Sáng 6/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp, Luật Thuế thu nhập cá nhân và dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi).
Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An tham dự phiên thảo luận có Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh Đoàn Minh Huấn; Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Nguyễn Khắc Thận; cùng các đại biểu trong đoàn.
Phát biểu thảo luận, đại biểu Ngô Nam Cường cho rằng, trong bối cảnh thực hiện các chủ trương lớn của Đảng tại Nghị quyết số 57 và Nghị quyết số 66, cần có những cơ chế phù hợp để hoạt động mua sắm công thực sự trở thành động lực đưa các giải pháp công nghệ mới vào thực tiễn.
Để làm rõ vấn đề, đại biểu nêu tình huống một cơ quan nhà nước có nhu cầu ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ tiếp nhận, phân loại hồ sơ và hướng dẫn người dân thực hiện thủ tục hành chính.
Có ba doanh nghiệp trong nước giới thiệu ba giải pháp khác nhau, mỗi giải pháp đều có những ưu điểm nhất định, nhưng chưa được vận hành đủ lâu để đánh giá toàn diện về độ chính xác, an toàn dữ liệu, khả năng mở rộng và chi phí sử dụng.
Trong trường hợp này, nếu chỉ căn cứ vào hồ sơ năng lực, hợp đồng tương tự và các cam kết kỹ thuật thì rất khó xác định giải pháp nào thực sự tối ưu. Cơ quan sử dụng có thể cần tổ chức thử nghiệm trên một số loại thủ tục hành chính, trong phạm vi thời gian và kinh phí giới hạn, đồng thời bảo đảm an toàn dữ liệu.
Tuy nhiên, theo đại biểu, vấn đề quan trọng đặt ra là kết quả thử nghiệm được sử dụng như thế nào trong quá trình lựa chọn nhà thầu?. Nếu giải pháp đáp ứng yêu cầu thì việc triển khai trên diện rộng được quyết định ra sao để vừa bảo đảm cạnh tranh, vừa tuân thủ quy định về quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước?.
Từ đó, đại biểu Ngô Nam Cường cho rằng, hoạt động thử nghiệm phải có giới hạn và xác định rõ trách nhiệm. Phạm vi, thời gian, kinh phí và tiêu chí đánh giá cần được xác định trước. Các nhà thầu phải được đánh giá trong điều kiện công bằng. Kết quả thử nghiệm phải được lập thành hồ sơ, có khả năng kiểm chứng, giải trình, đồng thời bảo vệ dữ liệu của người dân.
Làm rõ mối liên hệ giữa thử nghiệm công nghệ và lựa chọn nhà thầu
Đánh giá về các quy định hiện hành và nội dung sửa đổi tại dự thảo Luật, đại biểu Ngô Nam Cường cho rằng pháp luật đã có những cơ sở quan trọng để thúc đẩy thử nghiệm, đổi mới sáng tạo và quản lý rủi ro.
Đáng chú ý, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 193 về cơ chế thí điểm. Dự thảo Luật Đấu thầu cũng bổ sung cơ chế đàm phán cạnh tranh tại khoản 3 Điều 19 đối với trường hợp chưa xác định đầy đủ yêu cầu kỹ thuật của giải pháp công nghệ hoặc giá, đồng thời quy định về đặt hàng tại khoản 7.
Đánh giá đây là những thay đổi cần thiết, tuy nhiên đại biểu Cường cho rằng, từ việc cho phép thử nghiệm đến việc lựa chọn nhà thầu và quyết định mua sắm vẫn còn những vấn đề cần được quy định rõ hơn, đặc biệt là phạm vi sử dụng kết quả thử nghiệm trong đánh giá nhà thầu.
Theo đại biểu, pháp luật về khoa học, công nghệ điều chỉnh hoạt động thử nghiệm, trong khi pháp luật về đấu thầu điều chỉnh việc lựa chọn nhà cung cấp bằng nguồn lực công. Hai hoạt động có mối liên hệ chặt chẽ nhưng không đồng nhất. Thử nghiệm thành công là cơ sở quan trọng để xem xét lựa chọn giải pháp, song quyết định mua sắm tiếp theo vẫn phải tuân thủ đầy đủ các quy định của pháp luật về đấu thầu.
Từ thực tiễn đó, đại biểu đề xuất nghiên cứu hoàn thiện hai nội dung cụ thể trong dự thảo Luật.
Thứ nhất, đối với khoản 3 Điều 19 về đàm phán cạnh tranh, đại biểu đề nghị làm rõ quyền tổ chức đánh giá thử nghiệm các giải pháp công nghệ trong quá trình lựa chọn nhà thầu.
Cụ thể, đối với những gói thầu có giải pháp kỹ thuật, công nghệ mới mà hiệu quả sử dụng thực tế chưa được kiểm chứng đầy đủ, chủ đầu tư được tổ chức đánh giá thử nghiệm giải pháp trong quá trình đàm phán cạnh tranh. Hoạt động này phải được thực hiện theo phạm vi, thời hạn, giới hạn kinh phí, điều kiện và tiêu chí đánh giá đã xác định trước.
Kết quả thử nghiệm cần được lập thành hồ sơ, có thể kiểm chứng và giải trình, được sử dụng làm căn cứ đánh giá, lựa chọn nhà thầu, bảo đảm các nguyên tắc cạnh tranh, minh bạch, an toàn dữ liệu, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và kiểm soát rủi ro.
Đại biểu lưu ý, không phải tất cả các gói thầu công nghệ đều cần tổ chức thử nghiệm. Cơ chế này chỉ nên áp dụng khi hồ sơ kỹ thuật chưa đủ cơ sở để đánh giá hiệu quả thực tế của giải pháp. Các tiêu chí thử nghiệm phải được công bố trước và bảo đảm có thể so sánh kết quả giữa các giải pháp.
Quy định rõ điều kiện chuyển từ thử nghiệm sang triển khai thực tế
Thứ hai, tại Điều 27 về kế hoạch lựa chọn nhà thầu, đại biểu đề nghị bổ sung quy định làm rõ điều kiện triển khai tiếp sau khi thử nghiệm đối với những gói thầu có nội dung thử nghiệm giải pháp công nghệ mới và dự kiến thực hiện theo nhiều giai đoạn.
Theo đó, kế hoạch lựa chọn nhà thầu cần xác định cụ thể phạm vi, thời hạn, giới hạn kinh phí, tiêu chí đánh giá kết quả, điều kiện tiếp tục hoặc dừng thực hiện và nguyên tắc xác định giá.
Việc triển khai giai đoạn tiếp theo chỉ được thực hiện trong phạm vi và điều kiện đã được xác định, lựa chọn hợp pháp, trên cơ sở kết quả đánh giá, kiểm nghiệm và giải trình. Trường hợp triển khai vượt ra ngoài phạm vi, điều kiện đã được xác định thì phải thực hiện lựa chọn nhà thầu theo quy định của pháp luật.
Đại biểu cho rằng, đối với những giải pháp công nghệ dự kiến triển khai theo từng giai đoạn, các điều kiện chuyển từ thử nghiệm sang ứng dụng thực tế cần được xác định ngay từ khi lập kế hoạch lựa chọn nhà thầu. Trong đó, đặc biệt quan trọng là tiêu chí đánh giá kết quả, phạm vi triển khai và giới hạn kinh phí.
Bên cạnh đó, đại biểu Ngô Nam Cường đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát các quy định liên quan đến việc mua thêm và thực hiện hợp đồng, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, tạo thuận lợi cho chủ đầu tư trong quá trình tổ chức thực hiện.
