Chiều 23/10, tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An và Đồng Tháp thảo luận tại tổ về dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), các dự án luật về thuế và Luật Đấu thầu (sửa đổi).
Phân cấp ngân sách phù hợp đặc thù địa phương
Góp ý về dự án Luật Ngân sách nhà nước, đại biểu Trần Đức Thuận đề nghị rà soát phạm vi điều chỉnh tại Điều 1 và Điều 3, làm rõ nội dung thuộc luật này và các luật chuyên ngành, tránh chồng chéo khi thực hiện.
Đại biểu cho rằng quy định về phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi cho cấp xã, nhất là trong tình huống khẩn cấp tại địa bàn biên giới, hải đảo, cần cụ thể hơn. Khả năng cân đối ngân sách và nhiệm vụ chi giữa các địa phương có sự khác biệt đáng kể.
Nghệ An có đường biên giới dài, có biển, đảo, miền núi, vùng sâu, vùng xa nên yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh khác với các tỉnh đồng bằng. “Luật Ngân sách phải thiết kế đối với ngân sách địa phương, không phải địa phương nào cũng thực hiện nhiệm vụ giống nhau”, đại biểu nhấn mạnh.
Đại biểu Trần Đức Thuận đề nghị làm rõ nhiệm vụ quốc phòng, an ninh nào do Trung ương bảo đảm, nhiệm vụ nào thuộc trách nhiệm địa phương; đồng thời xây dựng cơ chế hỗ trợ phù hợp với khả năng ngân sách và đặc điểm từng địa bàn.
Qua khảo sát, đại biểu nhận thấy mức chi cho huấn luyện dân quân tự vệ, phòng thủ dân sự và phòng không nhân dân giữa các địa phương còn chênh lệch. Những nơi có nguồn lực tốt có điều kiện tổ chức huấn luyện đầy đủ, trong khi địa phương khó khăn phải cân đối nhiều nhiệm vụ.
“Không có tiền thì làm sao huấn luyện được?”, đại biểu Trần Đức Thuận đặt vấn đề, đồng thời đề nghị Nhà nước nghiên cứu mức bảo đảm phù hợp và hỗ trợ những địa phương chưa đủ khả năng cân đối ngân sách.
Đại biểu cũng kiến nghị tăng quyền chủ động cho người đứng đầu cơ quan, đơn vị trong sử dụng kinh phí chi thường xuyên, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Việc chủ động quyết định nội dung chi phải đi đôi với yêu cầu tiết kiệm, hiệu quả, chống thất thoát, lãng phí và chịu trách nhiệm về quyết định của mình.
Siết việc gia hạn, chuyển nguồn ngân sách
Cùng về dự án luật này, đại biểu Vũ Thị Lan Anh đề nghị quy định rõ nguyên tắc gia hạn thời gian bố trí vốn tại điểm g khoản 1 Điều 74 của dự thảo Luật Ngân sách nhà nước.
Theo đại biểu, cần làm rõ nguyên nhân gia hạn, khả năng cân đối vốn, tiến độ hoàn thành dự án và trách nhiệm của cơ quan, cá nhân liên quan. Việc gia hạn phải bảo đảm tính khả thi, tránh kéo dài dự án nhưng không có khả năng hoàn thành. Đồng thời, cần rà soát vai trò quyết định, giám sát của HĐND đối với dự án thuộc thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư của cơ quan này.
Về chuyển nguồn ngân sách, đại biểu Vũ Thị Lan Anh đề nghị làm rõ cách xử lý kinh phí chưa sử dụng hết thời hạn, mối quan hệ giữa chuyển nguồn với hủy dự toán, hoàn trả ngân sách và trách nhiệm thu hồi, xử lý theo thẩm quyền.
Để tăng cường giám sát, đại biểu Lan Anh đề nghị nghiên cứu vai trò của Thường trực HĐND khi HĐND không họp. Báo cáo ngân sách địa phương cần nêu danh mục, số vốn, lý do chuyển nguồn, tiến độ dự kiến và kết quả giải ngân, giúp cơ quan dân cử theo dõi sát việc sử dụng ngân sách.
Đấu thầu phải rõ điều kiện, tăng trách nhiệm giải trình
Đối với Luật Đấu thầu (sửa đổi), đại biểu Vũ Thị Lan Anh đồng tình với chủ trương đơn giản hóa thủ tục, tăng phân cấp, phân quyền và đẩy nhanh tiến độ dự án. Tuy nhiên, cơ chế đấu thầu trước khi dự án được phê duyệt cần được quy định chặt chẽ.
Theo đại biểu, dự thảo chưa làm rõ cách xử lý khi dự án không được phê duyệt hoặc thay đổi mục tiêu, quy mô, phạm vi công việc, nguồn vốn sau khi đã tổ chức lựa chọn nhà thầu. Điều này có thể khiến kết quả lựa chọn không còn phù hợp, phát sinh tranh chấp hoặc tạo áp lực tiếp tục triển khai gói thầu dù dự án đã thay đổi.
Đại biểu Vũ Thị Lan Anh đề nghị quy định rõ việc đấu thầu trước không đồng nghĩa với nghĩa vụ phải phê duyệt dự án, không hạn chế thẩm quyền quyết định đầu tư và không mặc nhiên tạo quyền ký hợp đồng cho nhà thầu khi chưa đủ điều kiện pháp lý. Đồng thời, cần xác định cụ thể tiêu chí cấp bách về tiến độ để tránh mở rộng quá mức phạm vi áp dụng.
Cùng góp ý về dự án luật, đại biểu Phan Thị Nguyệt Thu thống nhất với mục tiêu tháo gỡ khó khăn, đơn giản hóa thủ tục, tăng phân cấp và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực. Tuy nhiên, theo đại biểu, mở rộng quyền tự chủ phải gắn với cạnh tranh, công bằng, minh bạch và trách nhiệm giải trình.
Với nguồn vốn do nhiều tổ chức, cá nhân tài trợ nhưng các nhà tài trợ không có yêu cầu thống nhất về lựa chọn nhà thầu, đại biểu đề nghị xây dựng căn cứ pháp lý rõ ràng để chủ đầu tư quyết định tổ chức đấu thầu hay áp dụng hình thức lựa chọn khác.
Đối với chỉ định thầu, các tiêu chí về tiến độ, chất lượng và hiệu quả cần được cụ thể hóa để bảo đảm khả năng áp dụng và xác định trách nhiệm của người quyết định. Trường hợp chỉ định nhà đầu tư đối với dự án cấp bách, khẩn cấp cũng cần quy định rõ tiêu chí và căn cứ áp dụng.
Theo đại biểu Phan Thị Nguyệt Thu, nếu một dự án có thể lựa chọn nhiều hình thức, người có thẩm quyền phải giải trình lý do chọn phương án cụ thể, bảo đảm khách quan, cạnh tranh, công bằng và hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Phân cấp nhiệm vụ phải bảo đảm nguồn lực
Đại biểu Nguyễn Thị Minh Tú cơ bản đồng tình với việc sửa đổi Luật Ngân sách nhà nước; đồng thời đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định nhằm bảo đảm thống nhất và khả thi.
Về giải thích từ ngữ, đại biểu đề nghị làm rõ khái niệm “dự toán chi còn lại của cấp ngân sách” tại khoản 15 Điều 4, phân biệt khoản dự toán chưa phân bổ với kinh phí đã giao cho đơn vị sử dụng ngân sách nhưng chưa sử dụng hết và được phép chuyển nguồn sang năm sau.
Đối với nguồn thu ngân sách địa phương, cần rà soát, thống nhất quy định giữa luật và các văn bản dưới luật, nhất là những khoản huy động, tài trợ hợp pháp hiện không được xác định là nguồn thu ngân sách nhà nước.
Về phân cấp ngân sách trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đại biểu nhấn mạnh nguyên tắc: “đã phân cấp nhiệm vụ thì phải bảo đảm nguồn lực tài chính và năng lực tổ chức thực hiện tương ứng”.
Theo đại biểu Nguyễn Thị Minh Tú, nhiều xã miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và biên giới có địa bàn rộng, dân cư phân tán, nguồn thu tại chỗ hạn chế nhưng nhu cầu chi cho dịch vụ công, hạ tầng và an sinh xã hội lớn. Vì vậy, cần gắn phân cấp nhiệm vụ chi với phân cấp nguồn thu, bổ sung cân đối và bổ sung có mục tiêu.
Đại biểu đề nghị tính đến tỷ lệ hộ nghèo, mức độ tiếp cận dịch vụ công, diện tích địa bàn và mức độ phân tán dân cư khi xác định mức bổ sung cân đối cho ngân sách cấp xã, qua đó phản ánh sát hơn nhu cầu và khả năng tự cân đối của từng địa phương.
Về đầu tư công, đại biểu Nguyễn Thị Minh Tú kiến nghị đánh giá lại những dự án chậm tiến độ nghiêm trọng, tăng tổng mức đầu tư lớn hoặc có dấu hiệu kém hiệu quả để xác định nguyên nhân và trách nhiệm liên quan.
Đối với quyết toán ngân sách địa phương, đại biểu đề nghị bỏ quy định UBND tỉnh phải xin ý kiến Thường trực HĐND tỉnh trước khi trình HĐND phê chuẩn quyết toán, nhằm tránh phát sinh thủ tục khi hồ sơ đã được thẩm tra theo quy định.
