấn đề.
Trong bối cảnh Nghệ An đặt mục tiêu tăng trưởng cao, yêu cầu đối với HĐND càng không thể chỉ dừng ở việc thẩm tra tính hợp pháp và sự phù hợp của hồ sơ. Thẩm tra phải đi sâu vào chất lượng tăng trưởng, hiệu quả sử dụng đất đai và vốn đầu tư công, năng suất lao động, khả năng huy động nguồn lực xã hội, tác động môi trường và lợi ích lâu dài của người dân. Đặc biệt, mỗi quyết định phát triển cần được đặt trong mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường, để tăng trưởng không chỉ nhanh mà còn bền vững và bao trùm.
Quyết định phải sát thực tiễn
Một nghị quyết được thông qua là kết quả của quá trình chuẩn bị hồ sơ, khảo sát, thẩm tra, thảo luận, chất vấn, tiếp thu và hoàn thiện. Chất lượng nghị quyết vì vậy không chỉ phụ thuộc vào việc hồ sơ có đầy đủ, đúng quy trình hay không. Điều quan trọng là chính sách có giải quyết đúng vấn đề, đối tượng thụ hưởng là ai, nguồn lực ở đâu và khả năng thực hiện như thế nào. Tại Kỳ họp thứ 3, HĐND tỉnh Nghệ An đã thông qua Điều chỉnh Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, xác định các không gian phát triển, hành lang kinh tế, vùng đô thị động lực và các trụ cột phát triển. Cùng kỳ họp, HĐND tỉnh quyết nghị nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ vốn đầu tư công giai đoạn 2026 - 2030. Quy hoạch xác định hướng phát triển; nguồn lực đầu tư công tạo điều kiện để các định hướng đó được triển khai. Vì vậy, hiệu quả của quyết định không chỉ nằm ở nội dung văn bản, mà ở khả năng chuyển hóa thành các công trình, dự án và kết quả cụ thể trên từng địa bàn. Tại Kỳ họp thường kỳ giữa năm 2026, danh mục khu đất rộng 857,47 ha tại phường Trường Vinh và phường Vinh Lộc được HĐND tỉnh thông qua để đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư và các danh mục dự án khác cũng được thông qua, giúp cơ quan hành chính kêu gọi nhà đầu tư, triển khai nhanh chóng. Việc sử dụng nguồn lực đất đai, tổ chức không gian đô thị, hạ tầng kết nối và quyền lợi của người dân trong vùng dự án là những vấn đề cần tiếp tục được quan tâm trong quá trình triển khai. Bên cạnh các quyết định về phát triển, HĐND tỉnh cũng quyết định những chính sách trực tiếp liên quan đến tổ chức bộ máy và đời sống ở cơ sở. Nghị quyết số 23/2026/NQ-HĐND quy định chức danh, mức phụ cấp đối với người hoạt động không chuyên trách ở khối, xóm, thôn, bản, có hiệu lực từ 1/7/2026, là một ví dụ.Đồng chí Dương Đình Chỉnh - Phó Chủ tịch Thường trực HĐND tỉnh khảo sát tại Ban Quản lý Rừng phòng hộ Tây Nam Nghệ An
HĐND không trực tiếp điều hành kinh tế - xã hội và không thay UBND tổ chức thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước. Vai trò của HĐND trong kiến tạo phát triển được thực hiện thông qua việc quyết định những vấn đề quan trọng của địa phương theo thẩm quyền, quyết định cơ chế, chính sách và nguồn lực; đồng thời tiến hành các hoạt động giám sát quá trình, kết quả thực hiện các Nghị quyết, chính sách từ thực tiễn. Vì vậy, công tác thẩm tra của các Ban HĐND không dừng ở việc xem hồ sơ đủ điều kiện trình kỳ họp hay chưa, mà phải xem xét tính cần thiết, tính khả thi, tác động, nguồn lực và những vấn đề có thể phát sinh khi chính sách được triển khai. Yêu cầu này cũng đặt ra đòi hỏi cao hơn đối với năng lực của đại biểu. Trong bối cảnh thông tin và dữ liệu ngày càng lớn, các vấn đề quản trị ngày càng phức tạp, HĐND tỉnh đang từng bước xây dựng nền tảng số, số hóa dữ liệu và ứng dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo trong tra cứu, tổng hợp, phân tích và theo dõi thông tin phục vụ hoạt động của đại biểu. Chuyển đổi số được xác định là công cụ hỗ trợ, giúp đại biểu tiếp cận thông tin, nhận diện vấn đề và lựa chọn trọng tâm hoạt động tốt hơn.
Giám sát đến cùng: Từ nghị quyết đến chuyển biến thực tiễn
Nghị quyết được ban hành chưa đồng nghĩa với nhiệm vụ đã hoàn thành; chính sách được triển khai chưa hẳn người dân đã thực sự thụ hưởng. Do đó, hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân cần chuyển trọng tâm từ việc xem xét “đã làm chưa” sang đánh giá “đã tạo ra kết quả gì”. Giám sát không chỉ dừng lại ở việc xác định trách nhiệm của cơ quan thực thi, mà còn phải nhận diện, mổ xẻ những bất cập trong cơ chế, chính sách và khâu tổ chức thực hiện nếu kết quả chưa đạt kỳ vọng. HĐND tỉnh giám sát tại phường Tân Mai
Minh chứng rõ nét cho tinh thần này là việc HĐND đã ban hành Nghị quyết thành lập Đoàn giám sát chuyên đề của HĐND tỉnh về tổ chức vận hành chính quyền địa phương hai cấp; quản lý tài sản công sau sắp xếp; bố trí, giải quyết chế độ cho cán bộ, công chức, viên chức, người lao động dôi dư trong 6 tháng cuối năm 2026. Thường trực HĐND tỉnh cũng đang triển khai Chương trình giám sát việc thực hiện các cơ chế, chính sách đã được ban hành từ các nhiệm kỳ trước (được áp dụng trong bối cảnh thực hiện chính quyền hai cấp hiện nay). Đây đều là những vấn đề “đúng, trúng”, đòi hỏi phải được đánh giá qua lăng kính thực tiễn vận hành, để nhận diện rõ việc triển khai.
HĐND tỉnh làm việc với UBND xã Quỳnh Phú
Cần khẳng định, "giám sát đến cùng" không có nghĩa là HĐND làm thay chức năng điều hành của cơ quan thực hiện. Đó là quá trình bám sát việc thực thi các nghị quyết, kết luận và cam kết; kiên quyết yêu cầu làm rõ trách nhiệm khi cần thiết và kịp thời kiến nghị điều chỉnh những điểm nghẽn. Dự án Tổ hợp nhà ở, thương mại dịch vụ Trường Vinh mới được thông qua chính là 1 ví dụ điểm, chuyển từ “giám sát việc làm” sang “giám sát kết quả”. Một dự án hoàn thành về thủ tục nhưng chậm đưa vào sử dụng; một chính sách đã được bố trí kinh phí nhưng người dân chưa tiếp cận được; ở những nội dung giám sát khác, một công trình đã nghiệm thu nhưng hiệu quả khai thác thấp đều cần được nhìn nhận bằng thước đo cuối cùng là giá trị tạo ra cho xã hội. Giám sát vì thế phải có tiêu chí, dữ liệu, mốc thời gian và địa chỉ trách nhiệm rõ ràng; sau giám sát phải theo dõi việc thực hiện kiến nghị, kết luận, không để những vấn đề đã được chỉ ra tiếp tục lặp lại qua nhiều kỳ họp, nhiều nhiệm kỳ. Đích đến cuối cùng của hoạt động giám sát là mọi vấn đề được chỉ ra đều phải tạo được sự chuyển biến thực chất, đấy chính là kiến tạo phát triển.
Yêu cầu đổi mới chất lượng quản trị địa phương
Đồng chí Nguyễn Như Khôi - Phó Chủ tịch HĐND tỉnh tiếp xúc cử tri xã Hợp Minh
Sâu xa hơn, yêu cầu đổi mới HĐND trong nhiệm kỳ mới chính là yêu cầu đổi mới chất lượng quản trị địa phương. Quản trị tốt không phải là có thật nhiều văn bản, cuộc họp hay chương trình, mà là làm cho chủ trương được triển khai nhanh hơn vào cuộc sống, nguồn lực được sử dụng hiệu quả hơn, quyền và lợi ích hợp pháp của người dân được bảo đảm tốt hơn, doanh nghiệp có môi trường thuận lợi hơn và chính quyền cơ sở có đủ không gian để chủ động hành động.
Thước đo cuối cùng của hoạt động đại diện không chỉ nằm ở những văn bản được thông qua tại nghị trường, mà phải được kiểm chứng bằng hiệu quả đối với đời sống: cử tri có được lắng nghe thực chất hơn không, những vướng mắc dân sinh có được giải quyết tốt hơn không, và các quyết định hôm nay có kiến tạo thêm cơ hội phát triển bền vững cho Nghệ An hay không. HĐND tỉnh khảo sát việc thực hiện chính sách hỗ trợ sản xuất muối tại xã Quỳnh Phú
Bước vào nhiệm kỳ mới, từ năm 2026, trong điều kiện tổ chức chính quyền địa phương hai cấp và không gian phát triển có nhiều chuyển dịch lớn, những đòi hỏi đặt ra cho HĐND tỉnh càng trở nên cụ thể và khắt khe hơn. Những yêu cầu đó không làm thay đổi các chức năng hiến định của HĐND, mà hướng tới việc thực hiện thực chất hơn qua ba nhiệm vụ trọng tâm: Lắng nghe cử tri để thấu hiểu và nhận diện đúng bản chất vấn đề; Quyết định đúng thẩm quyền nhưng phải bám sát thực tiễn, bảo đảm tính khả thi về nguồn lực và năng lực tổ chức thực hiện; Giám sát đến cùng việc thực thi chính sách và đánh giá bằng kết quả cụ thể.
Hoạt động đại diện phải bắt đầu từ cuộc sống, mỗi quyết sách phải trở về với cuộc sống. Đó cũng chính là yêu cầu đặt ra đối với HĐND tỉnh Nghệ An trong nhiệm kỳ 2026 - 2031: từ thực hiện tốt hơn vai trò đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân đến nâng cao chất lượng quyết định, giám sát, góp phần kiến tạo những cơ hội phát triển mới cho quê hương. Vì thế, trong nhiệm kỳ mới, có thể đặt ra một yêu cầu xuyên suốt đối với HĐND Nghệ An: Mỗi nghị quyết phải là một cam kết phát triển; mỗi cuộc giám sát phải hướng tới một chuyển biến; mỗi ý kiến cử tri phải được xem như một tín hiệu chính sách; mỗi quyết định về nguồn lực phải được soi chiếu bằng hiệu quả và lợi ích lâu dài. Đó cũng là cách HĐND cụ thể hóa tinh thần Đại hội XIV của Đảng về phát triển nhanh và bền vững, đột phá về thể chế, phát huy mạnh mẽ khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và không ngừng nâng cao đời sống nhân dân./.
