Nhân dịp kỷ niệm 70 năm Phát thanh, 65 năm Báo Nghệ An và 50 năm Truyền hình, phóng viên có cuộc trò chuyện với nhà báo Nguyễn Như Khôi - Ủy viên Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh, nguyên Giám đốc Đài PT-TH Nghệ An. Từng có 6 năm làm Phó Giám đốc và hơn 8 năm là Giám đốc Đài - một giai đoạn ghi dấu bước phát triển đáng nhớ của NTV. Ông chia sẻ những suy nghĩ về đổi mới báo chí từ trải nghiệm quản lý thực tiễn, góc nhìn của người làm công tác dân cử và những điều chiêm nghiệm sau chương trình nghiên cứu về quản trị, chuyển đổi số tại Đại học Công nghệ Sydney mới đây.
Thực hiện: P.V | Trình bày: Hữu Quân • 27/10/2026
P.V: Nhìn lại chặng đường 70 năm Phát thanh, 65 năm Báo Nghệ An và 50 năm Truyền hình, điều gì khiến ông suy nghĩ nhiều nhất về sự thay đổi của nghề báo?
Nhà báo Nguyễn Như Khôi: Tôi có thời gian dài gắn bó với Phát thanh, Truyền hình Nghệ An. Nhớ lại những năm tháng cùng đồng nghiệp trăn trở với từng chương trình, từng bước đổi mới công nghệ, mở rộng vùng phủ sóng, nâng chất lượng nội dung và tìm cách đưa tiếng nói, hình ảnh của Nghệ An đến gần hơn với công chúng. Giai đoạn ấy Đài đã có những bước phát triển rõ nét cả về nội dung, công nghệ, phương thức sản xuất, không gian tiếp cận khán giả, phát triển nguồn thu để nâng cao đời sống cho cán bộ viên chức và hiện đại về cơ sở vật chất, trang thiết bị. Những kết quả ấy là sự tiếp nối công sức của tập thể nhiều thế hệ, của những người làm báo tận tụy, dám đổi mới và bền bỉ vượt qua khó khăn.
Nhìn lại chặng đường ấy, tôi càng thấm thía rằng, đổi mới báo chí không bao giờ chỉ là câu chuyện mua sắm thiết bị hay đưa một công nghệ mới vào sử dụng. Phát thanh đã đi từ truyền thanh dây dẫn đến FM, internet và podcast; truyền hình từ những thiết bị còn nhiều hạn chế đến công nghệ số, HD, truyền dẫn vệ tinh và phân phối trên nhiều nền tảng; Báo Nghệ An từ báo in truyền thống phát triển báo điện tử và từng bước đổi mới phương thức tổ chức tòa soạn. Công nghệ mở ra những khả năng chưa từng có, nhưng khả năng ấy chỉ trở thành sức mạnh khi con người biết sử dụng và tổ chức công việc theo cách mới.
Một thiết bị có thể được đầu tư trong một dự án, một phần mềm có thể học sử dụng sau một thời gian. Nhưng để thay đổi thói quen nghề nghiệp, cách phối hợp giữa các bộ phận, cách phát hiện đề tài, tổ chức nội dung và đánh giá hiệu quả công việc thì khó hơn nhiều. Theo tôi, công nghệ có thể làm thay đổi phương tiện làm báo rất nhanh; còn thay đổi tư duy làm báo và phương thức quản trị một cơ quan báo chí mới là điều có ý nghĩa quyết định. Câu chuyện hội tụ báo chí Nghệ An hôm nay cũng cần bắt đầu từ nhận thức ấy.
P.V: Từ góc nhìn của người từng trực tiếp điều hành một cơ quan báo chí và nay tham gia công tác dân cử, ông nhìn nhận sự thay đổi của công chúng hiện nay như thế nào?
Nhà báo Nguyễn Như Khôi: Trước đây, mỗi loại hình báo chí có một không gian khá rõ. Người làm báo in nghĩ đến số báo ngày mai; người làm phát thanh tính đến giờ lên sóng; người làm truyền hình chuẩn bị cho bản tin, chuyên mục theo khung giờ. Công chúng phần nhiều tiếp nhận sản phẩm theo lịch và phương thức mà cơ quan báo chí đã lựa chọn. Bây giờ thì khác. Công chúng dễ dàng tiếp cận thông tin đầu tiên qua điện thoại, mạng xã hội, sau đó xem video ngắn, đọc bản tin và chỉ tìm đến bài phân tích hoặc phóng sự dài khi vấn đề thực sự khiến họ quan tâm.
Những con số về lượng tiếp cận trên các nền tảng số của Báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An cho thấy không gian công chúng đã mở rộng rất nhanh. Theo tài liệu mà tôi tiếp cận, Fanpage Truyền hình Nghệ An đã đạt hơn 286 triệu lượt xem; YouTube Nghệ An TV hơn 364 triệu lượt xem, với khoảng 2,75 triệu người theo dõi; TikTok Truyền hình Nghệ An hơn 44,2 triệu lượt xem. Những con số này khẳng định thành tích về sự đổi mới, phát triển năng động, đúng xu hướng của Báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An; đồng thời cho thấy rõ dấu hiệu về sự dịch chuyển của công chúng, để từ đó chúng ta hoạch định hướng đi kịp với xu thế phát triển của công nghệ và nhu cầu của công chúng ngày nay.
Điều đáng suy nghĩ là công chúng của báo chí Nghệ An không còn tập trung ở những địa bàn truyền thống. Họ ở nhiều vùng miền hơn, có nhiều lựa chọn hơn và cũng có thể rời bỏ chúng ta nhanh hơn. Vì vậy, tòa soạn cần hỏi công chúng đang có nhu cầu biết điều gì, đâu là vấn đề cần thông tin nhanh, đâu là câu chuyện cần phân tích sâu; chữ viết, hình ảnh, âm thanh và dữ liệu có thể bổ sung cho nhau ra sao.
Từ thực tiễn quản lý nhà nước nhiều năm qua, tôi cho rằng, đây là sự chuyển đổi từ tư duy sản xuất chương trình sang tư duy tổ chức nội dung; từ làm sản phẩm cho một kênh sang xây dựng nguồn nội dung có thể phát triển thành nhiều sản phẩm phù hợp với nhiều nền tảng. Quan trọng hơn, cần chuyển từ tâm thế “đăng, phát những gì mình có” sang chủ động tìm hiểu công chúng, lắng nghe phản hồi, tương tác và giữ chân họ bằng chất lượng, độ tin cậy của thông tin.
Trong chương trình nghiên cứu tại Đại học Công nghệ Sydney gần đây, một điều tôi thấy có ý nghĩa đối với quản trị nói chung là phải xác định rõ kết quả mình muốn tạo ra, biết sử dụng dữ liệu để theo dõi và điều chỉnh, nhưng không nhầm lẫn giữa chỉ số đo lường với mục tiêu cuối cùng. Với báo chí cũng vậy: Lượt xem, thời gian theo dõi là những dữ liệu hữu ích, song công chúng có hiểu đúng vấn đề hơn, có tin cậy về thông tin hơn và có tìm thấy trong đó những điều thiết thực cho cuộc sống hay không mới là điều quan trọng.
P.V: Báo Nghệ An và Đài Phát thanh - Truyền hình Nghệ An nay đã về chung một mái nhà. Là người từng trực tiếp quản lý báo chí, theo ông, làm thế nào để sự hợp nhất không chỉ là phép cộng về tổ chức mà thực sự tạo ra sức mạnh mới?
Nhà báo Nguyễn Như Khôi: Đây có lẽ là câu hỏi cần được giải đáp thấu đáo nhất, không chỉ với đội ngũ lãnh đạo báo chí tỉnh nhà hiện nay. Báo Nghệ An và Đài Phát thanh - Truyền hình Nghệ An đều có lịch sử lâu dài, thương hiệu, đội ngũ, kinh nghiệm nghề nghiệp và những lớp công chúng được gây dựng qua nhiều thế hệ. Việc đưa các nguồn lực ấy về trong một cơ quan tạo điều kiện quan trọng để hình thành một thiết chế truyền thông đa phương tiện mạnh của tỉnh. Nhưng tôi nghĩ cần phân biệt rõ giữa hợp nhất và hội tụ: Hợp nhất về tổ chức có thể tạo ra quy mô lớn hơn, còn hội tụ cần tạo ra năng lực mới hơn, hiệu quả tích cực hơn rất nhiều.
Nếu sau hợp nhất, người làm báo in vẫn chỉ nghĩ đến trang báo; người làm truyền hình chỉ nghĩ đến chương trình truyền hình; người làm phát thanh chỉ lo phát sóng; bộ phận số chờ sản phẩm hoàn thành rồi đưa lại lên mạng, thì dù cùng một cơ quan, chúng ta vẫn là những mảnh ghép rời rạc, chưa khai thác hết giá trị của sự hợp nhất.
Hội tụ cũng không có nghĩa là một phóng viên phải làm tất cả mọi việc, từ viết tin, quay hình, dựng video đến làm podcast và đăng mạng xã hội. Trong môi trường mới, người làm báo cần có năng lực đa kỹ năng, hiểu các nền tảng và phối hợp được với đồng nghiệp ở nhiều loại hình. Nhưng nếu chỉ giao thêm việc mà không đổi quy trình, không đầu tư kỹ năng và không tổ chức nguồn lực hợp lý, “đa năng” rất dễ trở thành quá tải, còn chất lượng sản phẩm chưa chắc được nâng lên.
Theo tôi, hội tụ trước hết phải bắt đầu từ cách phát hiện vấn đề, tổ chức đề tài và sử dụng nguồn lực. Trước một sự kiện lớn hay một vấn đề quan trọng của tỉnh, tòa soạn cần cùng nhìn thấy vấn đề ấy: Ai có nguồn tin tốt nhất, ai có khả năng phân tích, hình ảnh nào cần ghi lại, âm thanh nào đáng giữ, dữ liệu nào cần thu thập; nội dung nào phải xuất bản ngay, phần nào cần tiếp tục điều tra, phân tích; sản phẩm nào phù hợp với báo điện tử, báo in, phát thanh, truyền hình và sản phẩm nào cần được thiết kế riêng cho nền tảng số. Khi tổ chức được như vậy, chúng ta không còn nhiều nhóm phóng viên cùng đến một sự kiện, hỏi những câu gần giống nhau rồi mang về những sản phẩm rời rạc. Một nguồn thông tin được khai thác có tổ chức có thể tạo ra nhiều sản phẩm khác nhau, mỗi sản phẩm phát huy thế mạnh riêng của từng loại hình và đáp ứng nhu cầu của từng nhóm công chúng.
Muốn làm được điều đó, cần có đầu mối điều phối nội dung đủ mạnh; quy trình sản xuất linh hoạt; kho dữ liệu dùng chung; công nghệ hỗ trợ xuyên suốt dòng công việc; cơ chế phối hợp rõ ràng và đội ngũ có thói quen làm việc chung. Đồng thời, cần thay đổi cách đánh giá hiệu quả: không nên chỉ đếm số lượng tin, bài hay lượt xuất bản, mà phải chú trọng đến chất lượng, mức độ tiếp cận đúng đối tượng, tác động xã hội và hiệu quả sử dụng các nguồn lực.
Từ thực tiễn, tôi thấy rằng, một tổ chức hiện đại không thể chỉ dựa vào cơ cấu mới hay quy trình trên giấy. Điều quyết định là mục tiêu có rõ không, trách nhiệm có minh bạch không, các bộ phận có phối hợp được với nhau không và kết quả có được đánh giá để tiếp tục điều chỉnh hay không. Hợp nhất con người, thiết bị là phần có thể nhìn thấy; hội tụ tư duy, phương thức quản trị và năng lực sáng tạo mới là phần khó hơn, nhưng đó mới là yếu tố quyết định thành công lâu dài.
Hội tụ cũng không có nghĩa làm cho các loại hình trở nên giống nhau. Phát thanh có sức mạnh của tiếng nói và sự đồng hành; truyền hình có sức mạnh của hình ảnh; báo viết có chiều sâu của chữ nghĩa và khả năng phân tích; môi trường số có tốc độ, tính tương tác và sức lan tỏa. Điều cần làm không phải xóa đi những khác biệt ấy, mà là để chữ viết, tiếng nói, hình ảnh, dữ liệu và công nghệ bổ sung cho nhau, làm cho mỗi câu chuyện đầy đặn hơn, hấp dẫn hơn với công chúng vốn đang ngày càng yêu cầu cao hơn, khắt khe hơn.
P.V: AI, dữ liệu và các nền tảng số đang tác động mạnh đến nghề báo. Theo ông, đâu là giới hạn người làm báo cần đặc biệt lưu ý?
Nhà báo Nguyễn Như Khôi: Trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra rất nhiều khả năng. Trước đây, để biết một chương trình được công chúng đón nhận ra sao, chúng ta thường dựa vào thư bạn nghe đài, điện thoại của khán giả hoặc những cuộc khảo sát không dễ thực hiện thường xuyên. Ngày nay, dữ liệu có thể cho biết bao nhiêu người đọc, bao nhiêu người xem, họ ở lại với sản phẩm trong bao lâu, rời đi ở thời điểm nào, nội dung nào được chia sẻ nhiều.
Nếu biết sử dụng đúng, đây là nguồn thông tin rất có giá trị để tòa soạn hiểu công chúng và điều chỉnh cách sản xuất, kể cả để từ đó lấy làm dữ liệu đàm phán với các doanh nghiệp quảng cáo, hoặc tự báo mình làm doanh thu. Nhưng cần tỉnh táo phân biệt giữa hiểu công chúng và chạy theo thị hiếu nhất thời. Biết công chúng muốn xem gì không có nghĩa báo chí chỉ làm những gì công chúng muốn xem. Nếu chỉ chạy theo lượt truy cập và thuật toán, chúng ta rất dễ sa vào nội dung gây tò mò, câu chuyện nhất thời hoặc cách thể hiện tạo tương tác nhanh, trong khi những vấn đề quan trọng nhưng khó tiếp cận lại không được quan tâm đúng mức.
Báo chí không chỉ phản ánh điều đang được chú ý; báo chí còn có trách nhiệm phát hiện những vấn đề công chúng chưa kịp nhìn thấy, giải thích những vấn đề phức tạp, phản ánh tiếng nói từ thực tiễn, giám sát những vấn đề liên quan đến đời sống và góp phần tạo dựng đồng thuận xã hội. Đó là trách nhiệm, chính xác hơn là thiên chức của nhà báo mà không một thuật toán nào có thể thay thế.
Tôi cho rằng, cần tiếp cận công nghệ với tinh thần cởi mở nhưng thận trọng: Biết công cụ làm được gì, giới hạn ở đâu, thông tin nào phải kiểm chứng độc lập, dữ liệu nào cần bảo vệ và trách nhiệm thuộc về ai. AI có thể là công cụ hỗ trợ đắc lực cho người làm báo, nhưng không thể thay thế lương tâm nghề nghiệp, sự nhạy bén trong phán đoán và trách nhiệm cá nhân của mỗi nhà báo. Bởi hơn cả kiến thức hay kỹ năng, điều làm nên giá trị của người làm báo còn là niềm đam mê với nghề, tình yêu thương con người và lòng trắc ẩn trước những cảnh đời, những vấn đề đặt ra từ cuộc sống. Đó là những điều mà AI, dù phát triển đến đâu, cũng không thể thay thế được.
Và phía sau tất cả vẫn phải là bản sắc của báo chí Nghệ An: Hiểu đất và người xứ Nghệ, gần với đời sống nhân dân, có trách nhiệm với những vấn đề của tỉnh; phản ánh cái mới nhưng không hời hợt, bảo vệ cái đúng nhưng không cực đoan. Trong môi trường mà thông tin có thể lan đi chỉ sau vài giây, niềm tin ngày càng trở thành tài sản quý nhất của một cơ quan báo chí.
P.V: Là người đã dành nhiều năm tâm huyết với phát thanh, truyền hình Nghệ An, ông kỳ vọng điều gì ở thế hệ những người làm báo hôm nay?
Nhà báo Nguyễn Như Khôi: 70 năm Phát thanh, 65 năm Báo Nghệ An và 50 năm Truyền hình là những dấu mốc gợi nhiều cảm xúc đối với những người từng gắn bó với nghề. Tôi may mắn có một quãng dài công tác gắn với phát thanh, truyền hình Nghệ An, từng cùng đồng nghiệp trải qua những thời điểm khó khăn, những lần đổi mới chương trình, đầu tư công nghệ, mở rộng vùng phủ sóng và tìm cách đưa thông tin, hình ảnh Nghệ An đến với đông đảo công chúng hơn. Nhìn lại đó là những năm tháng hạnh phúc nhất của tôi, và tôi luôn biết ơn các thế hệ đồng nghiệp - đội ngũ lãnh đạo, phóng viên, kỹ thuật viên, phát thanh viên, viên chức lao động mà tôi được làm việc, gắn bó.
Tôi hiểu những kết quả của Báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An trong mỗi giai đoạn là sự kế thừa của những thế hệ đi trước và sự nỗ lực của nhiều người ở từng vị trí công việc. Người quản lý có thể tạo ra định hướng, khơi mở cách làm và chịu trách nhiệm về những quyết định lớn, nhưng chất lượng báo chí cuối cùng vẫn được làm nên từ năng lực, bản lĩnh và sự tận tâm của đội ngũ.
Bây giờ, dù ở vị trí công tác khác, tôi vẫn thường viết báo, vẫn luôn theo dõi những sản phẩm báo chí của các đồng nghiệp. Tôi vui trước những bước tiến mới và cũng có đôi điều trăn trở, chia sẻ. Nếu thế hệ chúng tôi từng phải tìm cách vượt qua giới hạn của thiết bị và điều kiện làm nghề, thì người làm báo hôm nay phải đối diện với một môi trường thông tin gần như không có giới hạn: Tin tức nhiều hơn, nhanh hơn; công nghệ mạnh hơn; cạnh tranh quyết liệt hơn và yêu cầu về quản lý báo chí và nhu cầu của công chúng cũng cao hơn rất nhiều.
Vì vậy, điều tôi nghĩ không chỉ là các bạn sử dụng thành thạo thêm một vài công nghệ mới, mà trước hết vẫn phải là những người làm báo có nghề. Biết tìm ra điều đáng nói giữa rất nhiều điều có thể nói; biết phát hiện vấn đề chứ không chỉ phản ánh sự kiện; biết đi đến cùng một câu chuyện thay vì dừng lại sau một bản tin; biết sử dụng công nghệ song cần làm chủ được nó; biết lắng nghe công chúng nhưng cũng có bản lĩnh nghề nghiệp để đem đến cho công chúng những điều mà họ cần biết, cần có thêm thông tin, giá trị và nhất là niềm tin.
Tôi tin các bạn luôn biết trân trọng những giá trị mà nhiều thế hệ đã gây dựng để có được gia tài Báo và PTTH hôm nay, song không nên lấy truyền thống làm lý do để bằng lòng với hiện tại. Truyền thống chỉ thực sự sống khi được tiếp nối bằng cách làm mới, bằng năng lực thích ứng và bằng những sản phẩm báo chí có ích cho xã hội.
Báo Nghệ An, Phát thanh và Truyền hình Nghệ An đã đi những hành trình riêng rất dài trước khi hội tụ trong một cơ quan báo chí hôm nay. Điều quan trọng không phải sau hợp nhất chúng ta có thêm bao nhiêu người, bao nhiêu thiết bị hay hiện diện trên bao nhiêu nền tảng. Quan trọng hơn là từ những nguồn lực ấy có khởi sinh được một năng lực báo chí mới hay không: Đủ nhanh để không tụt lại phía sau nhưng đủ điềm tĩnh để không vội vàng, sai sót; đủ rộng để hiện diện trong không gian truyền thông mới nhưng đủ sâu để bám rễ vào đời sống nhân dân; hiện đại về công nghệ nhưng vẫn giữ được chiều sâu văn hóa, chuẩn mực nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội. Đó là những điều chúng ta luôn cần trăn trở để tự tin hướng về phía trước.
Tôi nghĩ, đổi mới không chỉ là thay công cụ hay sắp xếp lại tổ chức, mà quan trọng hơn là tạo ra kết quả tốt hơn, phục vụ người dân tốt hơn và thích ứng tốt hơn với những thay đổi của thời đại. Với báo chí, điều đó không chỉ nằm ở số lượng sản phẩm hay độ phủ trên nền tảng số, mà cốt lõi vẫn là chất lượng thông tin, niềm tin của công chúng và những đóng góp thiết thực cho xã hội.
Tin rằng, với sự hội tụ của ba dòng chảy hôm nay, Báo và phát thanh, truyền hình Nghệ An sẽ tiếp nối xứng đáng thành quả của các thế hệ đi trước, mở ra một chặng đường phát triển mới, nhanh hơn, vững chắc hơn và đi xa hơn.
P.V: Xin trân trọng cảm ơn ông!
