Nhìn lại chặng đường 5 năm, mặc dù tình hình thế giới biến động nhanh, phức tạp, khó lường; tình hình trong nước, trong tỉnh có những thuận lợi, khó khăn thách thức đan xen, khối lượng công việc đặt ra là rất lớn; nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội được triển khai đồng thời với nhiệm vụ rà soát, sắp xếp, tinh gọn bộ máy và tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp theo chỉ đạo của Trung ương với yêu cầu bảo đảm về chất lượng và tiến độ; nhất là thiệt hại nặng nề do những đợt thiên tai, bão lụt gây ra ở nhiều địa phương, đặc biệt vùng Miền Tây, đã ảnh hưởng lớn đến việc thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của vùng và của tỉnh.
Đánh giá tổng kết nhiệm kỳ, Ban Dân tộc đã khẳng định vai trò "người gác cổng" chính sách cho đồng bào dân tộc thiểu số với 23 hồ sơ dự thảo nghị quyết được thẩm tra. Đến nay, hoạt động thẩm tra không còn dừng lại ở mức độ "xem xét hồ sơ" mà đã trở thành quá trình phản biện khoa học và thực tiễn sâu sắc. Ban đã chủ động tiếp cận từ khâu soạn thảo, tổ chức khảo sát thực tế và tham vấn ý kiến của chính những đối tượng chịu tác động bởi chính sách, tham khảo cách làm từ các địa phương có đặc điểm tương đồng, chú trọng tính khoa học, hợp pháp và khả thi, đặc biệt là các cơ chế phân bổ vốn của các Chương trình mục tiêu quốc gia. Các báo cáo thẩm tra của Ban không chỉ dừng lại ở thủ tục hành chính, mà luôn đưa ra lập luận có cơ sở, phù hợp thực tế, đảm bảo tính phản biện, là căn cứ tin cậy để HĐND tỉnh quyết định việc ban hành các chính sách.
Trong nhiệm kỳ, Ban Dân tộc đã tổ chức nhiều cuộc khảo sát, giám sát chuyên đề đối với các chính sách hỗ trợ ứng dụng khoa học – công nghệ vào phát triển kinh tế – xã hội; chính sách đầu tư cho nhóm dân tộc thiểu số rất ít người; cũng như việc giải quyết tình trạng thiếu đất ở, đất sản xuất, nước sinh hoạt tại vùng đồng bào DTTS và miền núi.
Qua giám sát, Ban không chỉ dừng lại ở việc chỉ ra những bất cập, vấn đề nóng, bức xúc trong cử tri và Nhân dân, mà còn tổng hợp, kiến nghị các nội dung trên cơ sở pháp lý rõ ràng; đồng thời phân công các đại biểu thành viên bám sát đơn vị bầu cử, gắn với địa bàn công tác, theo dõi sát việc thực hiện kiến nghị. Nhờ đó, nhiều vướng mắc phát sinh đã được UBND tỉnh chỉ đạo xử lý kịp thời, dứt điểm ngay sau giám sát, chất vấn, giải trình của Thường trực HĐND tỉnh, tạo sự đồng thuận cao trong Nhân dân.
Bên cạnh đó, trong nhiệm kỳ, việc chủ trì và phối hợp tổ chức thành công Hội nghị về bảo tồn văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch, dịch vụ, được xem là một cách tiếp cận đổi mới, sáng tạo của cơ quan dân cử trong việc đánh giá tính khả thi của các chính sách với mục đích phát huy tiềm năng lợi thế sẵn có trong phát triển kinh tế - xã hội vùng DTTS và miền núi của tỉnh.
Việc đánh giá rút kinh nghiệm từ thực tiễn nhiệm kỳ qua để làm cơ sở xây dựng chương trình toàn khoá nhiệm kỳ mới đối với Ban Dân tộc HĐND là sự cần thiết. Với những kết quả đã đạt được, Ban xác định một số vấn đề cốt lõi sau:
1. Tranh thủ tối đa sự lãnh đạo toàn diện của các cấp uỷ Đảng và sự phối hợp chặt chẽ với Thường trực HĐND, UBND, UBMTTQ và các cơ quan, đơn vị liên quan. Sự thống nhất trong hành động là nền tảng để triển khai hiệu quả chương trình công tác toàn khoá của Ban.
2. Bám sát "hơi thở - thực tiễn" cuộc sống: Khi xây dựng chương trình công tác, lập kế hoạch hoạt động cần bám sát chủ trương của Đảng, đồng thời phải sát thực tế và những vấn đề cử tri quan tâm. Chính thực tiễn là thước đo chính xác nhất cho tính đúng đắn của các chính sách khi được ban hành và triển khai thực hiện có tính khả thi cao hay không.
3. Xác định vấn đề nguồn nhân lực là yếu tố quyết định việc đưa các chính sách vào cuộc sống, vì vậy cần bố trí những đại biểu có tâm huyết, am hiểu pháp luật và đặc thù vùng DTTS và miền núi, vừa để nâng cao kĩ năng công tác của đại biểu vừa nâng lên chất lượng hoạt động của Ban. Đồng thời phát huy tối đa vai trò chỉ đạo của lãnh đạo Ban chuyên trách và trí tuệ tập thể của các thành viên.
4. Tiếp tục đổi mới phương thức giám sát, nhất là việc xác định, lựa chọn đúng nội dung, đúng đối tượng và tăng cường "tái giám sát" để đi đến cùng của sự việc, giúp các kiến nghị của Ban có trọng lượng và hiệu lực thực thi cao hơn.
5. Lấy Công nghệ - thông tin làm đòn bẩy, trong đó tập trung ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong công tác tham mưu, thu thập dữ liệu, giúp Ban xử lý thông tin nhanh chóng, chính xác hơn trong bối cảnh đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ mới của mô hình chính quyền 2 cấp hiện nay.
Bước sang nhiệm kỳ mới, Ban Dân tộc luôn xác định mục tiêu tiếp tục đổi mới phương thức hoạt động theo hướng chuyên sâu; tập trung giám sát việc thực thi chính sách sau cải cách hành chính, tổ chức bộ máy; đề xuất chất vấn trực diện vào những vấn đề cử tri vùng DTTS, miền núi đang quan tâm và vấn đề chậm được giải quyết. Để đáp ứng kỳ vọng ngày càng cao của Nhân dân và cử tri, Ban sẽ tập trung vào các nhiệm vụ trọng tâm:
Thứ nhất, tiếp tục đổi mới công tác thẩm tra quy trình xây dựng cơ chế chính sách, hướng tới sự chuyên sâu, chuyên nghiệp. Đặc biệt là nâng cao chất lượng hoạt động chất vấn, kiến nghị tập trung vào những vấn đề gắn liền với thực tiễn đời sống vùng DTTS và miền núi của tỉnh.
Thứ hai, chủ động giám sát, khảo sát và nâng cao chất lượng phản biện, đồng thời với việc tăng cường phối hợp với Đoàn ĐBQH tỉnh, các cấp, các ngành… chủ động nghiên cứu sâu, kĩ và tham gia đóng góp ý kiến vào các dự án Luật, các cơ chế chính sách của Trung ương, đảm bảo quy định pháp luật về lĩnh vực công tác dân tộc và luôn bám sát thực tiễn của địa phương.
Thứ ba, đảm bảo sự cân đối thành phần đại biểu của Ban, giữa đại biểu có kinh nghiệm thực tiễn và kiến thức chuyên ngành; giữa đại biểu cấp tỉnh và địa phương, cơ sở để “tối ưu hoá” hoạt động của Ban.
Sự kế thừa và phát huy kết quả nhiệm kỳ 2021–2026 không chỉ là nền tảng, mà còn đặt ra yêu cầu cao hơn đối với Ban Dân tộc HĐND tỉnh trong giai đoạn mới. Trước những vấn đề còn nhiều khó khăn, phức tạp của vùng đồng bào DTTS và miền núi, Ban tiếp tục khẳng định vai trò đại diện tiếng nói của Nhân dân; đổi mới phương thức hoạt động theo hướng chuyên sâu, quyết liệt, “theo đến cùng” việc thực thi chính sách. Chất lượng mỗi nghị quyết và sự chuyển biến thực chất trong đời sống Nhân dân sẽ là thước đo hiệu quả hoạt động của Ban, góp phần thúc đẩy phát triển bền vững miền Tây Nghệ An trong thời kỳ mới.
