Như vậy, bản chất của chất vấn là để thấy rõ vấn đề, có thông tin cụ thể, qua đó xác định trách nhiệm, cùng nhau xem xét và quyết định một vấn đề nào đó. Để phiên chất vấn của thành công không chỉ đòi hỏi nỗ lực của các cơ quan được chất vấn mà còn phụ thuộc vào sự tận tâm, trách nhiệm của các đại biểu HĐND.
Chất vấn là nội dung thu hút được sự chú ý của đông đảo quần chúng nhân dân, của công luận về các vấn đề đang đặt ra trong đời sống xã hội cần được giải quyết. Trong điều kiện thông tin thuận lợi như hiện nay, các vấn đề được đưa ra chất vấn tại các kỳ họp HĐND tỉnh đều được đăng tải trên báo chí và được truyền hình trực tiếp nên chất vấn tạo điều kiện cho nhân dân giám sát cơ quan dân cử và giám sát các cán bộ trong bộ máy nhà nước. Có thể nói, vấn đề đại biểu và cử tri quan tâm chính trong phiên chất vấn không chỉ là thông tin về vấn đề mà quan trọng nhất là người bị chất vấn có biết về việc đó không? Tại sao lại để nó xảy ra? Hướng xử lý như thế nào? Cần phải rút kinh nghiệm ở đâu? Chế độ trách nhiệm ra sao? Khi câu hỏi đã khoanh vùng trách nhiệm của từng người trả lời chất vấn, thì người chất vấn mong chờ ở các vị đứng đầu năng lực giải trình, thể hiện mức độ nắm bắt vấn đề, cũng như giải pháp và thời hạn khắc phục vấn đề.
Ông Trần Quốc Chung, đại biểu HĐND tỉnh chất vấn tại kỳ họp thứ 9
Để chuẩn bị nội dung chất vấn và trả lời chất vấn tại các kỳ họp gần đây, Thường trực HĐND tỉnh đã đổi mới trong việc yêu cầu các vị đại biểu HĐND và các cơ quan liên quan phối hợp với các cơ quan báo chí Trung ương, địa phương đề xuất nội dung chất vấn. Nội dung chất vấn cũng dựa trên ý kiến của Tỉnh uỷ, các sở ngành, các địa phương, từ tổng hợp ý kiến cử tri toàn tỉnh. Sau khi bàn bạc với các cơ quan liên quan, Thường trực HĐND tỉnh thống nhất câu hỏi chất vấn. Để phiên chất vấn và trả lời chất vấn đạt kết quả cao, báo cáo giải trình đã được UBND chuẩn bị trước nên HĐND yêu cầu các cơ quan trình bày dưới 20 phút để dành thời gian nghe và trả lời các câu hỏi chất vấn của đại biểu. Các câu hỏi của đại biểu phải ngắn gọn, đúng trọng tâm, đúng thẩm quyền của người được chất vấn. Người được chất vấn phải trả lời thẳng vào các vấn đề đại biểu yêu cầu, xác định rõ nguyên nhân, trách nhiệm và đề ra các giải pháp, lộ trình thực hiện. Sau khi lãnh đạo các ngành trả lời, nếu có vấn đề gì đại biểu HĐND tỉnh chưa rõ hoặc có liên quan đến các lĩnh vực khác, chủ tọa kỳ họp sẽ đề nghị lãnh đạo UBND tỉnh giải trình bổ sung.
Để làm rõ thêm các nội dung chất vấn, Thường trực HĐND tỉnh đã chỉ đạo tập hợp các tư liệu và có các phóng sự truyền hình để minh họa phục vụ phiên chất vấn và trả lời chất vấn. Trong quá trình chất vấn trực tiếp tại kỳ họp chủ tọa chỉ đạo tiếp nhận các ý kiến, kiến nghị của cử tri qua các đường dây điện thoại trực tuyến. Phân côngbộ máy giúp việc chọn lọc ý kiến có giá trị, xử lý và tổng hợp nhanh để kịp chuyển tới Chủ tọa và Đoàn thư ký kỳ họp. Chủ tọa thấy ý kiến của người dân hợp lý sẽ lấy thông tin để chất vấn hoặc phân công đại biểu tại tổ chất vấn. Trong quá trình chất vấn và trả lời chất vấn chủ tọa kỳ họp cũng chú trọng điều hành nghiêm túc, khách quan, khéo léo nhưng kiên quyết, gợi mở vấn đề, lắng nghe các ý kiến khác nhau để kết luận đúng sai. Riêng những vấn đề phức tạp còn nhiều ý kiến khác nhau, chủ toạ có thể xin ý kiến HĐND cho thảo luận tiếp hoặc đưa ra thảo luận tại phiên họp khác của HĐND, hoặc HĐND ra nghị quyết giao cho người bị chất vấn tiếp tục xem xét, nghiên cứu trả lời bằng văn bản cho các đại biểu sau. Từ kỳ họp thứ 9, HĐND tỉnh đã tiến hành thu âm và gỡ băng thu âm nội dung kỳ họp trong đó các câu hỏi chất vấn, trả lời của người được chất vấn được lập thành văn bản và phục vụ HĐND giám sát các cơ quan có thẩm quyền.
Dành thời gian thỏa đáng để đại biểu tập trung làm rõ những bất cập đông đảo cử tri quan tâm, đồng thời phải xem xét để ra nghị quyết về hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn đối với những vấn đề còn có những ý kiến khác nhau, những vấn đề cần có thời gian thực hiện là một trong những việc HĐND quan tâm đối với hoạt động này. Đây là cơ sở để đại biểu phát huy trách nhiệm giám sát giữa hai kỳ họp nhằm tiếp tục đôn đốc các cơ quan có thẩm quyền thực hiện tốt hơn nhiệm vụ của mình. Bên cạnh đó, Luật Tổ chức HĐND và UBND khi sửa đổi cần quy định rõ hơn, đầy đủ hơn về hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn tại các kỳ họp HĐND, tạo cơ sở pháp lý nâng cao hiệu quả giám sát của cơ quan dân cử địa phương.
Lê Xuân
