Bốn kỹ năng gắn với yêu cầu từ cơ sở
Sau hơn một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, bộ máy được tổ chức theo hướng tinh gọn, giảm tầng nấc trung gian; nhiều nhiệm vụ trước đây thuộc cấp huyện được chuyển trực tiếp về cấp xã. Cùng với việc sắp xếp đơn vị hành chính làm thay đổi quy mô địa bàn, dân số và phạm vi nhiệm vụ, yêu cầu đối với năng lực hoạt động của đại biểu HĐND cấp xã cũng cao hơn trước rất nhiều.
Nhiệm kỳ 2026 - 2031, toàn tỉnh Nghệ An có 1.998/2.910 đại biểu HĐND cấp xã tham gia lần đầu. Theo Phó Chủ tịch Thường trực HĐND tỉnh Dương Đình Chỉnh, năng lực, trình độ và kỹ năng hoạt động của đội ngũ cán bộ, đại biểu HĐND ở một số nơi còn chưa đồng đều. Vì vậy, việc trang bị kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm hoạt động dân cử, nhất là với các đại biểu chuyên trách là cần thiết để đại biểu nhanh chóng tiếp cận công việc, thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ được giao.
Từ yêu cầu đó, giữa tháng 8 vừa qua, Thường trực HĐND tỉnh Nghệ An đã phối hợp với Viện Chủ nghĩa xã hội khoa học (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh) và Quỹ Rosa Luxemburg (CHLB Đức) tổ chức 2 lớp tập huấn dành cho Phó Chủ tịch HĐND các xã, phường. Chương trình tập trung vào 4 nhóm kỹ năng: xây dựng và ban hành nghị quyết; thu thập, xử lý thông tin; giám sát việc thực hiện chính sách an sinh xã hội; xây dựng và thực hiện kế hoạch công tác. Đây đều là những nội dung gắn trực tiếp với hoạt động của HĐND cấp xã.
Qua rà soát nghị quyết của các địa phương để cập nhật vào kho dữ liệu, vẫn còn những nghị quyết có nội dung chưa phù hợp, còn bất cập. Trong khi đó, một số vấn đề thuộc nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND cần được cụ thể hóa bằng cơ chế, chính sách, lại chưa được quan tâm xem xét, quyết định... “Nghị quyết của HĐND phải bảo đảm đúng quy định của pháp luật, xuất phát từ yêu cầu thực tiễn và có khả năng tổ chức thực hiện hiệu quả”, Phó Chủ tịch Thường trực HĐND tỉnh Dương Đình Chỉnh nhấn mạnh tại lớp tập huấn.
Cùng quan điểm, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh Nguyễn Như Khôi lưu ý: HĐND cần tham gia từ sớm trong quá trình xây dựng chính sách; chủ động phối hợp với UBND khảo sát, nắm bắt thực tiễn để nghị quyết được ban hành đúng quy định, sát thực tế và có tính khả thi.
Để quyết định đúng và giám sát trúng, đại biểu phải có thông tin đầy đủ, chính xác; biết khai thác, kiểm chứng, phân tích và xử lý thông tin, nhất là thông tin từ thực tiễn cùng ý kiến, kiến nghị của cử tri. Yêu cầu này cũng gắn với quá trình chuyển đổi số trong hoạt động của cơ quan dân cử. Thường trực HĐND tỉnh đang hướng tới nâng cấp từ “kỳ họp không giấy” lên mô hình “kỳ họp thông minh”, thực hiện đăng ký phát biểu, biểu quyết, tổng hợp biên bản thảo luận trên nền tảng số; đồng thời xây dựng kho dữ liệu số, kết nối những dữ liệu cần thiết từ tỉnh đến xã.
Đối với hoạt động giám sát, yêu cầu không chỉ là phát hiện tồn tại, hạn chế mà phải lựa chọn đúng vấn đề, làm rõ nguyên nhân, xác định trách nhiệm và theo dõi việc thực hiện kiến nghị đến cùng. Kế hoạch công tác cũng phải có trọng tâm; gắn việc lập kế hoạch với tổ chức thực hiện và đánh giá kết quả theo tinh thần “6 rõ”: rõ việc, rõ người, rõ trách nhiệm, rõ phối hợp, rõ thời gian, rõ kết quả.
Theo TS. Phạm Thị Hoàng Hà, Viện trưởng Viện Chủ nghĩa xã hội khoa học, chương trình tập huấn được xây dựng theo hướng thiết thực, trọng tâm, gắn với thực tiễn hoạt động của HĐND cấp xã; đồng thời, tăng cường trao đổi giữa giảng viên và học viên để nhận diện, tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc... Các vấn đề như: thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư công, việc huy động đóng góp của người dân tại cơ sở được đưa ra thảo luận, giúp học viên có thêm phương pháp phân tích, xử lý thông tin và vận dụng kỹ năng phù hợp với từng địa bàn.
Lấy hiệu quả thực tiễn làm thước đo
Cấp xã là nơi gần dân, sát dân, trực tiếp giải quyết nhiều kiến nghị và vấn đề phát sinh từ đời sống. Vì vậy, chất lượng hoạt động của HĐND cấp xã không chỉ thể hiện ở việc thực hiện đầy đủ nhiệm vụ theo quy định mà quan trọng hơn là hiệu quả thực tiễn. “Hiệu quả hoạt động của HĐND không đo bằng số lượng các kỳ họp, ban hành được bao nhiêu nghị quyết, tổ chức được bao nhiêu cuộc giám sát, mà phải được đo bằng những chuyển biến thực tế về phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống mọi mặt của người dân tại địa phương và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp”, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh Nguyễn Như Khôi nhấn mạnh.
Theo đó, sau mỗi nghị quyết, điều cần xem xét là chính sách đã đi vào cuộc sống đến đâu; sau mỗi cuộc giám sát là kiến nghị được thực hiện ra sao; sau mỗi lần tiếp xúc cử tri là những vấn đề người dân gửi gắm đã được theo dõi, giải quyết như thế nào. Phó Chủ tịch HĐND tỉnh Nguyễn Như Khôi cho rằng, mỗi đại biểu dân cử cần ý thức mình đang được cử tri “ứng trước” niềm tin và kỳ vọng. Niềm tin ấy phải được đáp lại bằng tinh thần tận tụy, trách nhiệm và hiệu quả công việc. Khi nghị quyết sát thực tiễn, giám sát tạo chuyển biến và kiến nghị cử tri được theo dõi đến cùng, niềm tin “ứng trước” mới được đáp lại bằng kết quả cụ thể từ cơ sở.
Yêu cầu đề cao trách nhiệm của đại biểu cũng được cụ thể hóa bằng việc lượng hóa kết quả thực hiện nhiệm vụ. Từ nhiệm kỳ này, HĐND tỉnh Nghệ An đánh giá, xếp loại đại biểu HĐND tỉnh theo 4 mức, với phương pháp, tiêu chí cụ thể; kết quả là căn cứ để cấp ủy, chính quyền đánh giá cán bộ hàng quý theo chủ trương của Trung ương...
