Cách đây 80 năm, ngày 24/2/1946, cử tri Nghệ An lần đầu tiên cầm lá phiếu bầu ra HĐND tỉnh - thiết chế quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân. Từ dấu mốc lịch sử ấy đến hôm nay, qua 18 khóa bầu cử, HĐND tỉnh Nghệ An tích cực đồng hành cùng sự nghiệp cách mạng của Đảng, để lại nhiều dấu ấn đậm nét trong đời sống chính trị, kinh tế và xã hội trên quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Truyền thống của HĐND tỉnh Nghệ An gắn liền với lịch sử hình thành Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Quốc hội Việt Nam. Sau Tuyên ngôn Độc lập ngày 2/9/1945 và cuộc Tổng tuyển cử toàn quốc đầu tiên ngày 6/1/1946, chỉ hơn một tháng sau, ngày 24/2/1946, cuộc bầu cử HĐND tỉnh Nghệ An được tổ chức rộng khắp các huyện, thị xã. Kết quả, 39 đại biểu ưu tú đã được Nhân dân tín nhiệm bầu vào HĐND tỉnh khóa I.
Ngày 23/3/1946, kỳ họp đầu tiên của HĐND tỉnh khai mạc, đánh dấu sự ra đời chính thức của cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương. Ngay trong những phiên họp đầu tiên, giữa bộn bề khó khăn của chính quyền non trẻ, HĐND tỉnh đã thể hiện rõ vai trò tiên phong của chính quyền cách mạng: bầu Ủy ban Hành chính, Ban Thanh tra hành chính; xóa bỏ cấp tổng trung gian, sắp xếp lại đơn vị hành chính xã, khu phố; ban hành nhiều quyết sách có ý nghĩa lịch sử như bãi bỏ các thứ thuế bất hợp lý, chia ruộng đất công cho nông dân, huy động sức dân chống đói, chống dốt, xây dựng đời sống mới và tổ chức lực lượng kháng chiến.
Những quyết định được hình thành từ thực tiễn ấy không chỉ giải quyết kịp thời yêu cầu trước mắt mà còn đặt nền móng cho phương thức hoạt động dân cử sau này: gần dân, vì dân và dựa vào dân. Trong khói lửa chiến tranh và những năm tháng gian khổ, HĐND tỉnh cùng Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân Nghệ An xây dựng hậu phương vững chắc cho tiền tuyến, làm tròn nghĩa vụ với cả nước và với nước bạn Lào, góp phần vào thắng lợi chung của dân tộc.
Từ 39 đại biểu khóa I đến 83 đại biểu khóa XVIII, từ những phiên họp giản dị thời chiến đến những “kỳ họp không giấy” trong kỷ nguyên số, HĐND tỉnh Nghệ An không ngừng hoàn thiện về tổ chức, mở rộng về chức năng, nâng cao về chất lượng hoạt động. Qua mỗi giai đoạn lịch sử, cơ quan dân cử luôn đồng hành cùng tiến trình đổi mới, hàn gắn vết thương chiến tranh, khôi phục và phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng - an ninh, nâng cao đời sống Nhân dân.
Đặc biệt trong nhiệm kỳ 2021 - 2026, hoạt động của HĐND tỉnh tiếp tục có nhiều đổi mới theo hướng thực chất, bám sát cuộc sống. Trong 35 kỳ họp được tổ chức, có tới 25 kỳ họp chuyên đề - con số phản ánh rõ tính linh hoạt, tinh thần đồng hành của cơ quan dân cử với công tác điều hành của cơ quan quản lý Nhà nước và yêu cầu từ thực tiễn. Suốt nhiệm kỳ, HĐND tỉnh đã ban hành 592 nghị quyết, trong đó nhiều cơ chế, chính sách đặc thù, tạo động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an sinh, giữ vững quốc phòng - an ninh, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn tỉnh.
Hoạt động giám sát và các phiên giải trình của HĐND, Thường trực và các Ban HĐND tỉnh được triển khai có trọng tâm, trọng điểm, tạo chuyển biến rõ rệt sau giám sát. Những lĩnh vực “nóng” và kéo dài được đưa vào chương trình theo dõi đến cùng: Dự án treo, dự án chậm tiến độ; quản lý khai thác khoáng sản; tồn đọng trong cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; bảo vệ môi trường; đào tạo và sử dụng nguồn nhân lực; đầu tư công; giao đất, giao rừng; thiếu đất ở, đất sản xuất, nước sinh hoạt vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; an toàn, vệ sinh lao động tại các khu, cụm công nghiệp, làng nghề…
Từ nghị trường đến cơ sở, nhiều vấn đề bức xúc từ thực tiễn được HĐND tỉnh vào cuộc, theo dõi, đôn đốc và giải quyết đến cùng. Đồng chí Lê Thái Hùng - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Nghĩa Hưng nhận định: “Thông qua giám sát chuyên đề, chất vấn và giải trình, nhiều vướng mắc kéo dài đã từng bước được tháo gỡ, nhất là trong cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm, thực hiện chính sách giảm nghèo bền vững; cử tri ngày càng cảm nhận rõ vai trò đồng hành của cơ quan dân cử trong bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình”.
Niềm tin ấy còn được bồi đắp từ sự công khai, minh bạch trong hoạt động nghị trường. Cử tri Nguyễn Trọng Thảo, xã Đô Lương chia sẻ: Theo dõi các kỳ họp được truyền hình trực tiếp, cử tri thấy rõ tinh thần thẳng thắn, dân chủ trong chất vấn, tranh luận; nhiều vấn đề được theo đuổi đến cùng. Việc duy trì đường dây điện thoại trực tuyến tại kỳ họp để tiếp nhận, công khai ý kiến phản ánh của Nhân dân là cách làm thiết thực, thể hiện sự tôn trọng người dân và nâng cao trách nhiệm của các cơ quan trong giải quyết công việc.
Chia sẻ kinh nghiệm hoạt động, đồng chí Nguyễn Như Khôi - Ủy viên Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh cho rằng: Chất lượng hoạt động của HĐND trước hết phụ thuộc vào chất lượng đại biểu. Bên cạnh chú trọng khâu lựa chọn “đầu vào”, nhiệm kỳ 2021 - 2026, HĐND tỉnh đã xây dựng hệ thống tiêu chí theo dõi, đánh giá hoạt động đại biểu một cách thực chất: từ dự họp, thảo luận, chất vấn, tiếp xúc cử tri đến theo dõi, đeo bám việc giải quyết kiến nghị. Nhờ đó, mỗi đại biểu không chỉ hiện diện trong nghị trường mà thực sự là tiếng nói đại diện cho Nhân dân. Cùng với trách nhiệm của từng đại biểu, thì từng đồng chí Thường trực HĐND và lãnh đạo các Ban, các Tổ đại biểu HĐND tỉnh, đến cán bộ, chuyên viên giúp việc hoạt động của HĐND tỉnh đều thật sự trăn trở nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động cơ quan dân cử.
Phó Chủ tịch HĐND tỉnh Nguyễn Như Khôi nhấn mạnh: Công tác chuyển đổi số trở thành động lực quan trọng trong đổi mới hoạt động dân cử. Việc số hóa tài liệu, tổ chức “kỳ họp không giấy”, vận hành hệ thống phần mềm phục vụ HĐND và Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh, tăng cường thông tin, tuyên truyền trên Trang thông tin điện tử “Đại biểu Nhân dân tỉnh Nghệ An” đã góp phần công khai, minh bạch hóa hoạt động, rút ngắn quy trình xử lý, nâng cao hiệu quả phục vụ và củng cố niềm tin của cử tri.
Đại hội XIV của Đảng tiếp tục quán triệt sâu sắc quan điểm xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa “của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân”, gắn với khát vọng đến năm 2030 đưa Việt Nam trở thành nước đang phát triển có thu nhập trung bình cao. Trong dòng chảy ấy, Nghệ An đặt quyết tâm vươn lên nhóm tỉnh khá, trở thành cực tăng trưởng của Bắc Trung Bộ. Yêu cầu đổi mới, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước, nhất là cơ quan dân cử, vì thế không chỉ xuất phát từ đòi hỏi thực tiễn mà còn là mệnh lệnh chính trị xuyên suốt: lấy Nhân dân làm trung tâm, vì Nhân dân phục vụ.
Theo đồng chí Hoàng Nghĩa Hiếu - Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh, cốt lõi của đổi mới là bảo đảm quyền làm chủ của Nhân dân được thực hiện một cách thực chất. “Mỗi nghị quyết phải xuất phát từ cuộc sống và quay trở lại phục vụ cuộc sống; mỗi cuộc giám sát phải nhằm tháo gỡ khó khăn cho cơ quan quản lý nhà nước, cho người dân và doanh nghiệp. Lấy sự hài lòng của Nhân dân làm thước đo cao nhất cho hiệu quả hoạt động của cơ quan dân cử; đó vừa là yêu cầu chính trị, vừa là danh dự của người đại biểu”. Quan điểm này không chỉ xác lập phương châm hành động mà còn khẳng định rõ trách nhiệm chính trị và đạo đức của những đại biểu dân cử trong giai đoạn phát triển mới.
Từ nhận thức đó, HĐND tỉnh Nghệ An đang chuẩn bị chu đáo cho cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031; coi đây là khâu then chốt quyết định chất lượng hoạt động của cơ quan dân cử trong nhiệm kỳ mới thông qua lựa chọn các đại biểu chất lượng vào cơ quan dân cử. “Đại biểu phải là những người có bản lĩnh chính trị, có trí tuệ, có tâm huyết với Nhân dân, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm. Chỉ khi có đội ngũ đại biểu xứng tầm thì HĐND mới thực sự là nơi hội tụ trí tuệ và tiếng nói trung thực của Nhân dân”, Chủ tịch HĐND tỉnh Hoàng Nghĩa Hiếu nhấn mạnh.
Song song với công tác bầu cử, Thường trực HĐND tỉnh đang hoàn thiện Đề án “Nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của HĐND các cấp tỉnh Nghệ An nhiệm kỳ 2026 - 2031” để triển khai ngay đầu nhiệm kỳ mới. Trọng tâm của Đề án là thích ứng với vận hành chính quyền địa phương 2 cấp và thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện trong hoạt động dân cử. Trên cơ sở đó, xây dựng cơ chế liên thông giữa HĐND tỉnh và HĐND cấp xã trong giám sát, tiếp xúc cử tri và giải quyết kiến nghị; công khai, minh bạch hoạt động trên nền tảng số; hình thành bộ tiêu chí đánh giá thực chất hiệu quả hoạt động của đại biểu, lấy kết quả phục vụ Nhân dân làm thước đo.
Kế thừa truyền thống 80 năm xây dựng và trưởng thành, với khát vọng đổi mới mạnh mẽ và trách nhiệm chính trị cao trước Đảng, trước Nhân dân, HĐND tỉnh Nghệ An đang bước vào chặng đường mới với quyết tâm cao hơn, tầm nhìn xa hơn. Mục tiêu xuyên suốt vẫn là: bảo đảm quyền làm chủ của Nhân dân, đồng hành cùng sự phát triển của tỉnh, xứng đáng là thiết chế dân cử, thực sự của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân.
Mai Hoa
