Thông tin chi tiết

  • Kinh nghiệm và giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn tại các kỳ họp của HĐND cấp huyện
    17:12 09/07/2018
  • Như chúng ta đã biết, chất vấn là một trong những hoạt động giám sát của HĐND, thể hiện quyền lực của cơ quan dân cử và trách nhiệm của các đại biểu dân cử với cử tri, đồng thời cũng xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan chịu trách nhiệm trước HĐND.
  • Đây là hoạt động giám sát trực tiếp nhằm tăng cường hiệu lực và hiệu quả hoạt động của HĐND. Thông qua hoạt động chất vấn, các vấn đề bức xúc của đời sống kinh tế - xã hội, những ý kiến, kiến nghị của cử tri được đại biểu HĐND phản ánh rõ nét tại các kỳ họp của HĐND. Qua việc trả lời chất vấn, HĐND xem xét, đánh giá hiệu quả công tác của cơ quan, đơn vị và người đứng đầu cơ quan, đơn vị. Tại các kỳ họp HĐND, phiên họp chất vấn, trả lời chất vấn luôn thu hút được sự quan tâm theo dõi của đông đảo cử tri và nhân dân.

    1. Thực tiễn hoạt động chất vấn tại các kỳ họp HĐND thành phố Vinh

    Trong những năm qua, hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn tại các kỳ họp của HĐND thành phố Vinh luôn được Thường trực HĐND Thành phố chú trọng và có nhiều đổi mới. Trước kỳ họp, Thường trực HĐND, các Ban của HĐND tăng cường hoạt động giám sát về những vấn đề nổi cộm, bức xúc được nhiều cử tri quan tâm. Thông qua các hoạt động giám sát, tiếp xúc cử tri, tại kỳ họp, các đại biểu HĐND Thành phố đã có nhiều ý kiến chất vấn trọng tâm, xoay quanh những bức xúc đang được đại biểu HĐND và cử tri quan tâm. Việc lựa chọn các kiến nghị cần được chất vấn, giải trình trực tiếp tại kỳ họp được thực hiện trên cơ sở nắm bắt thông tin trong quá trình triển khai thực hiện các Nghị quyết của HĐND; từ báo cáo kết quả giải quyết các kiến nghị của cử tri, báo cáo kết quả thực hiện các kết luận sau giám sát của HĐND, báo cáo tổng hợp ý kiến tham gia xây dựng chính quyền của Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Thành phố; các kiến nghị, phản ánh của cử tri,...

    Nội dung chất vấn, yêu cầu giải trình tại các kỳ họp của HĐND thành phố Vinh thời gian qua tập trung vào các lĩnh vực: thu chi ngân sách,, quản lý đô thị, giải tỏa hành lang an toàn giao thông, vệ sinh môi trường, vệ sinh an toàn thực phẩm, xây dựng cơ bản, giải phóng mặt bằng, giải quyết nhà ở tập thể, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, xây dựng nông thôn mới, tuyển sinh đầu cấp, giải quyết các kiến nghị của cử tri,... Đây là những vấn đề quan trọng, bức thiết trong cuộc sống, liên quan đến lợi ích của nhiều người dân; có tác động trực tiếp đến phát triển kinh tế - xã hội của Thành phố.

    Phiên chất vấn và trả lời chất vấn được bố trí vào phiên cuối của chương trình kỳ họp. Đây là phiên họp sôi nổi nhất và cũng “nóng” nhất. Xác định được tầm quan trọng của phiên họp này, Thường trực HĐND Thành phố luôn nghiên cứu, đổi mới cách thức điều hành, tạo điều kiện cho cả người chất vấn và người được chất vấn đều có sự chuẩn bị, tránh tình trạng hỏi chiếu lệ, trả lời qua loa, hoặc dùng diễn đàn để báo cáo thành tích của cơ quan, đơn vị mình. Để thực hiện được điều này, Thường trực HĐND cùng với các Ban, các Tổ đại biểu đã thảo luận, xác định đúng đắn mục đích, yêu cầu chất vấn; đảm bảo các câu hỏi chất vấn phải ngắn gọn, có trọng tâm, đi thẳng vào vấn đề cần chất vấn. Câu hỏi chất vấn được gửi đến đối tượng được chất vấn trước phiên họp chất vấn ít nhất là 5 ngày để UBND phân công trả lời đúng đối tượng; đối với các kiến nghị cần giải trình tại kỳ họp thì sau khi tập hợp, được gửi ngay để các cơ quan, đơn vị có đủ thời gian xem xét giải quyết, trả lời.

    Trong phiên chất vấn và trả lời chất vấn, HĐND Thành phố luôn bố trí nội dung phát biểu của Chủ tịch UBND Thành phố ngay sau nội dung chất vấn và trả lời chất vấn, điều đó đảm bảo cho lãnh đạo của cơ quan điều hành có điều kiện trực tiếp báo cáo, giải trình, làm rõ hơn trước cử tri và HĐND về những nội dung mà cơ quan chuyên môn của UBND đã trả lời; qua đó, giúp HĐND xem xét, đánh giá những việc đã làm được, chưa làm được trong thực hiện nghị quyết HĐND và chính sách pháp luật nhà nước của UBND; đồng thời đánh giá được hiệu quả công tác của các cơ quan, đơn vị.

    Trong quá trình điều hành chất vấn, giải trình, Chủ tọa kỳ họp đã xử lý linh hoạt các tình huống, gợi ý hoặc truy vấn đúng việc, đúng lúc và nhắc nhở những nội dung trả lời không đúng câu hỏi hoặc trả lời quá dài; đảm bảo điều hành phiên chất vấn trên tinh thần dân chủ, thẳng thắn, làm cho các vấn đề đều được kết luận rõ ràng, phân định rõ trách nhiệm của cơ quan, cá nhân có thẩm quyền.

    Có thể nói, do được chuẩn bị khá chu đáo nên công tác chất vấn và trả lời chất vấn tại các kỳ họp của HĐND thành phố Vinh trong thời gian qua đã có nhiều đổi mới, góp phần nâng cao nhận thức và tinh thần trách nhiệm của các đại biểu HĐND trong việc thực hiện tốt trọng trách thay mặt nhân dân giải quyết các vấn đề quan trọng của địa phương; nâng cao vai trò giám sát của HĐND đối với hoạt động của các cơ quan chức năng trên địa bàn Thành phố.

    Bên cạnh những kết quả đạt được, hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn tại các kỳ họp của HĐND Thành phố vẫn còn một số hạn chế, đó là: nội dung chất vấn chưa phong phú và đa dạng; quá trình chất vấn và trả lời chất vấn chưa thật sự sôi nổi. Do tâm lý nể nang, ngại va chạm nên nhiều đại  biểu chưa tham gia chất vấn tại kỳ họp; có đại biểu chất vấn nửa vời, không mạnh dạn hỏi thêm những nội dung trả lời chưa thỏa đáng để làm sáng tỏ vấn đề. Chất lượng trả lời chất vấn và giải trình của một số cơ quan, đơn vị chưa cao, chưa trọng tâm, còn tranh thủ diễn đàn để báo cáo thành tích hoặc trả lời chung chung. Số ít trường hợp trả lời chất vấn còn có tư tưởng “an toàn”, nên một số vấn đề thuộc thẩm quyền quyết định nhưng không đưa ra quan điểm giải quyết dứt khoát, mà chỉ tiếp thu những vấn đề đại biểu đặt ra và hứa hẹn xem xét, giải quyết trong thời gian sớm nhất. Việc theo dõi, giám sát kết quả thực hiện “lời hứa” của người đứng đầu cơ quan giải trình ý kiến chất vấn tại một số kỳ họp còn chưa được thường xuyên.

    2. Một số giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả chất vấn và trả lời chất vấn tại kỳ họp Hội đồng nhân dân

    Từ thực tiễn hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn của HĐND thành phố Vinh thời gian qua, để tiếp tục nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn tại kỳ họp HĐND, Thường trực HĐND thành phố Vinh đề xuất một số giải pháp như sau:

    2.1. Về chuẩn bị nội dung chất vấn của Thường trực HĐND là rất quan trọng

    Đây là bước chuẩn bị rất quan trọng, quyết định đến sự thành công của phiên chất vấn. Vì vậy, trước kỳ họp HĐND, Thường trực HĐND cần xác định rõ những nội dung chất vấn trực tiếp tại kỳ họp, thống nhất với UBND và các cơ quan liên quan về dự kiến những người có trách nhiệm trả lời để thông báo cho họ có thời gian chuẩn bị chu đáo.

    Nội dung chất vấn phải được sàng lọc, cân nhắc, lựa chọn hết sức kỹ lưỡng và phải nhóm thành các lĩnh vực cụ thể để giúp cho việc điều hành của Chủ tọa phiên chất vấn đạt hiệu quả. Chủ đề được chất vấn phải là những vấn đề bức xúc, mang tính thời sự, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích của đông đảo cử tri địa phương. Đặc biệt, cần dành thời gian thỏa đáng để tái chất vấn những nội dung kết luận tại phiên chất vấn kỳ họp trước với tinh thần theo đến cùng vấn đề, thể hiện trách nhiệm của HĐND trước cử tri và nhân dân.

    2.2.  Nâng cao nhận thức, năng lực của đại biểu HĐND:

    Đối với đại biểu HĐND, chất vấn không chỉ là quyền mà còn là trách nhiệm của đại biểu trước nhân dân, trước cử tri. Trong quá trình giám sát, với trách nhiệm của mình, đại biểu thấy những vấn đề bức xúc, những biểu hiện thiếu trách nhiệm trước công việc, thiếu nghiêm túc trong tuân thủ pháp luật... thì phải yêu cầu các cơ quan báo cáo, giải trình. Ngoài việc phản ảnh tâm tư, nguyện vọng chính đáng của cử tri, đại biểu cần phải tìm hiểu sâu, kỹ những vấn đề cử tri bức xúc, dư luận xã hội quan tâm và trách nhiệm của các cơ quan có thẩm quyền, thực hiện quyền giám sát của mình thông qua hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn. Đây cơ hội để HĐND phân tích, mổ xẻ những vấn đề còn tồn tại, khó khăn, vướng mắc để cùng UBND tìm giải pháp khắc phục, đồng thời chia sẻ với UBND và các cơ quan hữu quan trước những khó khăn, trở ngại khách quan cần phải vượt qua.

    Vì vậy, mỗi đại biểu HĐND cần nâng cao nhận thức, tinh thần trách nhiệm, tìm hiểu kỹ thông tin và các quy định của pháp luật liên quan đến nội dung chất vấn, tái chất vấn, đảm bảo chất vấn mang tính xây dựng và đúng quy định của pháp luật. Các câu hỏi chất vấn phải được tổng hợp từ nhiều kênh thông tin, từ hoạt động giám sát, khảo sát của Thường trực HĐND, các Ban HĐND, đại biểu HĐND, họp tổ đại biểu HĐND, từ thực tiễn cuộc sống, từ hoạt động tiếp xúc cử tri, thu thập thông tin từ các phương tiện thông tin đại chúng,... Việc đặt câu hỏi chất vấn cần ngắn gọn, đúng chủ đề, dễ hiểu, thiết thực, có căn cứ xác đáng, có địa chỉ cụ thể. Trong quá trình chất vấn phải bản lĩnh, tự tin và không nể nang, né tránh; cần tranh luận đến cùng để làm sáng tỏ vấn đề và tìm ra được những giải pháp có tính khả thi. Sau chất vấn cần tích cực giám sát việc thực hiện lời hứa của các cơ quan Nhà nước.

    2.3. Chủ tọa điều hành phiên chất vấn và trả lời chất vấn phải linh hoạt, sáng tạo và mang tính chủ đạo

    Để phiên chất vấn, trả lời chất vấn chất lượng, hiệu quả thì vai trò điều hành của chủ tọa kỳ họp hết sức quan trọng. Phải điều hành kỳ họp đảm bảo chặt chẽ theo chương trình làm việc đã được thông qua, nhưng phải linh hoạt, sáng tạo và có tính chủ động cao. Chủ tọa cần gợi ý những nội dung trọng tâm, những vấn đề còn ý kiến khác nhau để đại biểu tham gia chất vấn; đối với những vụ việc nổi cộm cần có thời gian hợp lý để người chất vấn và người trả lời chất vấn có sự trao đổi, tranh luận; phát huy dân chủ, tạo không khí sôi nổi, thẳng thắn để các đại biểu phát biểu ý kiến. Trong quá trình chất vấn, chủ tọa có thể đề nghị đại biểu đưa ra các thông tin, số liệu cụ thể để chứng minh cho lập luận của mình. Đồng thời, yêu cầu người trả lời cần có thái độ cầu thị, làm rõ trách nhiệm cá nhân, tập thể; các giải pháp khắc phục đưa ra phải rõ ràng, có lộ trình thực hiện cụ thể để đại biểu và cử tri giám sát.

    Những nội dung chất vấn liên quan đến thẩm quyền chức năng giải quyết của nhiều cá nhân, đơn vị hoặc có những nội dung không giải quyết được trong kỳ họp, cần có thêm thời gian kiểm chứng thì chủ tọa kết luận hoặc yêu cầu người trả lời chất vấn tiếp thu, trả lời trực tiếp đại biểu bằng văn bản hoặc trả lời vào phiên họp sau. Trường hợp cần thiết có thể ra nghị quyết về chất vấn để đánh giá thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của người bị chất vấn, những hạn chế, bất cập và nguyên nhân liên quan đến chất vấn. Đồng thời, phải giao cho Thường trực HĐND, các Ban và đại biểu HĐND giám sát việc thực hiện các lời hứa của UBND và các cơ quan chức năng.

    Thư ký kỳ họp có trách nhiệm ghi chép đầy đủ các “lời hứa” của người bị chất vấn về nội dung, tiến độ thực hiện, giải pháp khắc phục...để theo dõi đánh giá và có thể tiếp tục tái chất vấn vào kỳ họp tiếp theo.

    2.4. Việc chuẩn bị và trả lời chất vấn của UBND và các cơ quan chuyên môn cần thực hiện nghiêm túc và trách nhiệm.

    Mỗi phiên chất vấn tại kỳ họp HĐND, Lãnh đạo UBND và trưởng các cơ quan chuyên môn phải xác định rõ vai trò, trách nhiệm trước HĐND và trước cử tri. Do đó, người trả lời chất vấn phải là lãnh đạo UBND hoặc trưởng các cơ quan chuyên môn thuộc UBND được UBND ủy quyền. Nội dung trả lời chất vấn phải được chuẩn bị kỹ lưỡng, đi thẳng vào vấn đề, không kể thành tích, tập trung vào câu hỏi chất vấn của đại biểu HĐND. Khi trả lời phải ngắn gọn, rõ ràng, đúng trọng tâm, không vòng vo hoặc trả lời chung chung, né tránh trách nhiệm của cá nhân, đơn vị mình. Đặc biệt, phải xác định rõ được trách nhiệm, giải pháp và tiến độ giải quyết; thực hiện nghiêm túc quy định của Luật giám sát, đó là: Trước khai mạc kỳ họp HĐND 10 ngày, người trả lời chất vấn có trách nhiệm gửi báo cáo về việc thực hiện nghị quyết của HĐND về chất vấn, các vấn đề đã hứa tại kỳ họp trước đến Thường trực HĐND để chuyển đến các đại biểu HĐND giám sát việc thực hiện lời hứa.

    2.5. Tăng cường hoạt động chất vấn tại phiên họp của Thường trực HĐND giữa hai kỳ họp HDNĐ.

    Đây là nội dung mới được quy định tại Điều 69 Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2015. Tuy nhiên, trong thực tế hoạt động này được thực hiện nhưng chưa thành thông lệ hoặc tổ chức thông qua hình thức giám sát giữa hai kỳ họp. Theo quy định của Luật, nội dung chất vấn giữa hai kỳ họp của Thường trực HĐND căn cứ vào phiếu đề nghị chất vấn của đại biểu HĐND, ý kiến kiến nghị của cử tri và những vấn đề bức xúc mà xã hội quan tâm. Tuy nhiên, để đảm bảo hoạt động này có hiệu quả thì nội dung chất vấn cần phải được mở rộng, cụ thể là: Những nội dung đã kết luận trong phiên chất vấn tại những kỳ họp trước đó, những nội dung đã được kết luận trong các cuộc giám sát, khảo sát của Thường trực, các Ban HĐND chậm được giải quyết hoặc giải quyết chưa triệt để cũng cần tổng hợp, sàng lọc để đưa vào nội dung chất vấn tại phiên họp Thường trực HĐND. Giữa hai kỳ họp HĐND cần tổ chức 1 - 2 phiên chất vấn; sau chất vấn cần có thông báo kết luận cụ thể để các cơ quan liên quan thực hiện và để đại biểu HĐND, các Ban, Thường trực HĐND có cơ sở giám sát việc thực hiện lời hứa sau chất vấn.

    2.6. Ban hành thông báo hoặc ra nghị quyết về chất vấn và tổ chức giám sát việc thực hiện sau chất vấn

    Sau khi tổ chức chất vấn, cần ra thông báo kết luận chất vấn hoặc ra Nghị quyết về các nội dung chất vấn nếu thấy cần thiết. Thường trực HĐND, các Ban, các tổ đại biểu và đại biểu HĐND phải tăng cường kiểm tra, đôn đốc, giám sát việc thực hiện những lời hứa của UBND và các ngành liên quan đến nội dung được kết luận tại phiên chất vấn; tạo sự đồng thuận để thúc đẩy công việc nhanh hơn, hiệu quả hơn; có sự cảm thông, chia sẻ, cộng đồng trách nhiệm giữa HĐND, UBND và cử tri với việc thực hiện các nhiệm vụ kinh tế -  xã hội, an ninh - quốc phòng đã được HĐND quyết định./.

    Thường trực HĐND thành phố Vinh

    Lượt truy cập